Written by
Vanlalmuani Chinchpada Christian Hospital (A unit of Emmanuel Hospital Association
N. Delhi), Maharashtra

BEL DUM

“Kanu, he bel hi ka pek ngei che u kha ni em, non stick bel a chhung dum kha niin ka hre sia” Ka nu chuan rang zetin “aw ni e, a dum lutuk a, ka nawt thla vek nih kha”

Kum tam ni tawh mah se tukin chu he thil hi ka ngaihtuah chhuak a, ka nuih a la za. Thil kan tawn tam tak te leh keimahni ngeiin kan tih te hi a ṭhen chu tum vang reng pawh ni loin kan theihnghilh a, a ṭhen kum tam hnuah pawh min tilunglengtu, min tiṭaptu, min tithinrimtu, min tihlimtu leh min nuih tirtu an ni fo… 

A ni reng a, Mizo society-ah chuan bel dum, fai lo anga lang neih hi a zahthlak, a ṭawp thlakah kan ngai ṭhin. 1970s a piang chuan kan hria ang a, in chhung khura nula awm chuan, bungbel, sitting room a fai hlarh turah ngaih a ni. Aluminium bel pawh nise Mizo nula chuan a nawt tle hlarh ṭhin. 

In leng/ bialpa a neih phei chuan bungbel a bal hman ngai lo, a chhan chu Mizo nula fel leh taima tehna pakhat chu bungbel fai (tle) leh in chhungkhur fai a ni. Mizo society-ah chuan keartui khi, ke ro/ bal leh lu/ sam bal te hi nula tan a zahthlak. Mi invawng peih lo leh thatchhiaah kan ngai ṭhin; a nihna chen pawh a awm. Mizo mipa in hmeichia a hmuh hmasak bera pawn lam landan a chik hmasak ber a ni fo ṭhin. Chuvang chuan hmeichhia in keartui a khik loh nan a fimkhur a, theih ang tawkin a enkawl ṭhin. 

Khua a vawt a, inbual peih loh/ ngam loh chang pawhin lu/ sam an su hram hram ṭhin. Mizo hmeichhia pawhin mipa fel, taima leh invawng thianghlim an ngaisang a, mipa a tawn hmasak berin a chik ṭhin fo chu pheikhawk fai, nghawng fai leh beng kawm fai a ni. Chuvang chuan Mizo nunphungah he thil hi a intuh tlat - ṭhangthar thlengin. 

Hun leh khua a lo changkan chhoh zel angin kan khawsak dan te a lo changkang ve zel a, aluminium aiah steel emaw a aia changkang zawk, thir kan bel aiah nonstick kan bel tih te kan hmang tlangpui tawh. Chuvang chuan ṭhangthar (a bikin khawpuiah) in bel nawh tlet lam pang an la urhsun vak tawh lo. 

Vawi khat chu, conference kan neihnaah, break neih pahin ka ṭhu a, reilo te hnu-ah Paediatric Surgeon leh a nupui Gynaecologist hian min rawn zawm ve a, kan ti ti a. Mizoram an tlawh tawh thu leh an experience te min hrilh a. Heti hian min zawt ta a, “Engati nge Mizoin keartui khi/ bal hi an ngaih theih loh em em?” Mizoin keartui khi/ bal a awm loh tur tih dan ziak in nei lo mah ila, kan ngaih theih loh chhan leh a dik awma ka hriat chu ka hrilh ve ta a. A rukin an nupa ke chu ka melh a, a roin a balh hmel ngang mai, an chappal lah a balin khawro bawk. Mahse an thil ken kan en a, an pa-in camera (Canon EOS Mark IV DSLR) nuai hnih aia tlawm lo man awm hi a ak a, an nu-in Macbook (Apple Laptop) a ak bawk. An nupa in an hmingthang a, Pathian tan an inpekna a ropuiin mirethei leh mi chanhaite an dawmkang a. Award/ achievement pawh Assam government leh Indian Health organization hrang hrangin an hlan nual tawh. 

Mihring kan seilenna leh kan awmna boruak a zirhin kan ngaihsan zawng, kan ngaih pawimawh zawng, kan thil thlir dan kan ṭawng, kan mizia leh kan ei in duh zawng te a inang lo thei. An sawi ṭhin angin “Lehkhabu a kawm aṭangin tehna siam loh tur…." a chhunga inziak chiarin zir chiang phawt rawh. 

Pathianin ama anpuiin min siam a, duh thlang thei turin rilru finna min pe. Bible-in thil ṭha leh thil chhia, Pathian lawm zawng leh lawm loh zawng min zirhtir bawk.
Kan nuna thil buaina leh dam lohna te lo thleng/ kan tawn tam tak hi dan rual loh leh mihringin engmah tih theih kan neih loh chang tam ṭhin mahse, 90% hi chu keimah ni duhthlanna avanga a sawhkhawk buaina leh natna insiam chawp a ni fo. Chuvang chuan Pathianin rilru ngaihtuahna leh taksa kim min pek hi amah chawimawi nan leh fak nan i hmang ang u. 

Pawn lam landan, bel dum, thawm­hnaw manto emaw keartui khi/ ro/ bal lampang kha a ni tawh lo, rilru thianghlim, Pathian lawm zawngin kan nun reilotea ral leh mai tur hi i hmang tawh zawk ang u.