Written by
- Lalchuailova
Mualpui Bethel I.T.I.

Kristian hnua Chapchar Kût hman dan

Mizoramah Kristianna a lo luh aṭangin kan nunphung leh chîn ṭhan thil tam tak min ṭhiahsak a, chu chuan Mizo hmel leh nunphung a tidanglam nasa hle mai.

Tuan leh mâng aṭanga Mizote Kût - Pawl Kût te, Chapchar Kût leh Mim Kût te Kristianna nen inmil lova hriatna avangin zawi zawiin bânsan a ni ta a. Hun eng emaw chhung chu mi tam tak leh zirlai naupangte pawhin Chapchar Kût hi eng nge a nih tih chu zirlaibua an hmuh aṭang mai lo chuan a taka mita hmuha hriat tur an nei tawh lo. District Council kan neih hma lal lal laia sikul enkawlna leh kaihhruaina chu missionary-te kutah dah a nih aṭang tawh khan kût hman chungchangah thil han sawi tur a awm lo hle mai. Sakhaw thar Kristianna leh heng thil hluite hi inmil theiin an hre lo va. Chuvangin, kan pipute thil lo chin ṭhan tam tak chu zawi zawiin a lo chuai a, ṭhangtharte rilruah hmun a chang ta lo tial tial a ni.

Mizo Kristiante zingah lehkhathiam leh mi vengva tak tak an lo awm chho ta zel a, Kristiante’n an lo hnawl tawh Chapchar Kût pawhin lainattu leh hmangaihtu a nei chho ta zel a. Kum 1930 chho vel aṭang khan Superintendent of Lushai Hills phalnain Thakthing Veng leh Venghluiah te Chapchar Kût chu ni khat hman chhoh ṭan leh a ni ta a ni. Vantlang erawh a huap zo lo khawp mai. Mi rêl leh sêl pawh chu huamin nu leh pa leh mi lungleng ṭhankhatte chuan Chapchar Kût chu an lo hmang chho hram hram zel a. Mi ṭhenkhat erawh chuan vantlang mitmei veng leh rilrua lungleng chung siin Chapchar Kût chu Mizo Kristiante mila her rem leh tihnun a ṭul a ni tih ngaihdan ṭhangtharte leh hruaitute rilruah a chiang ta tual tual a. Chutiang lama Zo fate chawk tho tur leh hma la hmasa turin sorkara mi pawimawh ṭhenkhatte leh tuimi ṭhenkhatte telin Chapchar Kût Aizawl khaw pumin an hman theih nan thawhlawm mipui hnenah a khawn ṭhin a, sorkar ṭanpuina a dil bawk ṭhin. Heta ṭang hian mipui leh sorkarin Chapchar Kût an lo hlutzia leh hman an duhzia chu a lo hriat theih ta a ni.

Kum 1952-a District Council neih a nih khan Mizo ni pawimawh bik ‘Kût’ humhalh nan March ni 9-11 (ni thum) chhung chu pisa chawlhah a puang a; mahse, vantlang huapin kût hman a ni thei ṭhin lo.

Kum 1960-ah chuan Mizo Kristiante zingah Chapchar Kût lama lunglenna inmung reng chuan a vawrtawp thlengin, mi ṭhahnemngaite azarah Chapchar Kût Committee din a ni ta hial a. Committee-ah hian Pastor Saiaithanga te, Pastor Thanga leh missionary sapte an tel tih Pu Hrangaia (L), Ex-MLA chuan a sawi (Chapchar Kut Seminar on 30.9.1983).

Mipui huap Chapchar Kût lawmna hmasa ber chu March 9-11, 1960 chhung khan hman a ni a, a bul ṭanna a nih avangin mi an tam lo va, a la mumal vak lo bawk. Kum 1961, 1962 leh 1963-ah te erawh chuan awmze nei taka hman chhoh a ni ta a; kohhran lama a khaipa deuh ṭhenkhat pawh an tel. Kût hmannaah hian Mizo infiamna chi hrang hrang bakah chhawnghnawh, chai, khuangchawi, Mizo inchai te entir a ni a; tin, cheraw bu tam tak kân lai, khuallâma lâm kualte entir a ni.

Chapchar Kût kaihthawh leh tumna chuan kohhran lam a nghawng lo thei lo va, kum 1963 Mizoram Synod chuan ‘Pipu nun hlui kan duh tawh lohte chawk thar leh thei ziaa din thar leh chu Kristiante tih tur a ni lo ve kan ti’ tiin a rel. Kum 1964 Chapchar Kût lawmnaa mi ṭhenkhatin chainaa intulh tur zu an lo ken luh avangin kohhran chuan a sawisel nasa lehzual a. Kum 1965-ah phei chuan a lawmna siam chi pawh a ni ta lo. Kum 1966 February thlaah Chapchar Kût hming pu lovin ‘Mizo Ni’ tia hman a ni a, mipui an pungkhawm tam hle a, a hman dan phung chu Chapchar Kût ang tho a ni. Zoram buai avangin kum 1966 aṭanga kum 1972 thleng chu nunphung a buai a, hman chhunzawm a ni ta lo.

UT-a Mizoram hlankai a nih hnu chuan rambuai boruak a lo ziaawm hret a, kohhran lam rilru pawh a lo zau tial tial a, kum 1973-ah chuan Chapchar Kût lawmna chu siam a ni leh ta. Kohhran sadai ṭhiat lo zawnga hman tumin, Synod hruaitute pawh hunserh hmang tura sawm an ni. Mahse, kohhran hruaitu nihna zâwn aṭang chuan tu mahin an hmang thei lo a, a tàwpkhâwkah Rev.Dr. Lalsawma (L), Principal, Aizawl Theological College chuan hunserh a va hmansak ta hram a. Tichuan Pu Ch. Chhunga, CM pawhin Chapchar Kût hawnna hun pawh chu a hmang ve ta nghe nghe. Hemi kum aṭang hian kum tin hman chhoh a ni ta a ni. Hetih lai hian Presbytery Inkhawmpui aṭangin a Kristian zawnga Chapchar Kût hman rawtnate Synod-ah a lut ṭhin a, mahse, Synod chuan ‘Hetiang Kûtah hian kohhran anga inrawlh chu ṭhain kan hre lo’ tiin thu a titlu a ni (Synod 1978, Gen.32).

Kum 1974-a Tribal Research Institute, Education Department Wing pakhat anga lo piang chuan kum 1978 aṭang khan a kutken ta deuh a. Hemi kum 1978 aṭang chuan sorkar senior officer-te kaihhruainain kum tin Chapchar Kût chu Aizawlah khél lova hman a ni ta a (Pu Thanseia (L), JD (Rtd.), Education Deptt. - Chapchar Kut Seminar in 1983). Felfai tak leh Kristian taka hman duhtu tam tak an awm karah vên sên loh chin a awm fo ṭhin. Kût hman tawh ṭhinahte hian Mizo infiamna hrang hrang hmuhnawm tak takte leh pipute chin ṭhin thil hrang hrangte pawh entir ṭhin a ni a, a hmuhnawmin a hlimthlak hle ṭhin.

Hun a lo kal zel a, Chapchar Kût hman dan pawh a danglam chho zel a, Kristiante’n kût hlimna ni an hman dan tur awm takin hman chhoh a ni ta zel a. Kût ṭan hmain sakhaw rawngbawltu hrang hrangte’n inchhawkin hunserh an hmang a, Pathian hnenah kût chu hlanin, kût nena inmil tur thuchah pawimawh tak takte an sawi ṭhin. Tin, Mizote Kût pawimawh tak a lo ni ta a, a ni pawh chu Office chawlh ni-ah puan a ni ta.

Chapchar Kût hman hunbi nghet pawh sorkarin tunah chuan a siam a, kum tin Vauthla chawlhkar hmasa ber Zirtawpni chu ruat a ni. Chapchar Kût lawmna hi district khawpui tinah neih ṭhin a nih bakah, Mizoram pawn hmun ṭhenkhatah hman ṭhin a ni bawk. A lawmna pui ber chu Sipai Lammual, Aizawlah neih ṭhin a ni. A lawmnaah hian chawhma lamah hmânlai Mizo nun dan hrang hrangte pho chhuak thei zawng hnam lâm te, lemchante leh thil dang dangte tih a ni ṭhin a, chawhnu lamah chuan intihhlimna lam ṭhalaite pualin musical concert-te buatsaih ṭhin a ni. Mizo kutchhuak tual puan leh kawrte leh Mizo thil thar chhuah chi hrang hrangte pho chhuakin, a duh tan lei theihin a awm ṭhin bawk.

Chapchar Kûtah hian thupui neih chang a awm a, kum 2017 aṭang kha chuan khêl lovin neih ziah a ni ta. Chapchar Kût leh a thupui hmangte hian Doordarshan Kendra, Aizawl leh All India Radio, Aizawlahte leh local cables TV-ahte mi thiam tak takte’n sawihona hun an hmang ṭhin a ni.

Tun hnaia Chapchar Kut thupuite:

Kum 2017 - Aia upa zah

Kum 2018 - Sem sem dam dam, ei bil thi thi

Kum 2019 – Zo fate inpumkhatna

Kum 2020 – Zo nun ze mawi chawisan

Kum 2021 – Zo nun ze mawi - Thuawihna

Kum 2022 – Zo nun ze mawi - Rinawmna

Kum 2023 – Zo fate inpumkhatna

Kum 2024 – Zo nun ze mawi - Tlawmngaihna

Kum 2025 – Zo nun ze mawi – Hawihhawmna

Sorkar chuan YMA-te kutke bera hmangin mipui hlut tur zawngin Kût hi a kalpui ṭhin a, sum pawh a sen tam chang leh tlem chang a awm. Kum 2017 - 2025 chhung khan Aizawl district headquarters leh district dang khawpui leh Mizoram pawn khawpui ṭhenkhatah Kût hmanna senso chu a hnuaia mi ang hi a ni.

Kum 2017 - Rs. 50 lakhs

Kum 2018 - Rs. 32 lakhs

Kum 2019 - Rs. 100 lakhs

Kum 2020 - Rs. 100 lakhs

Kum 2021 - Rs. 19 lakhs

Kum 2022 - Rs. 25 lakhs

Kum 2023 - Rs. 100 lakhs

Kum 2024 - Rs. 127 lakhs

Kum 2025 - Rs. 100 lakhs

Hemi bakah hian kumin 2025 Chapchar Kut Organising Committee-in a rel angin IPR, Horticulture leh Commerce & Industries department-te chuan an budget aṭangin sum lo hmang ve se tih a ni.

Chief Minister kaihhruaina hnuaiah Kût Organising Committee dinin, sorkar department hrang hrang hotu te, Central YMA leh Mizo khawtlang huapa NGO dang te, media lamte leh member hrang hrangte an tel ṭhin. Hetianga pawimawh taka sorkarin a kalpui avang leh mipuite’n an hlut thiam em avangin Chapchar Kût hi a boruak a lian ṭhin viau.

Mizo hnam thil hlute vawn ṭhatna leh pho chhuahna leh inzirtir thar lehna hun remchang ber chu Chapchar Kût hi a ni kan ti thei ang. Mizo nun mawi chuai leh muallian tawha ngaihte chuai lo va, ṭhang leh tharte zinga Kristian nun ze mawi nen tipar vul zel tura inzirtirna hun pawimawh tak he Chapchar Kût hi a ni chho ta zel a ni.


- Lalchuailova, Mualpui Bethel I.T.I.