HARHNA MEICHHER

Kelkâng Harhna Meichher hi Zoram hmun hrang hrangah êng zêl sela, ram zau zawk kâng kai zêl rawh se. Lal Isua hming thianghlim vânga Mizo hnam la hre lote tân hriat kan hlawhna a ni pah fâwm si a.

Mizo nih tinuamtu leh min phuar khawmtu Tlawmngaihna Meichher chhitu Vânapa, Zawlnghâk sangkhuaa a thih kum 1891 chu Rev. William Williams-a’n Mizote tân meichher, ram pum êntu tûr Isua Krista hming a rawn put luh kum a lo ni reng mai. Kan pasalṭha huaisen hming­thang chu mual liam tawh mah se a aia ropui, lei leh vân lal ber Chanchin Ṭha a lo lût ve thung a. Hei hi chu chatuan nun khawih, ro kan luah theihna tûr Isua Krista hming Chanchin Ṭha a nih avângin thil dang zawng aiin a pawimawh a ni.

Pathian chu eng a ni a, chu chu Mizoram, thim zîngah a lo êng a, kan vânnei hle. Kum 1906-ah chuan kan ram chu Lal Isua tân chênna tlâk tak meuh a ni dâwn em tih enin mi tlêmtê hnênah Thlaraua harhna a lo thleng a. A thlennate hi kum 1905-a Khasi ram harhna chhima zu kal, (Aizawl aṭangin mi 7 leh Lunglei lam aṭangin mi 3 an ni) Mairâng aṭanga heh hil deuha lo haw, mi sawmte hnênah a ni. Aizawla kar khat deuh thaw inpâwla ṭawngṭaihona an neih hnu, April ni 9, Thawhṭanah chuan chhim lam mite chu an haw dawnin inthlahna an nei a, “Kan inhmuh kan intawh leh hma zawng” tih hla an sak aṭangin an hlim ṭan ta a. An zai tawp hlei thei lo a, mi dangin an belh zêl a, dârkâr 6 ngawt an inkhawm an ti a ni. Ringtu an la tlêm avângin he harhna hian a ên zau rih lo a, rei pawh a châm lo. Hei hi kan rama Harhna Meichher lo luh ṭanna a ni.

Harhna Thlarauin 1906-ah ram a rawn en a, Iptê a bâng nghal a. Chuvâng chuan a hmasa aia mak leh danglamin, thupui leh ze chi hrang hrang lo chhuak khawpin harhna meichher chu heng kumahte hian a rawn alh leh a: Kum 1913, 1919 leh 1935-ah te. Kum 1913 leh 1919 a a thawh dân chu sawi loin, kum 1935-a mi erawh chu han tuihnih deuh ila. He Harhna ṭumah hian inhmangaih bingna te, nausênna te, lâm lo chu thlarau chang lo nia ngaihnate a chhuak ta hial a. Fimkhurna lam thu sawi chu an ngaithei ṭhak lo; Thlarau do niin an ngai tlat. Tihdam theihna te pawh dawng nia inhria an awm a, inlârna lam thil te pawh sawi thei an awm hial. Tin, ṭawng hriat loha ṭawng leh zai pawh a lo thleng tel bawk a ni. Lâm phawt mai erawh chu harhna ze pui ber a ni a, hei hi vawiin thlengin a la dik zêl.

Pathian chu Thlarau a nih avângin thlarau leh tih tak zeta chibai bûk tûr a ni a. Thlarau Thianghlim a lo thlen hian nasa taka hlimna leh phurna a lo awm ṭhin. Mahse chu lai chu a vawr tawp a ni lo. Pentecost nî-ah pawh zirtîrhote chu an hlim hle a, ṭawng thartein an ṭawng a; zu rui emaw tih tûr hialin an awm a ni. Chutiangin awm mah se a hnu lawkah Lal Isua thuchah an hril nghal a ni. Thlarau dik tak chuan sual sima nun thara nung tûrin min duh. Thutak, Lal Isua thua min hruai luh a tum a ni. Lal Isuan, ‘Heng hi ka thu kha a ni’ tia a sawi chu Chanchin Ṭha Luka ziak bung 24:44-47-ah hetiang hian a inziak a: ‘Krista chuan hrehawm a tuar ang a, ni thum niin mitthi zing ata a tho leh ang a, ama hmingin simna thu leh sual ngaihhnathiamna thu Jerusalem khuaa ṭanin, hnam tin hnênah an hril ang’ tiin. Hei hi Pentecost Nî-ah hril ṭan a ni.

Tin, Lal Isuan, “An hnêna ka pek tûr tui in apiang chu kumkhuain an tuihâl lo vang,” a ti a (Joh 4:14). Chu chu Thlarau Thianghlim a sawina a ni. Chu tui chu kan in tawh em? Tui nung lui tui in tawhte chu tuihâl leh tawh lo tûr an ni. La in lote erawh chu tuihâlin ṭam­chhawl hial mah se an thiamâwm. Kan tuihâl reng a nih chuan eng vâng nge? Keimahni zir loh nge, kan hruai­tute? Inbih chian a ṭul viau âwm e. A kûla tâia rawngbawltua kan hman tam tak hi thlarau chang rêng rêng lo an nih chuan thlarau changte engtin nge an enkawl ang a, an hruai theih ang? Thu mai chuan mi a tihlum ṭhin si a; thlarau lam thil hi chu mihring finna leh zir sânna maia kaihhruai fel theih a ni si lo.

Kelkâng harhna hian engtin nge hna a thawh zêl dâwn sawi leh hriat lâwk theih a ni lo a. Tute nge a kan zêl dawn lah hriat a ni hek lo. Kum 1937-a Kelkâng harhnaah khân mi tam takin thlarauva harhna an chang a, thla thum chhungin ran pawh 28 lai a tlu hman a ni. Kha hlimna khân tun ṭum harhna ‘nê’ nêleh pawh a ek phâk lo hle. Harhna a lo thlen hian hlimin nasa takin han lâm ṭhin mah ila, nî a lo tlâng sâng deuh a, thlêmna kan tawk a; perhpawng lâm chen pawh lâm loh mai hi awl tak a ni.

Engpawh nise, Kelkângah hian kalin kal suh ila, Lal Isua hi kan Lalpa neih chhun a ni tih hi i hre chiang phawt mai teh ang u (I Kor 8:6, Juda chang 4). A hming hi hming zawng zawnga hming chungnung ber a ni (Phi 2:9,11). Min chhandam thei hming awm chhun a ni (Tirh 4:12). Chu chu damlote tân damna, thilmak tihtheihna, ramhuai hnawh chhuah theihnate a ni. Chu kan Lalpa neih chhun chu Pentecost mite hian Pathianah an bia a, a chhan chu Lalpa chauh hi Pathian a nih vâng a ni (Deut 6:4,. Mark 12:29). Tin, Lalpa chu Thlarau a ni bawk a (II Kor 3:17). Chu Thlarau changtu chu kumkhuain a tuihâl tawh dawn lo a ni.

Chuti chuan, khawi hmunah pawh awmin, eng dinhmunah pawh ding ila, Lal Isua ni lo Lal dang kan nei lo a; kan ṭawngṭai pawhin ‘Lalpa Kan Pathian’ tiin kan ko ṭhin. Hei hi Lal Isua nihna dik tak kan puan chhuahna a ni. Thoma pawhin Lal Isua chu, “Ka Lalpa leh ka Pathian i ni” a ti a ni (Joh 20:28). Lal Isua hi tuihâl tawh lohna tûr nunna tui, harhna mei­chher êng tak chu a ni.