Written by
R.Lalfakawma
Seling

ZIRTIRTU LEH CHAWIMAWINA NOPUI

Middle School kal laia kan Headmaster Pu Lalchhanhima Chhangte chuan tun India Independence Day lawmnaah khan zirtirtu chawimawina sang ‘State Award’ a dawng ve a, kan tlangdungah hetiang chawimawina ropui hi kan vawikhat dawnna a nih avangin kan chhuang takzet a ni. He thuziak hi amah ka lawmpuina leh chawimawina a nih rualin zirtirtu
ṭha tak tak, taima leh ṭhahnemngai taka thawk ṭhin, chawimawina nopui dawng awm tak takten ‘nachang’ an hriat ve nan award kalkawng hi ka hriat ang ang han sawi lan ve ka duh a ni.

Zirtirtu fel leh taima, class room teaching hnehsawh em em, sikul ṭan hun leh ban hun dik taka zawmtute tan pawh he thil ropui hi lo sakuh ser nghah ngawt chi a nih hmel lohva, a phu leh hmu awm reng ten he chawimawina hi an hmuh theih nan dilna form-ah heng thil tam tak hi tar lan a ngai a ni.

Government servants:- He lawmman dawng thei tura thil pawimawh hmasa ber chu zirtirtu nghet (govt. servant) nih a ni. Sawrkhar hnaa luh ṭan kum te, pension hun turte bakah mahni nihna tichiang thei thil dang dang tar lan tur a ni.

Academic records:- Kum 10 kal taa a thawhna sikulin public exam an hmachhawnna a an result neih tawh dan, a percentage nen lama tar lan a ngai a. Public exam-a top ten vela naupang lo vawrh chhuak tawh tan chuan awm tinuamtu tur tak a ni ang a. Chutih rualin he kum tiam chhunga nil result lo nei tawh tan chuan rilru kaptu lian tak a ni ve thung ang.

Maintenance of govt assets:- Sikul building, compound leh hmanraw hrang hrang neih dan leh enkawl dante fiah taka tihlan tur a ni a. Sikul library, adventure club, NSS, NCC etc lama hmalakna lian tham neite tan chuan ziah lan tur a tam thei awm e.

Extra-curricular activities:- He huangah hian literature lama mahni sulhnu neih ang angte pho lan tur a ni. Thuziak tluang, hla phuah, lemchan leh thawnthu ziak ṭhang tan chuan nuih ver verna tur a ni a, TV, Radio lama sulhnu nei tawh tan pawh hmaih phal chi a ni lovang. Kan headmaster pawh hi he lamah hian sulhnu a lo nei ṭha hrep a, zirlaibu siamtu (team of writers-a) a lo tel ve tawhna te; zaithiam hrang hrangin a hla phuah an sak tawh zozai leh la sak lem loh te; a vanglaia thawnthu, lemchan leh a lunglen hrikthlak nana a thuziak tluang zawng zawngte han lakkhawm chuan endiktute hmaa zahpuiawm loh tur khawp a lo nei reng mai a, a vanneih phah khawpin ka ring.

Zirlaibu siamna lama lo tel ve tawh leh an sulhnu, zirlaibu lama seng luh tawhte dinhmun phei chu a nei ve lote ai chuan an buk a rit deuh zawk ngei turah ka ngai bawk.

Contribution to the society:- He huangah hian khawtlang leh ram tana hma lo lak ve tawhna kawng hrang hrangte tar lan tur a ni a, YMA, Kohhran, voluntary association-a tha lo thawh ve tawhna zawng zawng chipchiar tak sawi lan chi tak a ni. Vanglai, ṭhat-lai huna khawtlang leh ram tana hnuhma lo ngah tawhte hi zirtirtu thawh hlawk an ni a, hei hi department lam pawhin a ngai pawimawh ngang a ni ang “...in recognition of his valuable services rendered to the community as an exemplary of outstanding merit.” tiin chawimawina thuziakah a chuang kiau mai.

Confidential report:- Kum 5 kal ta aṭanga diltu thawh ṭhat dan ziahna kha endiktuten an lo hmuh ngei a ngai a, hei pawh hian kawng ro su tak tur a ni.

Training attended by the candidate:- Zirtirtu tam tak tan chuan zirna kaihhnawih thil pawh nise training-a kal hi thil ninawm tak a ni ṭhin. Tunlai hmasawnna ṭhang chak tak karah hian tih dan phung leh kalphung thar/ ṭha zawk zir tura in koh fo a ni a. Heng training hrang hrang ngaihpawimawh hi chawimawina dawnna kawng pakhat chu a lo ni ve reng a ni.

Remarks/ comments:- Diltu chu chawimawina dawng tlak a nih leh nih loh thuah SDEO/DEO ten an ngaihdan ziakin an nemnghet ta ṭhin a ni.

Point hrang hrang kan tar lante khi diltu chuan theihtawp a thain a chhang ang a, a chhanna chu a dik ngei a ni tih tichiang turin document pawh a thil tel vek tur a ni. Tichuan, district level-a thlit fim a nih hnuin state level-ah a ngaihtuahtu ten uluk takin an thlir leh a, ‘he mi hi’ an tih hnenah nopui an hlan ta a; he ta ṭang hian a phute chu kal zelin national level thlengin chawimawina an dawng ta ṭhin a ni.

He chawimawina thuziak leh a chhehvela ka rilru luah tlattu, ‘ka inhmuh-chhuahna’ tih chi ni em si lo chu hmanlai zirtirtute dinhmun khawtlangin a hmuh leh hriatpui dan kha a ni. Hmanlai chuan sikul pawh khaw tinah a awm lo va, zirtirtu an tlemin an ṭul em em ṭhin. Zirtirtu pakhatin A pawl leh B pawl bakah pawl 1 aṭanga pawl 3 thleng an ho thin kha a nia. A taima zual phei chuan hlawh nei chuang lovin zingkarah extra class an la neihpui thin zui! An hlawh nise beitham tak a ni. Amaherawhchu, mihring zahawmna leh hlutna hi hlawh tam leh tam lohva a innghah lohzia tichiangtu chu kan hmanlai zirtirtute kha an ni.

An hlawh kha chhungkaw chawmna tham a nih loh avangin nilenga chhawktu nei hauh lova zirtirna an pek hnuah tlai sikul banah hmanhmawh baklengin dai hnai huanah an liam a. Anhnah leh thlai ilovah chuan an intodelh pha em em tho. Hetiang dinhmuna an ding chung hian khaw tin khan an khaw zirtirte kha an zah em em a, an awmna apiangah Kohhran Upa an nih loh leh a khaidingtu pawimawh tak an ni zel. Tin, zirtirtute kha khaw khat parawn, zahawm leh mi entawn an ni a, hei hi hlawh tam lam aṭanga an hlawh chhuah ni lovin an thawhrimna leh nun danin a zir vanga an hlawh chhuah ‘chawimawina nopui’ a ni zawk.

Khawtlang rilru leh ruahmanna siamtute zingah zirtirtute hi mi pawimawh ni phak turin ṭan la zel se. A nih loh chuan kan tunlai khawvelah hian zirtirtu fakna ṭawngkam mawi, ‘builder of the nation’ tihte hi ‘builder of the mansion’ tiin miten an namnul liam mai mai dah ang e.

- R.Lalfakawma, Seling