INTIHHLUM
Kan rin Isua meuh pawh khan, miin khawvel pum pawh nei hial se, a nun a chàn si chuan awmzia a neih lohzia a lo sawi tawh. Tun hnai khan mahni intihhlum vènna ni, World Suicide Prevention Day hman a ni a, kum 2003 aṭang khan International Association for Suicide Prevention leh World Health Organization ṭang kawpin he ni hi an hmang ṭan a ni. WHO chhinchhiah danin khawvel pumah kum tin mahni intihlum, mi 8,00,000 chuang an awm a. India ramah kum tin, mi 1,45,000 chuang leh Mizoramah kum 6 chhung khan kum tin, mi 70 vel, mahni an intihlum nia chhinchhiah a ni. Mihringin kan inpêk theih hauh loh nunna, mahni duh thu ngeia lâk mai duhna khawp rilru kan lo pu thei ṭhin hi a rapthlâk takzet a, rilru buai kan tih, âtna avang a nih chuan tih ngaihna a awm lova, fim taka inngaihtuah chunga kan ti a nih phei chuan, a rapthlâk dan hi a thuah hnih hle ngei ang.
Khami nia kan Health Minister, Pu Lal Thanzara thusawi kha ngaihtuah tham tak a ni. 'Tunlai thiamna sang chho zelah awlsam takin inbiak pawhna lamah hma sawn mah ila, hei hian rilru inpawh tawn taka inkawmna lam a tihniam hle a, inngaihsak lohna a thlen avangin chhungkua leh ṭhianho pawhin a huhova inpawh tawn taka hun hman ho chin thar leh a ṭul ...' a ti a nih kha. Mihring hi cheng ho, nung ho, inpawlho leh khawsa ho tura siam kan nih laiin, heng hmasawnna thilte hian kan nun hi a 'ti-mimal' telh telh a, mi dangte nena thil tih ho aiin mahni-a tlat fàl keuh keuh a tam zel a, chu chuan harsatna leh phurrit pawh mi dang hrilh a, inṭanpui aiin, mahnia buaipui a, hel tuar tawp mai leh, a tih ngaihna hriat loh chinah intihhlum mai duhna a thlen ṭhin a ang viau mai. Tumah ráwn lova kan thiltih âtthlak theihzia chu facebook-ah pawh hian hmuh tur a awm fo hi.
Kum 2011-ah khan WHO chhût dan chuan second 40 dan zelah intihlum an awm a, ni tin mi 3,000 an intihlum, an tia lawm. Intihlum pakhat zelah intihhlum tum, hlawhchham ta 25 zel awm anga chhût a ni bawk. Intihhlum hi kum 15 leh 24 inkar mite zingah chuan thihna tam ber pawl a tling a, khawvel puma mihring thih chhanah 13-na a tling an ti. Kan Psychiatrist-ten Mizorama mahni intihhlum tum mi 56 dinhmun an zir chian aṭangin depression avanga mahni nunna lak tum zaa 30.4 an awm a, heng mite zingah hian zu leh ruihhlo dang ti
ṭhin an tam zawk a, kum 30 chung lamah zu in a tihbuai avanga mahni nunna lak tum an tam zawk bawk. Kum 30 hnuai lamah heroin leh ruihhlo dang hman sual avanga buai leh mahni nunna lak tum an tam zawk an ti.
Kan Psychiatrist lar, Dr C. Lalhrekima sawi angin, intihhlum tum, chhanchhuah tak ṭhenkhat phei chuan an hrehawmnaa ṭanpui theitu an awm tih an lo hre hauh lo a, biakràwn tur hre lo an lo awm thei hle dawn a lo ni. Inngaihsak kan mamawh a, chutiang bawkin kan phurrit leh hrehawmna te, intihhlum duh hial khawpa kan manganna te hi tuemaw hnenah tal sawi ila, ṭanpuitu tur dap theih dan a awm zel a ni. Kristiante tan phei chuan mahni intihlum hi chhandam an nih theih rin a harsa a, chhungte leh ṭhian ṭhate zawng zawng, zak ngawih ngawih leh hrehawm tlawk tlawk tura kalsan hi thil tih chi a ni mawlh lo.
Mi tinin phurrit kan phur ṭheuh a, a rih zawng chu a inang lo thei e. Mahse mahni nunna êm lâk hi chu thiam chantir a har hle tih pawm ila. Intihlumte hi mahni hmabâk hmachhawn ngam lo khawpa mi dawizep tia sawi theih an ni a, chutiang bawkin mihringin kan hlut ber, mahni nunna pawh thlahlel hlei thei lo khawpa phurrit phur, mi khawngaihthlak an ni bawk. I ngaihtuah ngun ang u.
- RK Lianzuala