Written by
H. Laldingliana
Mission Veng

Hripui leng kara sorkar hmalakna hi a ṭha tawk kan ti em?

Khawvel hi tehfung hmanga tehna khawvel, hmelchhia leh ṭha te, hausa leh rethei te, mawi leh nalh te, engkim mai hi teh tur vek a lo ni. Tehfung hrang hrang zingah kan nitin khawsakna tura ṭul leh pawimawh em em, sorkar leh mipui inkar hi mipuite hian engtinnge kan teh a,  kan tehna patla-ah buk rit leh zang a awm em? Sorkar hmalakna aṭangin eng dinhmunah nge kan awm tih lo sawi dawn ila. 
Khawvel sorkar hrang hrang inrelbawl dan hi hlawm hnihin a ṭhen phawk theih a. Pakhat chu India ram ang, democracy lungphum hmanga mipuiin kan mi duh zawng kan thlan chhuah theihna ang hi. Pakhat leh chu mipui thlan ni lo, sipai chakna hmanga rorelna emaw, mipui thlan ni loten rorelna in hlanchhawn mai mai emaw a ni leh a. Keini, India ram hi Mahatma Gandhi ten mipui rorelna, democracy ram ropui tak ni tura lo ruahman in, vawiin hi kan thleng chho a. 

Mipui tam zawkin rorel tura kan thlan chhuah, rorelna fawng chelhtu a zir hian chhungkua, khawtlang leh ram pumin kan tuarin, kan hlawk­pui thei a. Kan chhungkua, kan khaw­tlang, kan ram leh khawvel mipuite  nunphung pangngai taka kan nun ho laiin Communist ram ropui leh lian tak, China aṭangin hripui alo chhuak a. Reiloteah khawvel a run chhuak a, kan buai ta luai luai mai a. He buainain a nghawng nat em em chu ram pum mai ni lo, kan khawsak phung zawng zawng thlenga a nghawng buai zo hi a ni. 

Kan nitin khawsaknaa kan mamawh tam zawk hi sorkar hma­lakna leh sorkar chakna hmanga kan hmuh te an ni hlawm a. Mipui zawh tawk tura thil man bithliah te, kan nitin mamawh sorkar sum hmanga man man zawka kan hmuh theihna tur ruahman a ni. Hun a lo kal leh deuh ang a, hripui venna vaccine a thlawna kan hmuh theihna tura hmalak pawh sorkar mawh a ni ang. 
Hripuiin kan nunphung a tihbuai hle lai hian keini state, Mizoram pawh buai namen lovin kan buai a. Sorkarin a thiamna zawng zawng sawm khawmin, a chakna zawng zawng hmangin ram mipuite tan hma ala a. Sorkar hmalakna hi fuh tawk lo, fel tawk lo chu a awm ve ngei ang. Chuti chung chuan sorkarin a theih tawka mipui min enkawlna hi a ṭha thawkhat hle a, eng tehfung hmanga teh pawn a buk a rit hle tih hi mipui mark pek dan niin alang. 

Hripui vanga tawrhna hi ram pum anga la thleng ngai lo a ni a. Sorkar tan inzir chawpa hmalak a ngai. Mipui pawh kan inbuatsaih thiam chuang lo. Chuti chung chuan kan nitin mamawh pui ber buhfai chu hnianghnar takin sorkarin min pe thei a, mipuite kan thla a muang em em a. Thingtlang lamah nise an sum hmuhna pui ber, ni za inhlawhna (MGNREGS) chu kum dang zawng aiin hripui len kumah an hmu ṭha a. Central sum hmanga thawh ni mahse state sorkar a ṭan ve hle a ngai tho a, a chhawrtute tan a lawmawm dan a dangdai hle ang. Hripui do tur hian tu sorkar mahin inbuatsaih lawkna an nei lo vek a. Mahse Mizoram sorkar, Home Department leh DM&R ten state dang entawn tur khawpa ṭha ruahmanna siamin, kan dinhmun a zirin lockdown leh kalphung dangtein min kaihruai chho a, dan leh thupek pawh an keng kawh ṭha thawkhat hle. 

Health Department-in hripui a do dan, a hmalak dan hi ngun takin en bawk ila, hei aia ṭha hi a awm dawn chuang em ni tih tur khawpin  chet lak an thiam a, chawp leh chilhin ruahmanna ṭha a siam zung zung thei a ni. Hripui kai kan tam ngaihtuahin enkawl dam kan tam em em a, Mizoram doctor leh Health Department a thawkte hi Covid-19 enkawl tur hian an thiam bik em ni aw a tih theih hial ang mai. 
Department ṭhenkhat hmalakna kan tarlang a, Department dang perfor­mance pawh a chhe chuang lo tih a lang. Mipui tam zawkin nitina kan mamawh gas, tui, kawlphetha, oil leh thildangah hnianghnar pangngai takin kan hmu vek a, sorkar hmalakna a ṭha thawkhat hle tih kan hmu. 

Kan hun tawng hi sorkar tan mualpho theihna chance a tam hle a. Mipui leh sorkar inkar a zau hle thei bawk a. Sorkar hmalakna hi mipui thlawp tlak loh khawpa ṭha lo a awm theih laiin, mipui support nuam tak, hmalakpui nuam tak a ni thei bawk a. Sorkar hmalakna hlawhtling tur chuan mipuiten thuawih taka kan thlawp a ngaih rualin  thlawp tlaka sorkar a kal a ngai bawk. 
Mizoram sorkarin hripui len laia kan ram min enkawl dan leh kan nitin mamawh min chhawp chhuah sak dan leh min kaihhruai dan hi ngun takin chhut ila, mi tam zawk chuan pass mark ṭha tak kan pe hlawm ngeiin a rinawm. 

H. Laldingliana, Mission Veng