Written by
- Dr. R. Zodingliana
HoD, ENT Department, Civil Hospital, Aizawl

Ṭan la thar ang u (WORLD HEARING DAY 2025)



Ngaihdan thlak a hun ta; beng leh ri hriatna ngaihthah mai lovin mi tin mai hian i ngaihven thar ang u khai. Beng ri hriatna ṭha dam chhung kan neih ṭheuh theih nan ṭan i la thar mawlh ang u khai.

RILRU A RIAK ATAN

• Beng ri hriatna tlahniamte leh beng natna neite kan hmuh leh pawm dan tlangpui thlak a hun ta.

• Mipuite’n beng ngawnna hrang hrang laka invenna awmte hi ngaihven thar leh ang u.

• Beng leh ri hriatna chungchang hi kan hriselna chungchanga ngaih pawimawh berte zingah i dah zel ang u.

Khawvel mihring 100 zela 5, mi vaibelchhe 43 vel bengngawng enkawl ngai an ni. Ṭawng zawi sep sep hi 10 – 15dB vela ring a ni a, titi pangngai hi 20dB vela ring a ni. 35dB chin hnuai lam hre ṭha lo hi bengngawng tih mai theih chin a ni. Ri hriatna tlahniam ve deuh, tlahniam, tlahniam ve viau leh ngawng takte pawhin a ṭhen hran theih awm e.

• Ri hriatna tlahniam 50% hi ven emaw enkawl theih a ni.

• Engtin nge beng ngawnna hrang hrangte kan ven ang.

• Nu nau paiin natna tlanglawn venna immunisation a lak kim thlap hian nau piang bengngawng sa tam tak ven a ni. Toxoplasmosis leh Syphillis enkawl thuai tur a ni bawk. Nu nau pai chuan doctor chawh chauh damdawi a ei tur a ni.

Nau piang hlimah

• Nu-in health centre ngeiah nau neih a finthlak hle.

• Nau piang zâng lutukte nutrition ngaihven hle tur.

• Naupian eng (Jaundice) enkawl dam thuai tur.

Naupangah

• Bengkua tihfai ngun tur.

• Immunisation lak ṭhat hle tur.

• Beng ri hriatna tichhe thei damdawi pumpelh hram hram tur.

• Bengdar vûng leh bengdar chhung tuihnâng tling vanga ri hriatna tlahniam an tam hle a; a chhan ber chu hritlang hnar ping ṭhin, hnap tui, hnar zâ leh hahchhiau nei deuh reng enkawl si loh an ni ṭhin. ENT doctor pan pui zel ṭhin tur.

• Bengdar vûng leh a chhunga tui tling a awm chuan naupangin ri a hre ṭha lo ngei ṭhin a, sikulah luhlul nih an hlawh a hrem an tuar fo. Hrem fo chuan sikul kal a hreh ṭhin; hei hi a pawi hle. Ri hre ṭha lo chuan zirtirtu ṭawng a hre ṭha lo a, thiam theih loh kha an hmabak a ni mai.

• Hritlang dam chiang lo, a bikin hnar ping ṭhin leh hnar za nuai nuai ṭhinte zingah 60% aia tam hian bengdar chhung tui tling (Otitis Media with Effusion – OME) an nei. Heng naupang chanve deuh thaw hi doctor panpui an ni lovin a lang a, doctor an panpui pawhin a chanve aia tlemin ENT doctor (an pan tur doctor) an pan lo niin ka hmu (kum 20 chuang ENT damlo lo en ve takah chuan), a pawi tak zet zet a ni.

• Bengdar chhung tui tling lak chhuaha plastic pipe dah hi operation hautak a ni lo va. He harsatna tuar mek hi Mizoram naupangah an tam hle. Air pollution nasa, Allergic Rhinitis (boruaka lêng hritlang rei tak awh chi) a tam tawh em em a ni.

Puitlingah

• Damdawi hrang hrang antibiotics, malaria, cancer damdawi ṭhenkhat doctor chawh kher ei tur.

• Music ring tak taka ngaihthlak leh ngaihthlak reng ringawt mai hi pumpelh a finthlak.

• Khawl hrang hrang ring tak tak a tam tawh a, beng hnawh chunga hman ṭhin a ṭul.

• Khawl bengchheng hman tam vanga beng ngawng an tam hle.

• Kum upat deuha ri hriatna tlahniamte hi enkawl hmain a zual zel tur a ven theih.

• Lu sawh nat (head injury) vanga bengngawng kan tam hle. Helmet i vuah regular ang u. Veng chhungah helmet tel lova tlan chinte hi a hlauhawm, bansan chi a ni e.

• Beng nerve accident (sudden sensorineural hearing loss)-ah chuan beng ri hriatna 80% chuangin chawhma/chawhnu thil lekah a bo thut ṭhin. Ni 2/3 chhunga ENT doctor an hmuh hman chuan 70% vel chu enkawl dam theih a ni.

• Beng ngawnna chi khat, inthlah chhawn theih, puitlin hnua lang ṭhin Otosclerosis a awm a; zaiin ri hriatna an nei let leh thei.

Hawh u, ri hriatna ngaihsak kawngah hian i harh thar leh ang u.

- Dr. R. Zodingliana, HoD, ENT Department, Civil Hospital, Aizawl