Written by
- C.Lalengkima

Smart City Engtin nge kan lo dawnsawn ang le?

India ramin changkanna kawng kan zawhna kawng hrang hrangah tun hnai hian khawpui changkang (smart city) 100 siam turin hmalak a ni a, ruahhmanna ang chuan Mizoram pawhin chutiang khawpui chu pakhat a nei dawn. Sorkar inkaihhruaina dan (mission statement) siam ang chuan khawpui changkangah chuan mipui awlsamna leh hnianghnarna ṭha tak din a, hmanrua pawh a ṭha ber, a tam thei ang ber chhawp chhuah sak a tum a ni. Khawpui changkang nei tur hian hmuh theih (hard component) leh hmuh theih loh lam (soft component) lama hmalakna a awm a ṭul. Sorkar lam hian a hmuh theih leh lang thei lam a rawn thlur ang a, mahse chu chu mipui lam chan, hmuh theih loh lamin kan lo ṭan ve loh chuan khawpui changkang tak chu kan nei thei ngai dawn lo a ni.

Mizoram tan chuan thil ṭha ber ber te, changkang ber berte hnianghnar taka hmuh vek hi thil awlsam tak a ni dawn lo tih chu a chiang reng mai a. Chuvangin, Smart City nei tur chuan kan thil neihte neih belh vak ai chuan kan neih chhun hman ṭangkai hi thil pawimawh berte zinga mi a ni dawn a ni. Eng anga hmanraw ṭha leh changkang pawh neiin, hnianghnar hle mah ila, a mi chengten kan enkawl ṭhat loh a, kan hlutsak thiam loh a, a hman ṭangkaina kan hriat loh chuan Smart City tak tak chu kan thleng ngai dawn lo.

Tun dinhmunah kan internet connec­tion hi a chak leh chak loh aiin, kan hman mek, kan neih chhun hi kan hmang ṭangkai em tih hi a pawimawh. Hmannia social network lama thuthang vak, Mizoram hi India rama milem bawlhhlawh entu tam berna kan ni tih te kha, a tak tak a nih ngai chuan kan internet connection neih chhun chhun hi kan hmang ṭangkai tawk loin kan chhiatpui zawk tihna a ni. Smart city neiin internet chak tak nei mah ila, kan hman sualna a chak ting dawng tihna a ni mai awm e.

Smart City tak tak chuan nun dan changkang zawk leh awmze nei zawk (smart behavior) a keng tel tur a ni. Mizote hi hnam chapo ang reng tak, hnam dawizep leh rilru zim tak kan ni. Hnam dangte kawm nel thiam lo, hnam dang zinga a zumzuk tak kan ni. Tun hnaia kan social media lama kan chetvel dan en hian thunawi te te in ti fing taka sawi chiam chi, a tak tak luhchilh ngam lo kan nihzia a lang fo ṭhin. Kan huaisen loh leh kan zumzukzia hi chu hnam dang kara a mala kan awm hian a hriat lutuk tlat. Smart City nei tur chuan heng kan rilru te hi kan thlak a, hnam dang laka kan rilru kan tih zau a, kan insiam rem a ngai.

Smart City nei tak tak tur chuan sorkar kut ringawta kan innghah chuan smart city hi kan nei ngai lo ang. Smart City tak tak nei tur chuan mipuiten tha a tam thei ang ber kan thawh a ngai ang. Sorkar hi pawl lian leh thiltithei tak a ni ngei a, mahse sorkar kuta kan innghah vek chuan sorkarin a tih tur a ti ang a, a hmang ṭangkaitu mipuiten chung ang hmanrua leh ruahhmanna chu kan nun smart pui leh chuang lo ang. Sorkar kutah bungrua leh hman tur bun hna a awm ang a, a taka nun smart pui tur erawh chuan sorkarin tumah a tilui thei lo, a nawr lui dawn bawk hek lo; tha leh zung kan thawh ve hian sorkar ruahmanna a takin a hlawhtling chauh dawn a ni. Smart City-ah hian hmanraw changkang awm teh mah se, changkang taka kan hman (smart utilize) miau loh chuan vawkpui hma a lunghlu paih ang mai a ni dawn a ni.

Smart city a puan avanga smart ngawt theih a ni lo a, a tak ram thleng tur chuan hmabak a la ko hle. Kan smart phone neih ve te hian kan nunphung a ti smart lo mai ni lo hian kan nunphung a tichiriin min tibuai hle zawk a ni. Smart phone meuh pawhin kan nunphung a khawih smart loh chuan smart city a puan avang ngawt hian smart life hi kan enjoy dawn lo tih chu a chiang reng. Khawpui changkang chu mi changkang tana siam a nih rualin mipui changkangin khawpui changkhang an siam thei a ni tih hi kan hriat fo a ṭul. Aizawl khawpui Smart city a puanna turah pawh hian mipuite hian rilru fing leh chet dan fel tak (smart thinking, smart behavior) nen kan lo dawnsawn loh chuan kan hmansualna a nasa leh dawn ting a ni mai.

Tun dinhmunah chuan Aizawl chauh hi Smart city atana puan a nih hmel a, state khawpui ber na na na chu kan thik thei lo turah ngai ila. Mahse, Aizawl khawpui ni lo khawpui dang leh thingtlang lam pawh hi veng changkang leh khaw changkang (smart town, smart village) kan ni thei reng a ni. India sorkarin smart city a duan leh a ruahman ang hi chu khawpui dang (town) leh thingtlang lamah chuan dawngin nei ve thei lo mah ila, keimahni rau rauah hma kan sawn thei a ni. Khawpui/ khua faina kawngah te, a mipui hawiher leh in ṭhenawm khawven dawnah te, kan tlawmngaihna leh nunphungah te hian hmasawnin smart town emaw smart village hi kan nei thei reng a ni.

Khaw fai tak ni ila emaw veng fai tak ni ila, kan khuaah tui leh kawngpui te ṭha lo mah sela kan fai miau chuan kan khua/ veng chu kan faina avangin khawdang tan chuan kan lang smart thei dawn a ni. Entirnan Biate khua pawh hi khawpui ropui tak an ni hauh lo na in, faina lama an hmingthanna hian smart village-ah a chhuah a, kan hriat lar phah a ni.

Aizawl veng ṭhenkhat pawhin an veng chhunga motor parking chungchangah an smart na an lantir mek a. Sairang te pawh an tlawmngaihna leh an inpekna ropui tak avang hian khaw dang tam takin kan hriat lar phah tlat a ni. Khaw dangte pawhin kawng dangah smart theihna kan nei nual ang, khaw fai ni lo tan pawh khaw tlawmngai leh hawihhawm, inpe zo tak niin kan smart-na kan lan tir thei a ni. Aizawl lamin a lang thei (hard component) lam in smart an tum dawn a, Aizawl ni lo zawng zawng chuan hmuh theih loh (soft component) lamin kan smart-na kan lan tir thei bawk a ni. Chuti a nih chuan kan khua, kan veng hi kan smart ve dawn em le?