NEDP leh Land Reform Committee
Kan sorkarin Land Reform Committee chu August 5, 2016 khan NEDP (Economic Programme thar 2016 a siam) hnuaia awm turin a din tih chanchinbu lam aṭangtein kan lo hria a. Mizoram hmangaih tak taktute leh ram hmasawnna veitute tan chuan hei hi ram mipui tan thil pawimawh tak ni thei tura beisei theih a ni.
Chutihrualin he Committee hian kan ram neih chhun mimal tana neih leh enkawl dan tur chungthu a buaipui dawn avangin fimkhur leh uluk taka zirchiang chunga buaipui ṭul thil, rel sual leh tihsual palh chuan Mizo mipui tam berte tana thil pawi zawk - retheihna benvawn siamna hmanrua a ni thei dawn a ni. Tuna kan state-a Ministry chelh mektu in a term tawp dawn hnaih laia tlachawp taka NEDP policy a siam thar (manifesto-ah pawh sawilan loh) tihhlawhtlin tumna hmanrua atan ringawta Land Reform buaipui a nih chuan ‘a felhlel lai’, ‘a phuailuai lai’ leh ram tana pawi thui zawk a thleng ang tih a hlauhawm. Chuvangin, fimkhur thilah kan Zoram zimte tana Land Reform lam hawia ngaihtuahna seng
ṭhinte cho chhuah nan, ngaihdan leh rawtna awm thei ṭhenkhat tarlang dawn chhin ila:-
1. District Council kan neih hun aṭanga kan neih tawh, kan hruaitu hmasaten ram neih leh hman dan tur an lo siam tawh, heng (a) Agricultural Land Act leh Transfer of Land Act-te, (b) The Lushai Hills District (Jhumming) Regulation, 1954 te, (c) The Mizo District (Agricultural Land) Rules 1960-te hi engchenin nge sorkar leh mipuite hian kan hman dik tih leh kan hman dik loh (a awm chuan) avanga ramin a tawrhna a awm em tihte chu he Land Reform Committee hian a zirchian hmasak a rinawm. Tin, siam-
ṭhat (reform) a ṭul a nih pawhin executive power a thawh chi leh legislation siam (passed) a hman chi te thliarhran a ṭul ngei dawn. Development programme pakhat tihhlawhtlin nan chauhva ram dan (land law) tidanglam nghal ngawt lohin a awmsa hman ṭangkai leh siam rem (execution) chu a remchangin a finthlak zawk mai thei.
2. Land Reform hi Central India hian a ngai pawimawh
ṭhin em em a. Independent hmuh tirh aṭang khan sorkar laipui leh state sorkar tinten Land Reform Legislation chu siam vek tur tih pawh a ni a (Mizoram pawh hian kan hruaitu hmasaten remhre takin kan Zoram mil tur tawkin dan leh hrai an lo siam ve hlawm a ni). Central India leh State tam bera Land Reform-in an tum ber chu lo/ leilet hna thawktu (‘tenants’ an ti a) chhungkaw vaibelchhe tam tak ram nei lo leh hman hawh tur pawh nei fumfe lo ten leilet emaw enkawl ve tur ram tlem tal an neih theih dan siam sak a ni ber a. Ram (leilet) zau puipui neite ram te chu heng ‘tenants’ te hian an hman hawh turin sorkar chuan dan (Legislation) hmangin ro a rel a ni fo a. Tin, chhungkaw tin ten an ram enkawl zauzawng (ceiling) tur pawh siam felsak an tum fo bawk ṭhin. India rama Land Reform hna thawhnaa a buaithlak lai ber ni fo chu ‘land ceiling’ (ram enkawl zau zawng tur) siam fel hi a ni deuh zel a, inremlohna, inkhinna, etc., a tam thei hle.
3. Tuna kan Land Reform Committee pawh hian huan zau tak nei enkawl mang si lohte hi kut hnathawktu rethei leh ram nei ve lote tana hman tir dan tur te, ‘land ceiling’ (huan/ lo zau zawng tur) siamte chu India ram hmun danga an tih angin ti ve turin mi ṭhenkhat chuan kan ngai a ni mai thei. Amaherawhchu, Mizoramah hi chuan Central India lama an tih anga land reform hna hi thawh chi a ni ve lo tlat a ni. Entirnan, phai rama eibar zawnna tur ram nei ve lo ‘tenants’ chhungkaw vaibelchhe tam tak te hnena ram enkawl tur pek (siamsak) chu land reform tum ber a ni a; Mizoramah hi chuan phai rama ‘tenants’ an tih ang chiah hi kan awm ve lova, a ang hnai ber chu ‘thingtlang khuaa lo neiha eizawngte’ hi kan ni deuh mai a. Mizo chhungkua, thingtlanga khawsa a buh bal thar nana lo ram neih phal loh tumah kan awm si lova. Tuna kan Jhumming Regulation anga a duh chhungkua apiangin kumtin lo kan neih theih thin hi a tha tawk hrih hle a ni ang, he dan hi thiah emaw tihdang-lam emaw chu tunlai Zoram mipui tam ber hian kan phal lo hulhual awm e (ILP neih mek tihdanglam emaw thiah emaw kan phal lo ang hian).
Tin, chhungtin tana lo neih zau zawng (ceiling) tur chu khawtin a khawtlang hruaitute hian an hrechiangin an remruatna chu kan lungawitlang zel a ni a, chutichuan khawtinin lo ram (jhum land) tura kan lo neih ramte hi chu he Land Reform Committee hian min rawn ṭhiahsak emaw tih dang-lamsak emaw chu a tum dan a nih a rinawm lovang e.
4. Amaherawhchu, huan ram zau tak, khawtlang tana hman ṭangkai itawm takte chhawr ṭangkai tura a huan neitu hnen aṭanga laksak dan erawh kan nei ve reng a. The Mizo District Agricultural Land Rules (4th February 1961) a a sawi dan chuan - “A ram neitu chu zangnadawmna awm tawk (reasonable compensation) pein a ram ṭhenkhat emaw a vain emaw sorkar (executive committee) chuan a laksak thei ang” tih a ni a. He kan ram dan neih mek hi tuna land reform committee hian hman ṭangkai dan a zawng dawn pawh a ni mai thei. Amaherawhchu, a pawng apuia thuneihna engemaw hmanga mi ram neih lai inchhuhsak tum ngawt chuan ram pass neitu chu tumahin, sorkar pawhin kan ngam ngawt thei lo (court-ah) tih erawh he NEDP hnuaia Land Reform Committee hian a hriat ve kar a rinawm si a, ngaihtuah leh chet uluk thiam a ngai dawn hle a ni.
Chutichuan, NEDP tih-hlawhtlin nan emaw, ram hmasawn chak zawk nan emaw mimal ram ṭhenkhat chu midang (nei lo intite) hnena pek/ hmantir tum a nih chuan kawng 2/1 emaw rawt chhin ila -
1. Kan ram dan neihsa hi hmangin, a awm tawk compensation chu a ram neitu pek a inlaksak (leisak) dan tha L.R. Committee hian zirchhuak/siam se. Heta tana sum mamawh chu NEDP a hman tura sorkarin a neih cheng vaibelchhe 250/270 a mi kha hman theih beisei ila.
2. Ram hman hawh dan (lease holding) ṭha tak siam a, a ram neitu leh hmangtu turte inrem siamna fel tak hmanga inenkawl (hman) hawhtir ni hlawm se. Aizawl chhehvel leh hmun dangahte pawh huan (ram) inhmanhawhsak tam tak an awm nual a ni.
3. MLTP Act chungchangah pawh Review & Evaluation Committee chuan MLTP Act zirchiang turin Study Group siam a ṭul a tih ang bawk hian he Land Reform Committee pawh hian Study Group a siam hmasak a finthlak hle awm e.
Awle, lo atana hman tur ni lo, huana hman tura a mamawh (a duhtute) tana ram inpek hi hun kal tawh aṭanga thil awm dan chhut chuan, Bible-in “A tha a lawm a tha a lawm tiin an thawi a, a tha hauh si lova” (Jer. 6:14) a sawi ang vel kha a nih leh tho a hlauhawm hle dawn. A chhan chu tun hma Jhum Control leh Land Use/NLUP Project, etc., atana huan ram pek, enkawl ṭha ta lo emaw hralh leh ta mai an tam thei em em a. Huan ram neih theihna tur a nih dawn chuan ram mipuite hi “rinawm hmel ber leh taima hmel ber” in nihsiakna lama intlan siakna programme chhe mi-ah bawk a chang leh thei tih hriat a ṭul tak meuh a ni.
Tuna huan nei zau/ tam enkawl si lo kan tihte pawh hi chutianga huan hmun pek tawh ten an hralh leh tak ram a tam em em tih he Land Reform Committee hian a hriat a pawimawh. Chuti a nih loh chuan zofate ram leilung hmanga eizawngtute tan thim thuah hnihna thlentu atan he NEDP hi a ṭang thei hial dawn a ni.
- H. Lalhmachhuana, Zobawm