Written by
Dr. Laldinpuia
Dept. of Geology, PUC

Tui luankawr mawlh mai hi

Ruah bawhawk leh ruah s<r rei av^ngin, hmun hrang hrangah lei a min a, harsatna kan t^wk a, a va pawi ṭh$n tak >m! October thla ral hma hi chu hetiang chhiatna hi kan la tawh theih av^ngin kan hriat fo tawh han inhrilh nawn leh ila.

Kum 30 chuang kal ta, kum 1983 fur laia Aizawl leimin hrang hrang - Electric Sihpui, Armed Veng, Saron Veng leh Vaivakawn rawn zir chianga report petu Pu Prasad (GSI)-in, Aizawl-a leimin thlent$rtu ber pakhat chu tuiluankawr leh kawr mumal lo hi a ni, tia a lo ziah tawh chu tun thleng pawhin a la dik deuh tlat mai!

Khawsak leh ei bar zawn a awlsam av^ngin khawpui kan bawh nasa a. In hmun lo ram pawh a to chak, in awm thei tur pawha kan ngaih lohna hmun tam takah in a ding khep khup ta. Mahse, hetianga in leh lo din tam ber hi chuan, kan ch>nna in himna tur lam hi kan ngaihthah niin a lang tlat thung. Leivung paih ṭhinna hmunah te, leimin tawhna hmun- a ser leh hnuhma pawh lang chiang tak hmunahte leh hmun awih lutukah te kan inbeng bel nawk nawk z>l mai han hmuh hian rilru a hah! Min ṭhawn dawt hma chu kan harh hleithei lo; inzir fin n^n chhiat kan tawh tam tawh hi!

Awih tl^na khawsa leh ch>ng kan nih av^ng hian, ruahtui leh tuichhiate hi a luangral sam a. Mahse, mi tam ber chuan, kan ramri thleng b^k tuiluankawr kan siam duh lo. Kan kawmthlangten tuiluankawr siam an lo ngaihthah hlauh phei chuan, hemi pang pera awmte t^n chuan, mi ṭhenkhat t^na mals^wm ruah leh kan tuichhe paihte hi chhiatna min thlentu a ni thei. Chhungkaw khat t^n chuan a hautak thei, mual p>r khata awmte hi chu in thurualin, pawisa thawh kh^wm diat diatin, mual t^wp, khua vang ramri kham sa, kawrte thleng tal z>lin tuiluankawr siam ila.

Kan tuiluankawr siam chu in tinin hmang ṭangkai vek ila. Tuiluankawr siam harsatna hmun a awm thei, tuid^wt ṭha tak tak a tam tawh a, a ṭangkai z^wkna hmun pawh a awm ang. Sorkar tih tura dah mai lovin keimahni t^n a ni tih hriain in chh<ng bungrua tih t<nlai n^na hman ṭeuh aiin, kan himna at^n in senso i hreh lo teh ang u. Ch>nna mual him tawh lo chu v>n a harsat tawh b^kah in leh lo hlutna a tlahniam duh teh a nia.

Ruah a han sur hian ruahtui luang ral tam tak a awm rualin, a ṭhen chu lei hnuai lamah a l<t ṭh$n. Lei hnuai inthuah thip d^n pangngaiah chuan, lei hnuai tui ch$m chin hi a hriat theih a. Hetianga chunglam aṭanga tui l<t a tam chuan tui ch$m chin hi a s^n phah ṭh$n. Hei hian lei leh lung tihnipin a tin>m thei a, hmun tam takah leimin a thlen phah fo. Leimin thleng thei tur v>n n^n leh inrinl^wkna at^n hetianga leihnuai tui ch>t d^n en hi thil ṭangkai ber p^wl a ni. Chuvangin, lei hnuaia tui l<t tur v>n n^n hian tuiluankawr siam leh tuid^wt hmanga l^k te hi man tl^wm ṭha si a ni.

Kan in leh lo, hmunhma siam n^n lei laih a ṭul fo. Ban khur leh ek in khur laihna v<ng ang te thlengin a paihna tur hmunruatah paih i ch$ng ang u. Kawngpui z^wl zau lai leh hmun reh deuhah lei v<ng leh in ṭhiahna nawi niawm t^k leh hnawmhnawk paih ch$ng kan la awm tlat maite hi aw, a enkawltu PWD t^n a va huat thlala d^wn >m!

Mi ṭhenkhat chuan kan lei laih v<ngte hi kan kawmthlang- kawmchhakah kan chh>k khawl a, mahni remhriatna in kan d^wl ve fo mai. Kan ch>nna in thlenga him loh phah thei a ni tih hriain i fimkhur teh ang u. Lungremte hi a ṭulna hmun leh tih d^n b$k a awm, engineer r^wna him a awm ṭhin a, i basa ngam lo ang u. Heng kan leiv<ng dah khawl te hian tui a pawm duh b$k a, a muk loin a lo thawl>ng nge nge bawk. Ruah a han s<r deuh hian a min awlsam a; hei hian lei nghet z^wk khawihin kan ch>nna in leh lo thlengin a tuar thei.

Concrete building sak tum kan nih chuan lei sakhat ṭha leh lung inthuah thip pangngai thleng ngeia ban phun tur a ni. Lei leh lung a inpawlh chiat a, lung inthuah thip ni si lova lung tlahlang- lian ve tak pawh nise, hetiang ang hmun hi lei min tawhna emaw, leivung dah khawmna hmun emaw a nih ṭhin avangin a hmun a awih emaw z^l deuh pawh nise in sa lova kalsan a him ber. Ruahsur nasa takah pawh lei a tawlhin a che mai lo a ni thei, lirnghing t^wk thei ram kan nih tlat av^ngin lirnghing nghawr av^ngin in tlahniam emaw, tlu chiah lova awn emaw in a awm thei.

Chuvangin, sum tam tak kan s>nna tur in chu a innghahna tur hmun lei leh lung dinhmun enfiah a hriat chian ngei ngei tur a ni. Sum leh pai mamawhna a s^n ṭhin avangin hetiang ang hmun him lo man tl^wm z^wka hralh duh an awm palh theih bawk. Ram lei turte leh in sa turte fimkhur ila, a chin ch^ng hre tur pawh r^wn hreh lo bawkila.

Leimin tam ber hi ruahsur n>n a inkaihhnawih tlat av^ng hian, ruah a s<r nasat deuh apianga hlauth^wng lova kan khawsak theih n^n kan insen ve hret pawh a ṭul dawn a ni. Pathian kuta awm kan ni tih in hre reng chungin, in leh lo kan din hma, sum tam tak kan s>n hma leh chhiatna kan tawh ve hm^ hian i fimkhur tlang ang u.

- Dr. Laldinpuia

Dept. of Geology, PUC