Kelkang hrin pawh a ni lo

Aizawl khawpui dung tluan (Kulikawn - Zemabawk) a an bingbileh ni kha July ni 17, 2015 em maw ni ta kha ni. A thlarau lam leh rinna lam chu keini tehlul hian sawi ve lo ila. Keini ang, rit inchawisiak hmuh pawha awmhmuna kawng lo kham ve thei khawp ang chi tan chuan bingbileh hi rinna hautak fe zawng a ni. Mahse a dawngin an dawn a, a theiin an tih takah chuan keini lo sawi tur a awm love. Mahse ringtu tam tak hmel ka'n en hian khatiang thlarau hruaina tlin lo tur fe fe kha chu anpui ka ngah ve hian ka hria a. Lal Isua hun lai pawh khan an bingbileh chiah a awm lo ni tur a ni, Bible-ah rinna leh thlarau lam puan chhuah nana bingbileh thu a awm pawh ka hre pek lo. Ka lo buai vena tak zawk chu Aizawl khawlaia an han tih chiah khan 'Inbingbilet' ti a kan sawi ta mauh zawk kha a ni.

Tunah hian tunhma zawnga 'bingbilet' kan tih mai ṭhin kha 'inbingbilet' kan lo ti ta phut mai a. LPS khan kha Thlarau kawng zawh kha 'Inbingbilet' tiin an rawn tarlang a. Tumahin an hnial lem lova. An en liam mai a. A hnu (21/7/15) Aizawl Post-ah Jeremy Pudaite khan 'inbingbilet' tiin a rawn ziak leh a.

Hetia 'inbingbilet' ti hmasa bertu hi tu tak ni ang maw? A hmang hmasatu hian khawi aṭanga a hriat nge ni ang? A ṭobul chhui awl laia han sawi chhuah hi ka duh mai a ni. Tunhma zawngin 'bingbilet' ti hlirin kan sawi si a.

Nikum nge nikum hmasa khan aw, ziaktu naupang deuh pakhat ni a ka hriat hian 'chengvawng' tih hi 'inchengvawng' tiin a ziak a. Chumi hnu chuan ka bengah he thumal hi a ri a ring ta riauva. Mi hrang hrangin 'inchengvawng' ti a an lam ka hre ta. 'Hei ani hi zawng pa chengvawng tak a nia,' kan tih mai thin kha, 'inchengvawng' an ti ta tlat a. Khawilaiah emaw hian 'in' hi kan ngaina hle niin ka hria. Mizo tawng thiam taka hmang ve duh, hre zik tluak lo ve, engemaw hleka 'in' tel tura ngai hi kan awm ta nualin a lang.

Kan ṭawng hi a nung a, a tal bat bat reng ni maw ka ti mai a. Kum 2000 vel kha a ni ta awm mang e aw, 'ila' tih lo pian thar tak chiamna kha. 'I lo zai ang u,' kan tih thin kha, 'I lo zai ila,' te kan ti a. 'Lo ding ila,' tih ṭhin kha, 'I lo ding ila,' te kan ti a. Mi pahnih khatin dawhsana an han hman khan tunhma zawnga 'I lo ṭawngṭai ang u,' ti thin, kum 40/50 mi pawh khan eng khaw sawi set set lovin 'I lo ṭawngṭai ila' an ti ve ta sup sup mai a. Naupangin an ti hi chu ka hrethiam, mahse puitling lehzelin kan hman dan ang lova hetia kan tawng kan sawp(ji) ta hi chu mak ka ti mai mai. Fiamthu pakhat ka hriat, 'Naupangho kha biak-In hungna pala in lawn leh chuan puitling pawh kan lawn ve tawh ang,' tih kha ka hrechhuak ta fo mai.

Mak ka tih leh chu han sawi ta zel ila, lehkhabu ziaktute zingah te, lehkhabu endiktute zingah te, lehkhabu chhuahtu leh chhutu zingah thlukna dahna tur hmun hre hauh lo thangthar an lo piang ta chiam mai hi a ni. Thlukna awm loh tawpna tur hmuna thlukna chhinchhiahna an han dah vang mai hi chuan mit a tikham a, lehkhabu hlutna a tihniam a, chhiar a tihrehawm phian mai. Lehkhabu tam tak chu ka chhiar tui loh phah. Lehkha ziak chungchangah hi chuan thlukna dahna hmun leh hmun lo hriat hi thil awlsam ber pawl ni a ka lo hriat thin a ni a. Plot an tih te, material an tih te, taimakna te hi thawhrimna leh zirna leh hriatna bakah uluk peihna nena neih theih niin ka hria a. Thlukna dah kher kher hi chu a awm lohna hmun tur chiang bangah te hian an han dah ta mauh thin a. Entirnan 'Thih sak pawh ka ngam' tihah te hian thlukna dahna tur an han hre tlat mai a. 'A dung lam hi a sei' tihah hian thlukna te an han ta ta ving veng thin a. Mak hi ka ti ngelchel ngawt mai.

Ṭhenkhat chuan khawngaih­thlakah hian 'awm' an belh tel kher a. Khawilai aṭang hian emaw thil tul lo hi a piang chhuak nual niin a lang. Mara-ho hi an tawng thatchhe khawp a, an tawng reng reng hi consonant-ah tawp lovin vowel-ah a tawp vek a. A tawp lam consonant hi an lam peih tawh lo an ti ṭhin a. Chumi letling chiah chuan tul lovah 'in' te, 'awm' te helamah kan lo belh ni berin a lang.

Kan chin thar leh pakhat chu 'a ni' tih hi a ni. Lehkha ziaktu tam tak hian, an sentence tawp hi, 'a ni' tiin an khar chamchi mai a. Pu JF-an 'Tin' tam lutuk a tih angrengin sentence tawp apianga 'a ni' tih fai vek ringawt mai chu chhiar a ninawm khawp mai. Ka tehkhin chu pa titi duh ve tak, titi reh bunna lai tur awm mang si lova titi ngar ngar, ngaithlak loh dawn hleka min nghawk, min khawih, min kuaiher ang deuh hi niin ka hria. Sentence zawng zawng hi paragraph kharna ang maia ni chat chat tur hlir anga cheibawl a nih chuan a chhiar a ninawm duh letling hle. Tihpuithu tumna nge ni a, thatchhiat vang nge ni a, uluk loh hrim hrim vang nge ni a, lehkha ziak lo tura bel ruatin an ziak ve tlat tih ka hrethiam lo.

Pu James Dokhuma pek khan, 'Kan han bungbu ngar ngar a, hmalama kan han buk liam chiah khan 'bingbilet' a ni ta a. Khawilaiah khan nge 'u' hi 'i' a a lo inleh tak chiah ka hre lo,' a ti e tiin an sawi a. A ngaihnawm ve hranpa khawp mai. Ṭhangthar (ve lehchhawng) viak ṭha deuh ṭhenkhat hian ṭawng hi an chhut an chhut a, ni tura hriat tlat dan hi an rawn paw chhuak ve fovin ka hria. Mahse ṭawng hi Saiha nula ang maiin amah hian tam tak chu a awm awm hian a awm mai a. Engmah zawmpui leh anpui a neih loh chang a awm. A awmsa leh a nihdan ang anga kan pawm ngai hi a awm thin. Sapṭawnga natna hming pakhat, Pneumonia te ang te hi a hmaa P a awm hmasak vawng nachhan hi anmahni sapho pawhin an hriat pawh ka ring nek lo. In thuai hriat loh vanga in hnuai emaw tih ngawt hi a dik lova, kan pi leh pute'n in thuai an tih chuan in thuai a ni mai. Lumet an tih chuan sam met a tih ngawt theih lohva, Makpazangkang an tih pawhin makpazangkang a ni mai. Mahni rindan leh ngaihtuah dan ang anga tih ngawt chu a rem love.

Aizawl khawlai dungah khan an 'inbingbilet' lova, an 'bingbilet' a ni.