Written by
Commissioner Lalkiamlova

MIZORAM LONEITUTE LEH DEVELOPMENT

Mizoram sawrkar kal tawh zawng zawng leh kan hrawn mek pawhin ei leh bara kan intodelhna tur kawng chu an dap vekin a lang. Department hrang hrang pawhin kum tinin sum tam tak tak an hmang ral. ‘Theihtawp an chhuah’ han tih tur sawrkar erawh chu an la awm chiah lo niin a lang. 

Politician zingah mimala ram intodelhna tur vei tak tak, mut mawh hnar mawha nei ka la hre lo. Kan MLA kal tawh leh tuna mite pawh mahni bial mite ei leh bar dinhmun leh eizawnna kawng hriatpui a, ṭanpui a, chawi kan tum tak tak hmel ka la hmu lo. Mahni bial fang a, parṭhi awrh a, party hruaitute nena kel sa ei khawma haw leh mai ṭhin MLA te chu kan nei thluah a ni mahna. Khawtlang hruaitute ṭhutpui a, an khawtlang harsatna sawipui keuh keuh a, a tihdan tur duan pui a, hmalak pui theihna ang anga hmalak puitu Mizoram thingtlang khuate hian an mamawh a ni. Chutiang ram hruaitute kan neih hma chuan kan intodelhna kalsiam hian hma a sawn tak tak lo vang. 

Pawl ding reng reng hian an mission tihpuitlinna tur aiin an office lam tihvawn hmasak luih hi an ching  khawp mai a, chu miah chuan Mizoram pawh a bang miah lo. Nihna ropui tak tak kan invuah thluah a, kan chhuang em em a, kan bangah kan tar tuar a. Kan din chhan, kan mission tak erawh chu kan hlamchhiah fo. Kan political party te pawh hi chutiang tho chu an ni. Office lamah chanvo ropui tak tak an inbel a, party office-ah an kal dul dul a, kan ram hmasawnna tur thingtlang lam mite kawng zawnpui tak tak erawh an vang hle. 

Kan MLA te pawh Aizawl­ah Party Office-ah chanvo an chang fur a, chung an chanvote chu an bial mipuite aiin an ngaipawimawh daih niin ka hmu. 

Sawi tawh angin parṭhi awrh a, kelsa eia haw leh mai kan ngah deuh niin a lang. Ṭanpuina an pekte hian an inti pe em em mai a, sawrkara mipui chanvo ve reng a nih lam hriattir ai chuan, an ṭhatna zara an pek angin an tilang mah mah fo. A dawngtu mipui lahin chumi min pek an ti awl lova, sawrkara an chanvo a ni tih pawh an hre tawh lo. A dik tak chuan development grant te hi sawrkar hna thawk leh hotute ta a ni lo, mipui chanvo a ni. 

Kan sawrkar hotute leh sawrkar hnathawk pawh hian mipui avangin sum enkawl tur an neiin hna an nei a ni tih an inhriat a ngai. 

Ei leh bara intodelhna leh development chungchanga kan harsatna ni ta bera lang pakhat chu kan sawrkar hian Mizoten Lo kan tih awmzia an hre lo hi a ni. Mizo ṭawnga Lo kan tih awmzia hi an hriat loh avangin lo neitute ṭanpui nasa em ema in ngaiin vawk vulh te, huan siam te, sangha dil neite hi an ṭanpui ṭhin a lo ni a. An lovah chuan dragon fruit te, lakhuih te, kuhva te, anthurium leh serthlum te an ching nia. Hei hi ei leh bara kan intodelh har em emna pawh a lo ni. 

Sum an thar chhuak a, mihring khawsakna tur pawimawh a nih chu a chiang reng. Mahse an sum hmuh chhuah chuan vai buhfai an lei a ngai a. Vairama mi bawk lak luh a ngai leh si. Heng mite an ṭanpui hi ka thik miah lo, ka sawisel bawk lo, amaherawhchu lo neitu-ah chhiar a, lo neitu dik tak ei leh bar (buh) thar chhuaktute puih loh phah nana an hmang hi ka dem a ni. 

Kan ram tana buh ei kan thar chhuahna tlang lo leh phai lo te hi ram chhunga ei leh bara intodelh tak tak tur chuan kan develop a pawimawh. A dik a dik chuan Mizovin lo kan tih chu tlang lo hi a ni. Eng lai mahin bawng, sial, kel, vawk leh ar vulhtute hi lo neituah Mizovin kan chhiar ngai lo. Lo neiha ei zawng leh ran vulha ei zawng chu a hrang daih a ni. Television thu puanah leh chanchinbu-ah pawh kan hotute hian heng hi loneitu tiin an lam vek.  

Kan sawrkar hian ei­zawnna hrang hrang nei­tute: Lo neitu, ran vulhtu, huan siamtute hi fel taka thliar hrangin development pawh a hrangin kaltir se. 

Chutichuan pawl khat an ṭanpui avanga pawl khat dang hlamchhiah a awm tawh lo ang. Lo neituah pawh tlang lo leh phai lo (leilet) a hrangin la thliar leh sela. Heng pawl hrang hrang chi lite tan hian a hrang ṭheuhvin development programme duang ila. Rei loteah kan ram chu ei leh barah kan intodelh mai ang.