Written by
Engkima Chawngthu

Ramri buai leh Mizo mizia

Tun hnaiah Assam leh Mizoram riah buaina kan han nei leh a, he buainaah hian Mizo mizia dik tak, kan nunphung, kan nihna dik tak tarlanin a awm leh niin ka hria a. Eng nge in ngaih ve dan le ? 

1.    Mizote hi thil reng reng a sarhu lai taka ti vak chi, a hnu lamah buai reh ruala ngaithah zui leh mai chi kan ni tih a hriat. Hei leh chen hi ramriah kan buai tawh a, duh tak tak ni se chinfel vek a hun tawh a. Mahse, buai a reh hnu hian kan ngaihsak zui lo tih a hriat reng mai. Kum 2018-ah pawh Assam leh Mizoram inkarah kan buai vak a, kan invuaktir vak a, tun thleng hian buaina chinfel a nih awm kan la hre lo. Kan awm dan ngaia awm (Status Quo) zui hi ramri chinfelna a ni lova, a reia kan inthlahdah chhungin vaiho an lo lian leh a, kan buai leh mai ṭhin. 

2.    A lan danah hian tu politician mah hian ramri chinfel hi kan peih tak tak lo. Pawisa siamna, sum siamna lo chu atu mai pawh hian kan tuipui lo ti ila kan sawi sual kher awm love. UT kan nih aṭangin kum 50 dawn a ni tawh a, sorkar hrang hrang a piang a, tumah hian chinfel hi kan tum lo niin a lang. Sum hlawhna chhuah tur a awm lova, thil buaithlak bawk si hi tu pawh hian kan sorkar lai chuan chinfel loh hram zel an tum niin a lang. Mi dangin an sorkar laiin an buaipui ang a, a vahvaihpui puiin vahvaipui ve mai se kan ti ni berin a lang. 

3.    Buaina leh harsatna kan tawh chiah hian Mizote hi hnam phunchhiar tak kan nihzia a lang thar leh ṭhin. Ramri  buaiah pawh kan chet dan a ṭhenin kan dem a, a ṭhenin a demtute kan dem let leh a. kan indem tawn luih luih a ni ber a. Fing inti tak vek, hria inti tak vek kan ni a, kan va han phunchiar hlawm tak em.  

4.    Buaina leh harsatna a lo awm chiah hian kan hnam huaisen lohzia hi a lang thar ṭhinin ka hria. Hnam  huaisen tak ni ila, Dholai thleng khuan Mizoram chin, Mizo Lal Dohleia ram a ni ṭhin an tia ni lawm ni. Mahse, Vairengte  thlang tlangram hrul bak kan luah ngam lo chu a nih hi maw. A nihna takah chuan hnam huaisen tak kan ni lo han tihte hi kan haw em em a, hnam huaisen ni ila, tun ai hian ram kan nei zau zawk ngei awm si a.

5.    Kan Police-te  pawh hi  haw hawa mipui chet hma hian an huaisen tak tak thei lo emaw ni. Mipuiho an rik hluai chiah hian an huaisen ta sawt emaw tih theih a ni a. Eng nge in ngaihdan ni ve le? 

6.    Buaina leh harsatna a thlen chiah hian Mizote  kan lo dawhehzia a lang ṭhin. Mizo zingah hian dawt thua thu thehdarh  mai mai, an rin dan, ngaihdante a tak sawia sawi hmiah hmiah kan la tam hle tih a hriat. Dawt muhlum sawi hreh miah lo patling, nutling kan tam hle tih a hriat. Tun hnaiah hian Mizoram Police lam pawhin dawt thu thehdarhtu a man phak phaknain, man hlauhnain a  tihtawp zawh loh hi kan tam hle tih a hriat.

7.    Mizo hi dawt sawi chiah lo pawh thil sawi uar chi kan ni a, a nihna tak bakah kan ngaihdan uar deuh hleka belh zel chi kan ni. Dawt tih dawn a, dawt muhlum ni si lo, thu tak tih dawna uar lam hret thu hi a tam thei khawp mai. Chutiang chu ramri buaiah pawh hian a tam hmel.

8.    Buaina, harsatna kan tawh chiah hian kan rinnaah hian kan dinngheh lohzia a lang ṭhin niin ka hria. Kan rinna hian kan nunah bu a khuar ngheh lohzia a chiang ṭhin. Ram leh hnam thil a nih chuan  Isua zirtirna lam kan ngaihsak lova, tharum leh thil ṭha tawk lo tih kan hreh lo em em vek mai. Rawngbawltu kan nihna lang lek lova inhrosa leh chet mai duh kan tam hle a, a ram pum ang hian Chanchin ṭha hian min hneh lohzia a lang chhuak ṭhinin ka hria. 

9.    Ramri buai aanga thil lang chiang em em chu Mizo nun hi a huho nun a, huho lo chuan engmah a lo ni lo ti ila kan sawifiah ber awm e. Prof. Joy Pachuau (Vanglaini Mizo Award dawngtu) Being Mizo tih lehkhabu ziaktu hian, “Mizo chu kan thih hian kan lo Mizo ber e,” tiin min hrilh a. Mahse, ka ngaihdan chuan Mizo chu a huho hian kan Mizo berin ka hre ta.

    Tun dinhmun aṭanga en hi chuan a huho chuan engkim tih kan huam a, hremhmun pawh hi a huho chuan kal hreh lo pawh kan awm nual awm e. Kan rinnaah pawh hian maltlat nunin kal reng ngai se la, tam tak hi chu kan da hma viauin a rinawm ṭhin. Huho nun leh Mizo nun hi inzawmna thuk tak a neihzia a lang chiang hle mai. 

10.    Ramri kan han buai hian Mizote mizia pakhat  - mi thil sawi a tak tak emaw ti mai ṭhin hnam kan nihna a lang lehin ka hria. Kawng an han dang ping a, “E he he, ngawi tak tawh rawh u, keini hi an eibel ber kan ni ve a lawm, an bungrua kan lei loh chuanin a hrehawm ti zawk tur an nih hi maw,” tiin kan inhnem a, pawl ṭhenkhat chuan a tak tak emaw an lo ti hmanhmawh a, kawng ka dang let e te an lo ti vei rawl a.

     Kawng hi dang tak tak se la a tuar nasa ber tur chu Mizoram mipuite hi kan ni. Anni sumdawng tlem te ai hian Mizoram hian kan tuar nasa zawk daih dawn tih hi a hriat reng. Bungrua chhe mai thei zuar hi khu'ng sumdawng zingah khuan an tam lova, a bungrua chhe thei lo zuar khu an tam zawk tihte hi kan chhut thiam lo emaw ni. Assam (Silchar bik pawh) khuan Mizoram chauh emaw a chawm kan ti a, Manipur leh Tripura thlengin an chawm tel thei a ni tih kan hriatte hi a ṭul asin. Mi thil sawi a tak emaw lo tih a lo buai chiam hi a fuh lem lo. 

11.    Ramri a buai chiah hian kan lo intodelh lohzia a lang ṭhin. Kan buai apiang hian Mizoram kan lo nepzia, kan intodelh lohzia a lang chiang viau ṭhin awm e. Kan nep love pawh ti sateh mah ila kan phek buai dan en hian nep lo intih ngam chi pawh a ni nek love. Heng ramri buaite hian intodelh tur leh tun aia hmasawn zawk tur hian min tiharh thar se la a lawmawm ngawtin a rinawm.

12.     Mi tam tak chuan in Silchar kawng helna hi kan sawi ve ziah a. Ka hmuh dan chuan Manipur lam leh Tripura lam kawng hi sial ṭha teh mah se, Silchar lam hi rel kal ṭhatna a ni a, tih tak takah chuan kan tlansan tak tak theih ka ring lo. Chutihrual erawh chuan eng emaw kawng pin leh intihthiam loh awm pawha kan mangan lutuk lohna turin Manipur leh Tripura lam kawng hi tun aia ṭha zawka siam erawh a pawimawh khawp chuan ka hria.

13.    Buai awm hleka politician ṭhenkhat, a bialtu MLA emaw thuneitu bik emaw ni lem lo an tleh dul dul hi a fuh ber ang em aw ka ti ṭhin. Mipui thlamuan changchawia lo tei ve sek hi sum an ti hek a, khawtlang hruaitute tan pawh buaipuiawm leh ninawm a chang thei a ni. Intihhmuh ang ziazanga lo zuk lan vak ai hian thuneitu leh thiltitheite kal mai ṭhin hi a fuh zawk ang em aw ka ti. 

14.    Mizo hi inhrosa chi kan ni a, eng emaw hlekah engmah ni hlei lote hi inhrosa ve vak vak ching kan ni a. A rethei ber aṭanga a lian ber Minister thleng hian ngam zawngte laka inhrosa a, mi vau mai ching kan ni. In dem lutuk tur kan ni love, kan mizia vek a ni e.

15.    Eng nge buaina leh harsatna a awm hlek hianin  Mizote zingah hian hmingṭhat tum, larkhel kan tam tawhzia a lang ṭhinin ka hria. Eng emaw deuh issue awm se la, social media-ah thu eng eng emaw kan post a, mi thehdarh tur ngeiin kan hming kan han ziak tel vel a. Larkhel, hmingṭhat chuh reng reng, hre bik, thiam bik nih tum kan tamzia a tarlang chiang viauin ka hre ṭhin.

Eng nge in ngaihdan ni ve le?