Written by
Vanlalremruata Tonson

2018 inthlan: BJP front vs Congress front ami ni dawn?

2016 chawhnu a ni chauh a, nakkum kumleha inthlan turah party-te hi an ṭang ulh ṭan der em maw ni ka ti. MNF lam boruak aṭanga nih hmel bera ka hriat chu BJP hian MNF hmangin Mizorama Congress sorkar hi rawn nawr thlak an tum dawn a; chuta hman turin MNF pawh an phur hle.

A engtia MNF pawh heti taka phur nge maw an nih le tih chang ka nei. AMC inthlanah lêm BJP kha an duh lo chauh ni loin a thawhpuitute beihna leh mipui min sawi ṭhaih nan an hmang ni maiin kei chuan ka hria kha a ni a. Ka rilru tetein a Congress game-ah bawk an tal a, BJP sakhua ruih chilh leh India inpumkhatna atana him loah an puh ve thawr ang a, Mizorama sorkar theih loh phah hlauh avangin an thawhpui duh dawn lo em maw ni, ka lo ti nghe nghe.

Tunah chuan BJP hi an pumbilh lo ang tih an hlau ni berin a lang thung. NEDA an ti a, MPC leh ZNP an tel ve ang tih an hlau hliah hliah em maw ni le ka ti. Party pahnihte NEDA-a tel turin an te lutuk tih ṭawngkamte an nei ni awmin chanchinbu lamahte kan hmu a ni a. An lian lo hle, he political party pahnihte hi tih chu kan hre ṭheuh, mahse, an han tih vel danah khan an chawbel zenpui thei turah an ngai a, an lo tawng lawk pawh a ni mahna. AMC pumbilh tum bawk, BJP pumbilh tum bawk pawh an ang e a!

Aizawl khawpuiah hi chuan MLA nei tlem zawk ni mah se MNF hi an la ‘confi’ reng a, AMC-ah pawh khan an ‘risk’ fuh ta pawh a ni ang. A rampum huapa inthlanah erawh chuan campaign fund leh strategy-ah Congress an ngam lo a ni ber ṭhin awm e, ka ti (ka rin thu takmeuh phei zawng a ni e - a field-ah kalin ka zir chiang eih lo). Chu an chak lohna pahnih chu BJP-in an rawn phuhru ang a, Congress ninna (anti-incumbency) leh zu zawrh chungchang hmangin an paih thla ngei ngei dawn tih a chiangah an ngai ni maiin ka hmu. Chuvangin sorkar an siam hunah pawh BJP chu loh theih loha an kuah tel a ngai dawn a, chubakah Chakma MLA an neih phah thei mai thei bawk. Party dang erawh chu an tel lo pawha an sorkar theih dawn tho avangin a zarzo turah an huphurh lawk nge ni a tih rum rum theihin ka hria.

Mahse, an phur ang ngawt a ni dawn em tih lai hi a ni. Han zeldin leh inrinsiak vel a chakawm a, a taka thil a lo thlen hun tur hriat a chakawm bawk. VC leh local council inthlanah kha chuan zu zawrh hian boruak a nei pha lo a tih theih chu a ni a, AMC-ah chuan nei phaah lo ngai pawh ni ta ila. Inthlanpui lo awm hunah kohhran-te hian zu zawrh tih tawp nan MNF hi risk an lakpui duh meuh ang em? Kohhran duhdan tih hi inthlanah hian a ri fo mai a, mahse, kan vote thlak dan (voting behavior) a nghawngin awmzia a nei pha ṭhin tehreng em tih hi ngaihtuah chian a ngai ka ti. Kohhran han ti ila, a bikin a lian ber Presbyterian hian NLUP ang chi hi a
ṭha a tih ngai ka ring lo. Congress-in an tih tir lam pawh khan Presbyterian kohhran hi chuan a ngaisang lem lo ni maiin ka hria. Mahse, Congress hi chuan sorkar nana strategy ṭhaah an ngai chiang hle a nih kha. An zu zawrh chhan pawh kha NLUP vang a ni ang chu ka lo ti deuh mai. Inthlan a zing si, NLUP sem a ngai deuh ziah si a, zu zawrh loh hi duhthlan tur dang a awm vak lo a ang ka ti. Politician-te hi zu zawrh chu duh lo ber awm an ni. Khap bur bur pawhin a duhin an hmu thei a, mi awm thei tan khap leh khap loh a lêm tak tak lo. Mahse, khap a nih chuan zu hmanga ‘bula tu rawh tia tuk tir theih’ an tam a, mihring inthuhnuai a awl zawk daih. Chanchinbu lama zu zawrh vanga an sum hmuh rawn lang kha a tam lua lem loin a lang na a, zu zawrh hnuah hian sum dinhmun derthawn thu hi a ri khat deuhin in hre ve em?

Chutiang chu a nih laiin policy chung-changah chuan MNF khan NLUP hming dang lo chu min zawrh tur an nei lem lo. An beisei chu BJP-in MNF emaw Mizo mipuite min duhsak vang ni lo, Congress boruak tih têt hrim hrim an tumna sum leng vel hmanga NLUP hming dang kalpui ni mai awmin a lang. Chuvangin NEDA hi hmasawnna thila thawhhona (development alliance) an ti ṭang ṭang a nih hmel. Zu zawrh loh pawh hi chumi avanga sawi ngam chu an ni mai awm mang e…

A hrim hrimin NLUP hi ṭhenkhatin a ṭhat chu a ṭha alawm an ti tehchawk a, hlawhtling tak tak se sorkar tan a luhaithlak awm ka ti. Kut hnathawktu an thar chhuahte tihralna hre lo lungawi lo lo dawl chu a harsa khawpin ka ring. NLUP hmanga kut hnathawktute chawikan tum thu an sawi hi ngaihthlak liam bak chu tihngaihna ka hre ve lo viau mai. Mizo economist pakhat titi-a ka man fuh erawh chu dawrkaiin an hlawkpui ber awm e tih hi. Sum hi thingtlangah pawh sem se Aizawl tho hi a luankhawmna a ni.

Heti mai hi a la ni lo. BJP front leh Congress front bakah ‘third front’ a la rawn piang thei. A rawn piang a, an boruak a ṭhat chuan BJP front vote chan tur hi an rawn pawh pen ber tur a nih hmel. Chutiang chu lo ni se, an tê lutuk in tih
ṭhinte kha kuah rawh u, BJP-in rawn an tih hlauh chuan ral dona tur tha tam tak kha mahni lo ṭawng tawhna sawi mam nan a kal liam leh dawn tihna a ni a… A nih loh leh an thil chik mite hian MNF thurualpui pawhin Congress paih zo dawnin inhre chuang lo se, NEDA hi Mizoram bikah an la rawn thutak khukpui viau ngei ang em?

Congress-in MPC leh ZNP an kuah hi BJP chuan an duh hauh lo ang tih a chiang mai a, NEDA-a tel lo tur anga an lan hi Congress ngaih tih ṭhat nan an duh hrim hrim pawhin a rinawm hran chuang lo. NEDA hi thil tak tak a nih dawn chuan Congress hian an dinhmun tur hi an chhut sual hauh lo ang a, MPC leh ZNP a kuahna thuthlung hian awmzia a nei mai thei. Party tenau pawh ni se MPC leh ZNP kuah hi Congress tan chuan BJP-in MNF an rinna tihderthawn theihna tura an hmanraw hnaivai chu a ni ve reng reng.

A eng apawh chu ni se Congress boruakah chuan mipuiin an ning hluah hluah tihna tur boruak a awm lem lo va, ṭha an tihna tur pawh a awm chuang lo. An ṭhat lohnate hi eptu lam hian an hmang ṭangkai thei lo a, chu chuan anti-incumbency wave a siam thei lo a nihna lai pawh a awm awm e. Anti-incumbency wave a awm loh chuan ‘third front’ hian awmzia a nei ang em tih pawh zawhna a awm thei. Mipui rilru turah hi chuan inthlan dawn hnaih boruakin awmzia a neih hmel viau. Tun dinhmuna a lan dan chuan Congress tana hlauhawm ber chu an party worker-te an nih ka ring mah zawk.

Party worker tam tak chu an chanvo leh hlawh hmu loah an inngai ang a, an chanvo tam tak chu consultancy firm leh minister-te hian an insem niah an ngai ang. Minister leh parliamentary secretary ding leh tur lo phei chu an hmu pamham hru tawh ni maiin ka hria. An hotupain siksawi se awmzia an la neiin a lungawi lo leh rilru na te chu kum hnih zenzawn la awmah hian an thawidam zo ang em?

- Vanlalremruata Tonson