Hmeichhe humhalh chungchanga inrawn khawmna (Women and Child Development Department)
February 2025-a Zakâpa Award Seminar-ah khan sâwm ka nih angin ka han kal ve a, thupui sawitute pawh khan an sawi ṭhain an inbuatsaihna a ṭha tih a lang reng mai, fak an phû e. Chu bakah, chawhnu lama sawi hona pawh a ṭha thawkhat hle. Hun ka ren avangin ka thu sawi tur hmun ngaa ṭhena hmun khat emaw chauh pawh ka sawi hman lo a, hetah hian kim lo tak bawkin ka'n chhunzawm ang e.
Hetiang taka hmeichhe humhalhna lam seminar ṭha hi kum 30 vel chhung khan a la awm lo a ni mai thei; a nodal department Women and Child Development changtu Minister Pi Lalrinpuii paw'n fak a phu hle.
Hmeichhe humhalh/humhim ('humhim' ni lovin) leh tihchak thu (issues) hi ngaih mai aiin a chipchiar a, rîkrum thil anga hnawhsaruma thil tih chi chu a ni lo vang.
A taka hmeichhe chunga thil thleng, khami inrâwnkhâwmna (seminar)-a Pu Rochana case study kha hre rengin, a bâk pawh a ṭul dan anga ZMCH aṭang te, civil judge hrang hrang aṭang te, district hrang hranga police station aṭang te, hospital aṭang te, MSAC, SCPCR, NGO leh private-a thawkte aṭangtea uluk taka case khawn khâwm belhin state rorêl khâwl pass tura dan duan a ṭha hle ang.
Entir nan, chhûngkuaa nupa inkar: Nupa inthah chhan leh a lo bona tur, naupang khuaikhem chhan leh a tihbona tur, pain a fanu a khuaikhem chhan leh a tihbo dan tur, naupang chhûng leh khat, ṭhenrual ṭha nia ngaihte leh nau awmtu/chhawnchhaihtu mipate laka invên dan te, unau mipa laka hmeichhe naupang fimkhur dan tur te, hmeichhe naupangin a mipa naupang ṭhian laka a fimkhur dan tur te, zirtîrtuin naupang a khuaikhemna laka invên dan (code of ethics ang chi) te, hna thawhna hmun (sawrkar dept leh private)-a hmeichhe hna thawk humhalh dan te, hmeichhe nau paiin a tih tur leh tih loh tur te, thil chi hrang hrang, hmeichhiate him nana hmaih nei lo thei ang bera hmalak a hun hle tawh rêng a ni.
A âwm tawka inchei: Hmeichhe incheina sâng lutuk hi a ṭha lo va, hei hian nghawng ṭha lo a nei thei a ni. Incheina man to leh nalh neih duh ve si, nei zo si lo, a tuak nana mahni inzawrhtirna (call girl nihna)-a kan nula, adt hruai luh an nih theih dante hriat a, a vên dan tur te, kohhran hrang hranga hmalak a ṭul dante thlenga chipchiar taka dân duan a ngai ang.
Chhungkuaa bul ṭan a ṭha ber ang: Nupa ber an inlungrual a, chhungkuaah a ṭûl anga an inpuih tawn a, an indawh tawn thiam a, thawhhona a ṭhat phawt chuan thil zawng zawng hi a fel vek a ni mai. Officer nihna te, ram hruaitu nihnate leh hna sang dangahte hian kan hmeichhiate hi chu an lut zel ang; helam hi tun ṭumah khel rih lo ila.
A serious leh bul ber: Chhungkuaa nupa inkar leh tualzâl nuna hmeichhiate him leh him loh hi enghelh a ngai. Hetah hian, nupa nuna tharum thawha tualthahna a thlen loh nana hmalak a pawimawh leh zual ang; a chunga kan sawite hi an pawimawh lo tihna ni lovin.
Mizo hnam dâna hmeichhe ro khawm (inheritance of property) chungchang hi ennawn a, hmeichhiate chan a ṭhat deuh zawk nana dan siam (to legislate) danglam hlek a nih theih nana hma lak a ngai bawk.
Mizo ṭawng: Thusawi zingah chuan a tlangpuia lâkin ṭawng dik lo hmang ngaimawhawm han sawi tur an awm lêm lo (ziah zawm tur leh tur lo lam huam lovin!) tiin Upa R. Lallianzuala'n a sawi kha ring mai ila. Mahse, seminar paper-ah reference ṭha tak neiin Dr H. Laldinmawia'n ‘minu’ hi hmeichhe sawina a ni lo, a ti chung chunga la rawn hmang (lui) mi pahnih an la rawn awm tlat mai erawh kha chu a mak chu ka ti ngawt mai!
A tâwp nân: Kan Chief Minister-in a vei ber 'Mizorama Pathian ram thlentir' a nih angin kha seminar-a thusawi (+pp) hrang hrangte kha Pathian ram thlentîr nana pawimawh berte zînga mi a ni ngei ang. Khâng thu sawi hrang hrang kha ṭha taka hlen chhuah a nih theih nan mi tin kan pawimawh a, ṭan i la sauh sauh ang u. Pathian kan lama a ṭan chuan tuin nge min do thei ang? (Rom 8:31–heta 'tu' a sawi hi Setana leh a ṭhuihhruai ramhuaihote an nih hi – Eph.6.11-13; 1 pet.5.8 leh Johana 16.33 en tel bawk ni se).
– Dr J.T. Vanlalngheta