AMC felfai zawkin
Aizawl Municipal Council (AMC) hi kum 2008 khan office hawngin bul ṭan a ni a, November 2010-ah AMC councillor tur inthlanna hmasa ber neih a nih hnuah khawpui tihhmasawnna turin hnathawh hrang hrang hmuh tur a awm chho mek a ni.
Kan sawi duh ber chu, AMC din tirh aṭanga tun thlenga mipuite hmasawnna tur ruhrel siamna kawnga contract hna pek leh thawh chungchang a ni. Comptroller Audit General of India (CAG)-in kum tina sorkar sum hman dan leh an hnathawh dan an endikna report Assembly session neiha an tichhuah ṭhin, Annual Technical Inspection Report on Rural Bodies and Urban Local Body-a AMC sum hman dan kha a ni. Kum 3 chhung CAG report tihchhuaha a lan danin, kum 2011-12 ah AMC bial 19-a hna thawh tur minor works 120 ruahman a ni a, 13th. Finance Commission, GoI aṭanga cheng nuai 110.92 an hmuh hmangin hna an thawk a. Minor works 120 aṭang hian hna thawh 43 chu AMC engineer-te'n an endik angin, Completion Certificate pek chhuah a ni. Mahse, a hmuna kal chilha endik a awm loh thu tarlan a ni thung. Hei hian sum dik lo taka ei tumna a kâwk thei em?
Departmental-a minor works thawhna cheng nuai 110.92 aṭang hian MR labour hlawh atan nuai 35.13 hman ral anga tarlan a ni a; amaherawhchu, dan angin MR an rawihte hian pawisa an dawng ngei a ni tih ziahna turah MR-a rawihte signature/ kutzungpui chhinchhiahna hmuh tur a awm lo.
2011-12 chhung vek hian AMC hnuaia contract hna thawhna atana buangrua/ hmanrua mamawhte supply-tu tur tender/ quotation emaw chanchinbuah chhuaha tarlan tur a nih thu, Mizoram sorkara Finance department Office Memorandum November 23, 2009 chuan a tihchhuah laiin, AMC hian tender/ quatation chanchinbuah chhuah loin February 2012 khan Aizawla supplier pakhat hnen aṭangin ama supply-na rate angin cheng nuai 75.38 man AMC-ah buangrua/hmanrua a supply thu tarlan a ni.
CAG report 2012-13 ah AMC-in minor work 538 atan cheng nuai 462.54 an ruahman a. 13th. Finance Commission-in cheng nuai 448.66 an rawn pek aṭangin AMC chuan deparmental-in hna chi hrang hrang 316 thawh nan PWD Schedule of Rates (SoR) 2007 angin nuai 237.25 (10% contractor-te hlep tur nen) a ruahman a ni. Estimate cheng nuai 237.25 aṭang hian AMC-in sum a hman theih zat chu nuai 215.68 a ni a. Mahse, Excess Expenditure Report-in a tarlan danin, nuai 215.68 bakah, bungrua (material cost) atan nuai 161.96 leh hna thawktu rawihna (labour cost) atan nuai 73.52 an hmang leh a; a vaiin nuai 235.38 an hmang ta a ni.
A awmzia chu, deparmental-a hna thawh a nihin, contractor hlêp tur 10% an chhût tel avangin Excess Expenditure Report chuan sum hman tur bituk bak nuai 19.80 an hman pelh thu a tarlang. AMC-a thawktute hian hre reng chunga an ti a nih chuan dik lo taka sum siam tumna a ni thei ang em?
CAG Report 2014-15 ah contract hna 1,037 zinga 840 chu contractor 670 hnenah tender ko loa pek leh a ni. Central PWD Works Manual ang chuan, hna Rs. 50,000 man chinah tender chhuah tur a ni a, hmanhmawhthlak bik emaw a nih loh chuan tender chhuah tur a ni. Contract hna 840-te hi Rs. 50,000 aṭanga nuai 33.07 inkar man a ni hlawm a; hna thawh nan a vaiin cheng nuai 1140.86 hman a ni. 2014-15 inkar chhung vek hian AMC hian deparmental-in hna 90, Rs. 12,000 aṭanga nuai 11.70 inkar man thawkin, a vaiin nuai 88.02 man an thawk bawk.
CAG report chuan, AMC-in depart-ment-a hna an thawh reng rengin, estimate aṭangin 10% telh tur a ni lo tih an tarlang a; kum 2014 leh 2015 inkara minor work hna thawh CAG report hi Vanglaini chanchinbu September 6, 2016 chhuakah pawh phek hmaah tarlan a ni.
AMC hian Advertisement/ Registration Fee (Hoarding) aṭangin kum 2014-2015 inkarah cheng nuai 11.38 an hmu a, amaherawhchu, an cashbook-ah chuan Rs. 1,02,000 chauh an awm tih tarlan a ni. Nuai 10.36 chu cashbook-ah chhinchhiah a ni lo. AMC revenue hmuhna lian ber pakhat chu parking fee hi a ni a, amaherawhchu, kum 2014-2015 CAG Report-in a tarlan danin, hemi kuma an chhûn luh tur cheng nuai 31.15 a nih laiin, nuai 17.67 chauh chhûn luh a ni a, nuai 13.48 an hloh a ni.
Hetiang hi kan AMC hnathawh dan leh kalphung a nih chuan, contract hna thawh tur inpekah te, department-a hna an thawh danahte tender chhuah loa hna pek tam ta lutuk leh deparmental work-a hnathawh sum hman ral chhinchhiahna mumal lo hi eng nge a chhan tih hi kan zawhna a ni.
AMC chhungah local council 83 a awm mek a, heng vengahte hian kan political party tinte hian unit leh block dinin an awm mek a ni. AMC hian sorkar laipui
aṭangin khawpui tihhmasawnna turin sum eng emaw zat an dawn bakah, tun dinhmun mipuite aṭangin chhiah chi hrang hrang (Own Source Revenue) - in leh lo hmun ram aṭangin Property Tax an la mek a, lirthei neite'n Transport department-a Road Tax an pek hnuah, PWD kawngpui siamah AMC-in lirthei dah man (parking fee) an khawn a. Advertisement & Hoarding Regulation hnuaiah kawngpui sir langsar laia thuziak/lem tarlan man an la mek bawk.
Mipuite'n sum kan thawhkhawm hmanga khawpui tihhmasawnna leh ni tin nuna ṭangkai tur siama duang turte'n an hnathawh tur mipuite hriat ve hlau ni awm fahrana contract hna thawk tur tender chhuah loa an mi duhsak zawng mimal emaw, party/ unit leh block-ahte emaw, pawl hnenah emawa tun hnaiah ringawt pawh hna 840, mi 670 hnena an pek danah hian thil fel tawk lo a awm ngei niin a lang. Mipuite hian thil dik kan hriat chian telh telh a ṭul tawh hle a, eng vanga chhiah chawi nge kan nih tih leh chhiah kan chawi tlingkhawm hi sorkarna chelhtu emaw, sorkar hnathawkte ta ni loin, mipui ta a ni tih kan hriat a ṭul hle.
Sorkara thuneihna vuantute hian hmasawnna tur sum leh pai tlingkhawm kan neih ang angte hi an thuneihna hmangsuala an duh dan dana an hman hi mipuite'n kan remti tur a ni lo a. Langtlang tak leh mipuite hmakhaw ngai tak chunga sum leh pai an hman hi a ṭul tak zet a ni.
- Lalnunzira Chawngthu (Azira)