Written by
Rempuia R. Lutmang

Lehkhabu ropui

Hmun hrang hranga kan inhnial leh luai luai hmain thil awm dan thlir kir hmasa teh ang.

Thuthlung Thar hi 1924-ah kan nei a, Thuthlung Hlui nen a bu kimin 1959-ah kan nei. A hunlaiin an lâwm hlê ang. Mahse, kan Bible neih hmasak ber hi mi thiamte'n lehlin ṭhat an duh titih nghal mai a, 1963-ah chuan Matthaia bu an ennawn leh chur chur tawh, a hnu kum 4 lekah a nih chu.

A kum zat leh i khi chu thu dang ni se, kum 4 vel awrh an hmang tiha kan mi thiamte'n an ennawn lehnghal danah hian kan Bible neih hmasak ber hi a fuh tawk lo a, endika ennawn a ngai tih a chiang reng. Kan upate leh kan mi thiam, a inhnamhnawih chin khan, "chumi lai chu a dik lo, chuti khati" tiin mipui hriatah an tlangzarh lem lo mai thei; mahse, Bible lehlin hautak turzia leh a thuchah lehlin sual palh a pawi theihzia hre reng chunga he hna hautak tak mai thawk ṭha leh tur emaw, ennawn leh tur emawa thu an tihtluk lehnghal rum rum danah Bible khan duh thu a sam lo a, siam ṭhat a ngai tih a chiang mai. Hetia han sawi hian a hunlaia mi thiam zawng zawng thutlukna a inang dual dual tihna a ni lo ang tih hria i la, paratha mai mai pawh a kan thar duh leh a hlui deuh duh kan awm hrang zel a nia!

1966-ah silai a puah avangin Bible lehlin hna thawh hleih theih a ni ta lo a. 1986-ah Thuthlung Thar lehlin thar kan nei thei hrâm chauh a ni. Hemi hun chhung, Bible lehlin ṭhat hna thawh a theih loh chhunga kan rama thil thleng chu manganna leh lungngaihna a ni. Mihring kan mangan chuan Pathian kan lam thuai zel. Kan mangan tak tak laia kan lehkhabu rin ber chu Bible lehlin awm chhun a ni lo thei lo a. Kan rin ber chu kan nêl nge nge a, kan inkâr pawh a nghet nge nge lo thei lo. Inkawp naran ni lo, lungngaih manganna kara inkawp ngat hi chu a nghehin an nghet charh mai a nia. Chutiang chiah chuan, rambuai chhung khan Mizo mipuite leh Bible lehlin hmasa ber inkar kha a nghet hman lutuk a. Mi thiamte'n lehlin thar an rawn chhawp chhuah theih meuh chuan mi tam zawk chuan kan hmu sakhi ta rêng a ni.

1960 bawr vela lehlin
ṭhat ngai ngei nia an hriat kha kum 20 a liam leh meuh chuan lehlin dang kan hmu thei ta lo a. Pulpit lamah lehlin thar sawi chhe hauh si loin a awm sa hi a ṭhat tawk thu te a'n ri zauh zauh a. Mipui chuan lehlin thar kan sawisel mum mum mai a ni. A tira lehlin a fuh loh dan kan hre pha ve lo a, mi thiamte ṭhahnemngaihna leh thawhrimna kan hriatpui lo a. An thawhrah erawhin lawm a hlawh ta lo a, an tum a ṭhelh ta duai a, an
ṭhahnemngaihna a thlâwn a ni titih.

Chutiang chu thil awm dan a nih tak si avangin Bible lehlin ṭhat, Common Language Translation (CL) aiah a hmasa zawk Old Version (OV) chu langsar vak si loin an chhu nawn ta zauh zauh a. A khat tawkin khawi lai lai emaw an edit a, version dang tihchhuah ngam a nih loh bakah mipuiin eng hê hûah an ngai dawn chuang si lo a, OV Reference hi a chhuak nawn ta tlut tlut mai a ni. Tunah chuan OV (Re-edited) tih te kan neih nual tawh hi. A langsar lo thei ang bera a dik lo lai siam ṭhat paha chhut
ṭhat ṭhin a ni, ti i la kan tisual em em lo ang. Hetiang aṭang hian mipui hi kan ngaih dan a zim a, kan rilru a tê tih pawh a hriat theih.

Mi tam tak chuan a lehlin fuh lo lai leh Mizo ṭawng kalhmang hrim hrimah pawh a fel lo deuh lai hmua inngaiin Bible thu an sawisel (faksel) ṭhin a, JF Laldailova thu hla chilh khawm “Bible Thlirna” tih phei hi chu a nei apui kan ṭhahnem viau awm e. A chhuah tirhah pawh mi thiamte'n lehlin
ṭhat nghal an duh tih hre lo leh ngaihtuah miah loin, mi sawisel lâi a dik theih dan lo zawnga chhuanlam siam zawnga khawsa ngar ngar peih mi thiam kan lo tam ta a. Sawrkar ang deuh hian chhuanlam siam leh thil fel chiah lo lai sawi mawi lamah kan ril hle hlawm a nih hi.

Tunah chuan OV leh CL chauh ni loin lehlin dang kan neih belh ve ta zel a. Chumi chungchangah chuan mi tam tak an inhnial a. Hetianga inhnial hian eng nge sâwtna a neih ang aw! Lehlin chi hrang hrang hi awm se a pawina a awm hauh lo a, a dawngsawngtu mihring ngaih danah hian pawi leh pawi lo a awm zawk a ni. Sap ṭawng lamah pawh a eng version mah hi a mal khaia thlan tur a awm lo ang, Mizo ṭawng hian lehlin hrang hrang hi nei ve zawk i la, kan zavai atan vek a ni.

Lehlin hmasa ber (OV Ref) hi a ṭha ber nia ngaia lehlin thar sawi chhetu chuan a tidik lo a ni; chutiang bawkin lehlin hmasa sawisela a thar chauh faktu pawhin a tidik bik lo. A chintawk hriat a har a, ṭan lam leh âwn lam kan neih avangin kan inhnial a, a ṭha leh ṭha lo kan pawngpaw aupui a, kan pau ve leh chiam ṭhin. Kan inhnial nasa tual tual a, kan inhmuchhe tulh tulh zel; mei neia indeu te lah hi kan chemkalna tak emaw tih mai tur a ni zel mai si. Kan tana sâwtna awm miah lo thilah hian inhnial loin, kan hlâwk tlanna tur lam hawia titi ho i chîng ang u.

(Kum hrang hrang hi Rev. Zairema lehkhabu "Thukhawchang Mi Pekte Hi" tih aṭanga lak a ni.)

- Rempuia R. Lûtmâng