Electric city bus-ah ka chuang a!
February 13, 2025-a chhuak Vanglaini chanchinbu-ah khan ngaihnawm takin Pu Hmingthankaia khan 'City bus lam bawk' tih thu, a taka chantîr ngei chi hmangin ngaihnawm takin a rawn ziak a.
Ni e, mihringte hi kan ei zawnna ṭheuhvah hian hmasawn zêl kan mamawh vek mai. Dànin 'tih tûr' a tih leh sumdâwnna dàn 'business ethic’ zawm hi hmasawnna a ni e; mi dangte tana malsawmna a lo ni bawk a. Tun hma deuh khan town bus-ah conductor-te khan pawisa nawi aiah chithlum mûm an kîr zauh zauh nia ngaih theih turin thu ziahte kan lo chhiar tawh ṭhin a; tunlai hian eng tak ang i maw? Anni lam tân pawh a mi chuangte chhuk mai tur motor tlan laia pawisa nawi pek tûr emaw kir tur hmanhmawh taka han phawrh a, chhiar phawt kha a buaithlâk ve thei bawk a; an hriatthiamawm, pawisa nawi chu dik takin an kir tho tur a ni ngei chungin. Hetianga pawisa nawi aia thil dang emaw inkir hi a awm tawh lo a nih chuan hmasawnna chu a awm tawh tihna ang.
Eng hnaah pawh, hna thawktute hi hmasawntîr zel a pawimawh. Kan hna ṭheuhte tih ṭhat leh zual nan leh sumdawnnaa tihchhuah a lo pun a, a lo hlâwk nan leh a dawrtute hîp nan thil pawimawh inhrilh thar tur hi a awm reng a ni. Sawrkar department-a thawkte hlei hlei hi an inzilh nasa, training lah a awm reng bawk. Inzilh ngai a awm a nih chuan city bus neitute hian an mi rawih te, e.g. conductor, deriver, etc hi thil nih dan phung, Mizo hnam zia leh Kristianna nena inmil lo lo tlazep theite laka inthiar fihlim tura councelling/training an pek zauh zauh chu a ṭul ngei ang tih Pu Kaia article aṭang hian a lang reng mai.
Eng pawh ni se, he article aṭanga rilru kaptu pakhat chu–Mizorama rawn râl tlânte mai ni lo, Kristaa kan unau, Mizorama la awm rei lo zawng zawngte hi (YMA/VC/LC member-te hian mahni veng ṭheuhva mite chu an hre viau ang a) koh khawm a, 'Zo nun mawi' hrilh theih ni se, LC/VC-te’n hma la thei se a ṭha khawp ang.
Advocate/ukil inziah luh chungchang buaipuia nikum 2025 October thla leh December thlaa Guwahati-a Bar Council of Assam (Nagaland, Mizoram, Arunachal Pradesh, Sikkim) dawra ka zuk kal khan an city bus-ah ka chuang ṭhin a. Keini ang mi narân, tute ṭawngkam emawa 'pawi kâwi lo tak mai' tan phei chuan a tih chiin pawisa humna ṭha tak a ni; taxi, auto rickshaw, etc aiin a tlawm fê zawk si, a hlu tak zet.
Electric bus chu chuan a hahdam khawp mai; rî (sound) a nei lo emaw tih mai turin a thâwm a zâwi a, bengchhen vanga khawpui tihṭawp (noise pollution) laka fihlim a nihna ngawt pawh hi neih ve ti châkawmtu a ni. An tlânna hi kawng phei deuh hlir a ni bawk a, a inrem hle. Keini ramah pawh hian khawpui sawrkar (municipalities) huam chhungah hian kawng chho ulh leh bumboh lutuk ang chi a awm tawh lo niin a lang a, châwk luh theih ni se. Thil dangah kan changkang viau va, social media phei chu mi tin maiin kan khawih tawh lai hian electric city bus tlântîr hi chu kan inhmeh viau tawh a ni. A taksa (body) sak dan pawh a ṭhain a mawi a, kan khawpui leh kan ṭhalai tunlai nunphung nen pawh a inhmeh ngawt ang. City bus neitute hian hmang thei tawh se, dâwrtu/a mi chuang (passenger) pawh an ngah phah zâwk mai thei bawk.
Guwahati bus-a ka chuannaahte hian conductor-te hian chuan man khawnin bus chhungah chuan an vei ve tho nâin, Gpay theih deuh vek a nih tawh avangin, bus tâwt angah phei chuan a chuangte leh conductor-te tân a awlsam phahin a hahdamthlâk tak zet a ni. Ka chuannaah chuan Gpay theih lohna ka hmu lo. Mihring tâwt em em leh motor chêt reng laia pawisa inpêk leh inkîr vel hi khawi hmunah pawh, a tuate tan pawh a buaithlâk a, Google Pay hmanga tih hi a awlsam khawp mai. Pawisa inkîr kim loh a awm thei lo pawh hi a ṭhatna a ni. Aizawl, Lunglei leh hmun dangahte hian tih theih hun a nghahhlelhawm hle; thil harsa a niin a rinawm lo. Transport bus hrang hrang leh private sumdawng bus, sumo leh a dangteah pawh hian a theih chin chinah hman vek a ṭha khawp ang. Nge, sawrkar bus ticket lak hian pawisa inpêk Gpay kan lo hmang reng tawh zâwk?
Station-a ticket lei ngai lova passenger-te’n an chuanna hmun aṭangin emaw, a hmain emaw chuan man an pêk fel thlap ang chi hi chu kan la hmang thei rih lo a nih pawhin, kum 5 hnu vela hman a nih theih nana tun aṭanga lo inbuatsaih ṭan theih a nih chuan a ṭha ngawt ang. Bus, sumo leh khual zinna lirtheite hi a chuang turte hian hmun remchang lai (designated stand)-ah lo châng mai se, chuan man (fare) chu a chhungah Gpay hmangin pe mai se. Treasury-ah direct-a lut mai thei a ni a, a chuang turte tan a awlsam phah ngawtin a rinawm, taxi lak man an hum theih phah bawk ang. A lehlamah Gpay hmang lote tana ticket lei dan chu a pangngai hi la ni mai se, thuam ṭhat ngai a awm leh thu dang.
Eng pawh ni se, Minister chak, hna thiam leh tawnhriat ngah bawk si kan nei a, kan vannei hle. Sawrkar lam khawih theih lam chi a nih a, mipui lamin kan duh bawk chuan amahah hian innghat pumpuhlûm phawt mai ang.
Guwahati Transport Corporation bus chhung bang langsar deuh laiah khuan QR Code scan-na an târ a, chu chu mobile phone-in kan hmet kâwk (click) zauh va, a fel vek mai!
– Dr J.T.Vanlalngheta, Ziah Rún