ṬHANGTHARTE CHHUAN THAMIN AW...

Hripui awmzia hi tuilian ang deuh a nih mai awm hi - a changin a rawn chim sang viau a, a changin ziaawm dawna inhriat theihna te pawh a awm lek lek ṭhin. Mahse a nihna takah chuan he tui lian hian a la chim sang viau zel a, namnul ngawt theih a la ni ngang lo a ni. 

Hmelma tak tak nena inbei ang ziazangin kan ṭhut muan deuh chiahah a rawn che leh hlut a, inthlahdah a ngai thei lo hle. Manipur-ah hei hi a lang mek. Insawi hlauhawm loh siak lama an ṭuan hnuah ‘community spread’ dik tak a thleng a, lo enkawl ṭha se chhan theih beiseiawm ṭhenkhat nunna chan an awm ta nual mai. Damdawi in lama thawkho Covid positive tam lutuk avanga hospital khar ngai pawh a awm hial a ni. 

Atir aṭang khan he hripui hi entawn tlak leh ṭha danglam bik taka kan hmachhawn theih ka beisei tlat a. Duhthusam ni lo mah se hmun dang nena khaikhinin kan tiṭha rih hlein a hriat theih a. State chhunga thi kan la awm lo te, tuar mek number tlem fal viau mai te chi a lawmawm lo thei lo a ni. Hetiang zawng zawng hi Mizote kan special-na lantirtu a ni. Khawtlang nunhona kawnga discipline kan neihna leh hotute thu awih hram hram ṭhin rah duhawm a ni lo thei lo. 

Media-a inchhiarna kan lo hmuh ṭhinah hian Death - ‘0’ ni reng sela, Active Cases hi double digit emaw, single digit emaw, ‘O’ emaw han ni thuai se a va duhawm tak em! State dang an nih hmain han ni vang mai ila, kan va chhuanawm dawn em! Ṭhangthar zelte chapopui tham a ni dawn chiang a ni. Tun hnaiah hian case a rawn punlun leh deuh an ti a, i ṭang nasa lehzual ang u. Chumi a thlen nana a ki pui ber chu thu awih theihna leh insum theihna tho a ni. Kan ti a, kan ti ta sa sa, ṭhangtharte chapopui thamin i han hmachhawn teh ang aw. 

Hripuiin min sutna hrehawm tak pakhat chu kan tihhona boruak (social life) a tiṭhuanawp tlat mai hi a ni. Kan hriat angin Mizote hi inṭhenawm khawvenna lama chak tak kan ni a. In tlawhpawh leh thil tihho nuam ti chi kan ni. Chu nun tak mai chu a rawn su ta chiah a ni. Mi tam tak tan chuan a hrehawm ngei mai. 

Ṭhenkhat chuan Kohhran hruaituten Pathian biak inkhawm an buatsaih rih loh avanga dem lek lek te pawh an awm. Dawihzep leh Pathian ring zo lo ang hiala puhtu pawh an awm ta ve ang. Mahse, Pathianin hun ṭha min la pe leh ngei turah ngai ila tunah rih chuan la insum hram hram a ṭha zawk awm e. Hri leng a reh hma emaw, damdawi an hmuh chhuah hma emaw chuan chak teh mah ila insum hi a la ‘thlarau’ zawk rih dawnin a lang. 

Mimalin Pathian kan pawlna leh mahni lama kan intuaitharna lam ngai pawimawh sauh thung ila. He kawng hi Pathian min duh dan zawk a ni rih ang. Kan thlarau nun atan pawh tun hma ang diak diaka chak lak tum lovin, kawng thar Pathianin min ruatsak zawn thiam kan tih tur a ni ngei ang. Pasalṭha Chawngbawla meuh pawhin ‘bawl’ theih loh hun a nei a, ‘bawl’ hun pawh a la thleng leh ngei ang tih hriat a ṭha. 

‘Virus’ tih ṭawngkam ringawt pawh hian a ṭha lo lam a kawk tlat tawh mai a. A ṭha lo zawnga thawk ṭhinte hian an hming a tichhe em bawk a ni. Influenza, Yellow Fever, HIV, Ebola tih te hi virus hnathawh kan hriat larte an ni a, an huatthlala em bawk a ni. Mahse virus chi hrang hrang maktaduai 100 vel zinga 20 vel hi mihring tana natna thlen ṭhin an ni chauh a. A dang zawng hi chuan hringfate ṭhatna tur atan an thawk ngar ngar zawk a, awm lo ta se hringnun hi a awm thei lo zawk hial dawnin an sawi. 

Griffith University, Australia Professor Peter Pollard chuan, “Bacteria pung chak tak leh virus hnathawh hi kan leilung vawng nungtu a ni a. Heng virus-te hi thilnung tana chaw ṭha siam tura thil inthlak danglam zelna atana thil pawimawh lutuk an ni. An tet em avanga ṭangkai lo hle angin ngai ngawt dawn mah ila khawvel pumpui thilnung tana chaw insiam zelna atana thil pawimawh a ni. Hringfate kan dam khawchhuah theih nana an pawimawhzia hi kan hmu chhuak ṭan chauh a ni a. Virus te hi fak hlawh loh val rual zinga te ber an ni awm e,” a ti. 

Virus hrim hrim hi hmuh ramhuai ngawt chi a ni lem lo, kan lo mamawh zawk hle a lo nia. Kan khawtlang nun ang thovin a ṭha lo tlem te hian an hming a tichhe nasa a lo nih chu. Ṭha tam tak zingah a chhia an lo awm ve tlat si. 

Pandemic-in khawvel a sut nat zel dan tur hi ngaihtuah tham a ni. He thu ka ziah lai hian khawvel pumpuiah Covid-19 vanga thi 11,35,880 an awm tawh a, a hri kai phei chu maktaduai 41.5 lai an tling tawh - a nep lo hle mai. 

Hetiang reng renga thil hawvelin a buaipui rawn hi a la awm meuh lo a ni awm e. United Nations mithiamte chuan mi maktaduai 150-175 te chu retheihna khur thuk takah a nawr liam dawnin an chhut. A awmzia chu, khawvelin he hripui a tuar dan tur hi vawiina kan kai ve leh kai ve loh mai ni lovin kan hmalam hun zela a sawhkhawk kan tawrh dan tur hi a ni. Chu chu a veiawm mah zawk awm asin. 

Amaherawhchu, beiseina nei lote anga awm ngawt tur chu kan ni lo. Hetiang boruak karah hian beiseina meichher chhi engtu kan nih pawh a ngai ngei ang. Chu beiseina chu ṭawngkam thiam leh fin kherekah ni lovin thihna hneha thawhlehnaah a innghat a ni. Krista thawhlehna kha Pathianin hringnuna thil ṭha lo zawng zawng a do hlawhtlinna a ni a, chhia ṭhaa a chantirna a ni. Engkim titheian he khawvel chunga a mawhphurhna a hlenna a ni bawk – a tawpah chuan damna a thleng dawn, tiin. 

Mihring theihnain nun a humhim zawh loh hnuah Pathian theihna chuan a thei ngei a, Isua Krista thihna leh thawhlehnaah khan chu chu a lo lang fiah daih tawh a ni. Khawvel zirtirna dangah hetiang thu hi hriat tur a vang khawp mai. 

Isua Krista thawhlehnaah chauh lo chuan hmalam hun atana beiseina nung min pe thei, tuna kan hrehawmna piah lamah engkim a la fel vek dawn a ni tih hriat theihna hi a awm meuh lo.