Mizo Carbon product buaina kaikuang?
Tunlai media lama hmun luah tam ber te, zinga pakhat chu; 'Mizo Carbon Product' Luangmual ami chung chang hi a ni awm e. Hemi chungchang hi news ai mahin, article lamah hmuh tur a tam zawk a. Chuvang chuan hemi chungchang hi mipui nawlpuiin kan ngaihven hle tihna a ni. Hetiang a nih takah chuan, kei pawh ka phak ang tawkin he mi chungchang hi kan chhui chiang ve a. Tute emaw angin, Luangmualah te kal chilh ve lem lo mah ila, ka thu ziah hi a rintlak thawkhat turah ngai ang.
Mizo Carbon Product hi a neitu leh engtik kuma bulṭan nge tih vel chu media lamah kan hmu tam tawh a, heti lam chu ziak tawh lo mai ila. He Industry hi eng vanga Mizorama rawn din nge? tih lam hi in ziak dawn teh ang. Kan hriat angin Mizoramah hian Lungalhthei leh a behbawm vel hi eng industry mahin a la mamawh tam lem lo niin alang. Chutih laiin, eng vangin nge he industry hi mamawh lohna hmun, Mizoramah din a nih si, tih hi ngaihtuah titamtu a ni. Hei hi a chhan tam tak awm thei zingah tlem han sawi ta ila. Mizoram hi India ram State zingah hmun kilkhawr ber a ni a. Chuvang chuan, Central lam mite bumna atan hmun thlannahawm ber a ni thei ang. Pahnihnaah chuan kan sawi tak angin hetiang carbon industry hi Mizoram sorkar leh Mizo mipuite'n kan la hmel hriat ngai vak loh thil a nih vangin puanhnuai thil ti duh tan chuan, Mizoram chu location duhawm ber a ni thei bawk!? Thil dang tam tak sawi tur awm thei ang, mahse duhtawk mai ila.
Media lamahte kan lo hriat tawh ṭhin angin, he Industry-in ṭanpuina a dawn sum leh pai te chu Mizoram budjet ami a ni lo a. Chutih laiin, mipuiten he indusrty hi kan duh loh leh ngaihtheihloh chhan ber nia lang chu, Mizoram leilung tlawhchhana thil dik tawk lo ti a, Central sum tam tak hai luh a ni hi ṭha kan ti lo a. Tin, hun lo kal turah leilung faten hetiang industry kan din ve duh huna kan kawng daltu a ni ang tih kan hlau niin alang. Ni e, hetiang ngaihtuahna hi thil dik leh thil finthlak thlak tak a ni. Chuvang chuan, hetiang thil dik lo kan dodal hi thil tih awm tak a ni. Hemi kawnga hmalatu CYMA pawh fak an phu tak zet a. Hetiang ang thil ṭha lo hi anni hian dodal ta lo se, kan tan buaina zakhua thlentu a la ni thei a ni. Chuvang chuan mipui pawhin CYMA leh midangte hmalakna hi kan thlawp hle niin alang.
Mipui tam takin kan hriat thiam loh leh mak kan tih em em mai chu Mizoram sorkarin hetiang boruak a ni tehnuai chung pawha hetiang industry tan central subsidy a la dil pui fo mai hi a ni. Heivang hian mipui tam tak chuan: He thilah hian tunge a kaikung ber ni ta ang, tih hi kan hre chak hle a, kan inrinsiak luai luai mai a nih hi. Mi tam tak chuan a changtu Minister kan puh a, chutih laiin mi ṭhenkhat, tlema thil hre zau deuh inti te chuan subsidy dilna atana document pawimawhte pe chhuaktu leh document en diktute hi an ni mai ang chu tiin an mawhpuh thung. Ni e, heng doucument te hi a tak ni bawk si, a lem nia lang bawk si te a nih hmel a. Heng doucment te hi official zingah lo siam saktu an awm loh chuan amah chuan a awm ngawt theiin a rinawm bawk si lo. Chuvang chuan official-te zingah mawhphurtu an awm ngei ang tih chu mi a ber tan pawh a rin zawn theih a ni. Kan hlain 'ngaihdan a tam pawmdan a tam' a tih ang deuh kha a ni e.
A tlangpuiin mipui nawlpui chuan department-ah buiana a awm reng rengin a changtu Minister kan bur bun tlangpui ṭhin. Tunah pawh mi tam zawk chuan, tuna Industry deptt. changtu Minister hi buaina kaikuang berah kan ngai niin alang. Chutih laiin tuna kan buaina Mizoram carbon product industry subsdy dilna hi term hmasa thil thleng deuh vek kha a ni lawi si. Tin, tun term thara thil thleng anga lang, kum 2013 leh 2014 chhung subsidy an dil, CCIS atan nuai 93.90 leh CTS atan vbc.2 te pawh hi, CYMA in Minister hnenah he mi chungchang hi chhui chiang turin an ngen avangin stay a ni a, engmah dil sak a ni hman lo an ti. A awmzia chu: Tun term tharah hian he industry tan engmah central aṭangin hmuh emaw dil chhuah a awm lo tihna a nih chu. Chuvang chuan mi tam takin, he thil hi "Tute emaw, hnung thak in hiah tawnna" nia an ngai hi a dik chiah lo tihna a nih hmel.
Chutih laiin a hriaten an sawi zel danin, hetiang central subsidy dilna ang chi hi pek tlak a nih leh nih loh enfiahtu, State Level Committee (SLC) an awm a. Chung mite chuan hetiang dilna te hi an lo en fel ṭhin a. Anni hian Minister dawhkan thleng kher loin thutlukna pawh an siam thei a ni an ti. Hei hi a dik a nih a rinawmna chu, Industry changtu Miniser hian hemi chungchang thil dik lo awm anga lang hi a hriatpui lo niin sawi a nia. A hriatpui lo tak tak a nih a rinawmna chu, Minister hian he buaina hi chhui chiang turin ACB a pun rang hle. Hei hian he thilah hian Minister hi a inrawlh lo tak tak a ti ang riau a ni. Chuvang chuan mi tam takin khenbeh tuma an veh an veh Minister hi, 'sualna nei lo Nazaret tlangval' ang mai kha a lo ni zawk mai lo maw?! A eng pawh chu lo nise he buaina hi ACB ten an chhui chiang mek a, chuvang chuan he buaina kaikuang ber hi chu a lo lang chhuak mai turah ngai ang.
- Hruaia pa, Durtlang Leitan