Written by
R.Lalhmangaiha Bethlehem veng

COVID-19 NEN CHEN HO THIAM I ZIR LAW LAW ANG U

Khawvelin kan la hriat ngai loh Pulh hripui 'Novel Corona Virus', (Covid-19) chuan kum khat vel dawn lai namen lovin khawvel chen chilhin min tibuai ta a. He hripui hi engtia inkaichhawn theih nge tih te, eng tiang chiahin nge mihringah natna hrik a lo luh tih chu sawi chiang fak lo mah se, poitive-te nena inhnaih hle si, kai awm taka kan ngaih ṭhenkhatin kai lo an awm a, chutih laiin rin loh deuh deuh kai kan awm ta nawk bawk. Eng pawh ni se, positive-te nena inthawk khum, chil per, kuta inkhawih leh inhnaih avanga kai thei a ni tih mithiamte'n an sawi a, dik pawh a dik a ni. 

Tunah chuan Aizawl khawpuiah 'Commu­nity Spread' kan tih pawh a thleng ve tak tak ta a nih hi. Kai chhan hriat loh kai an awm ta fur mai a, tihtakzeta fimkhur a ṭul zual ta hle mai. Fimkhur thu hlaah, Mizoram pawh March thla aṭang khan Lockdown kalpui tanin, a changin kan han zalen deuh a, a chang leh kan han strict leh hluai ṭhin. Sorkar office, zirna in, kohhran biakin, sumdawnna hmun hrang hrang leh kan ni tin eizawnna zawng zawng nunphung a tikhaihlak zo vek a ni. India rama lock down kalpui hmasa ber kan ni bawk. Sorkar pawh a kal pangngaiin a kal hlei thei lova, thingtlang kut hnathawktute pawh kum dang angin hna an thawk mumal thei hek lo. He hripui avanga buaina hian kan hma hunah sorkar leh mimal tinah a ṭha lo zawngin nghawng nasa tak a nei dawn a, chuvangin, he hripui nena len dun kan thiam hi a pawimawh hle dawn a ni.

USA, Brazil, Russia, Spain, Italy leh India ramte chu khawvela he hripui thihpui nasa leh a hri kai tam ram an ni a, India pawh dihmun ṭha lo takah  dingin tunah chuan hri vei tam lamah kan sang ta hle mai. Khawvelah ni tin hri vei thar leh thi kan la pun belh zel bawk. Mizoramah erawh mi 2000 chuang fein, he hri hi kai tawh mah se, a tam zawk an dam leh zel a, nunna pakhat pawh kan la chan ve lo hi, 'ṭawngṭai mite ṭawngṭai chhanna a ni e' tih loh rual a ni lo. Hetih lai hian Mizoramah chuan mawhphurhna hria a, eng tik lai pawha che mar reng mai Health Minister Dr.R.Lalthangliana te, engkima a sulsutu Chief Minister-te, Minister rualte leh MLA rualte hi an hmalakna sawi hmaih chi rual a ni lova, Health department a thawk te, tlawmngai pawl te, kohhran te, Police department a thawktute leh Task Force Duty hrang hrangte an fakawm a, chanchinthar thehdarhtute an thawk mar pát reng bawk.

He hripui hian khawvel hi eng chen nge a la tihbuai dawn tih chiang takin khawvel mithiamte pawhin an sawi thei si lova. Khawvel Doctor thiam ṭhenkhatte chuan AIDS natna angin khawvelah a cham hlen tawh dawn nite pawhin an sawi. A eng apawh chu lo ni se, he hripui danglam tak nen hian kum khua pawha chengho thei turin kan inbuatsaih law law chu a ṭul ta ber a ni.

He hri hian khawvel mipui hi mahni intodelh turin min kalpui mek zel niin a lang. Kan ṭhenawm ram dang leh State ṭhenawmte'n a hri an rawn pu lut ang tih hlauvin kan inveng tawn a, kan inhlau tawn a, intlawhpawh loh kan duh a. Chuti chungin, kan ei leh bar chawkluhna te, kan thawmhnaw hak leh insakna bungraw tinrengte kan chawkluhna a ni bawk si a. Mahni tawkah a ram anga kan intodelh a, tharchhuah kan neih a ṭul hle tih chu a lang chiang ta hle a ni. Huan leh lo ram neitute pawhin kan ram ruakte hi zuah awl mai mai lovin buh leh thlai chin nan kan hman thiam a ṭul ta hle bawk.

A hma angin zuk leh hmuam ti mite pawh, "Khawi maw, i kuhva, sikret, sahdah, tuibur chu," tia indil chawt chawt ṭhinte pawh hlauhawmah a chang zo ta. Ṭhenawm hnai vai chawhmeh insuah tawn mai ṭhin ang te, thingpui sen sa hang dawma inluh pawh sek ang chi te, mi fridge emaw, an filter-te va hawng pawp pawpa tui han in mai ang chite pawh kha kalsan hret hret a ngai zel dawn niin a lang.

Keiin emaw, nangin emaw i ngaih hoh em em, ka hlauh miah loh leh i hlauh miah loh ang kha midang tan chuan thil ṭihbaiawm tak a ni thei vek tawh mai a ni.
Bazarah a ni emaw, ṭhenawm khawveng dawr hnaivaiah pawh ni se, duh leh mamawh kan lei zawh hnuah pawh rei tak tak kan ṭhu khaw muang ṭhin angte kha a tih chi tawh loh a, midang tan hnawksak leh harsatna thlentu kan ni thei tih kan hriat a ṭul tawh a ni. He hri hian ṭul lova, hun leh tha kan senral vak vang ṭhinte thleng khan min her liampui mek zel bawk a ni.

Mizote hi puipunna, hlimhlawp leh huau huau lawm hnam kan nih hi kan bansan mawh khawp mai. A huhoa thil tihkhawm nuam ti chi kan ni bawk. Mahni in chhung khur ṭul leh tihtur te, mahni hnathawh aia hetiang lama kan tlan nasa lutuk ṭhinte hi he hri hian zawi zawiin min bansantir hret hret zel ang. Face mask vuahte pawh hi ngaia neih atan thil ṭha tak a ni, kan inkhuh khum leh hahchhiau khum bawrh ang kha a veng a,  tlang hrileng lakah thlengin min veng thei tih pawh Medical lam thiamte'n an sawi a ni.

Chuvangin, fimkhur tak si a, he hripui nena kum khuaa chengho turin kan ni tin khawsak leh kan nunphung tinreng hi inbuatsaih law law ang u.