Political party hruaitu thlirna
Political party kan tih te, non-governmental organisation te, company kan tihte hi chu hruaitu azira danglam hlei a awm fo ṭhin. Kan rama political party hruaitute i thlir ang.
1. ZPM
ZPM hi party naupang ni mah se, a chhunga che velte hi politics-a tawnhriat nei ṭha an tam hle. Chutih rual chuan, anni party hian uluk taka party invawnna lam an kalpui chak loh chuan an sorkar leh an party hian a tuar phah thei niin a lang. Tuna an President Pu Lalliansawta hi an inthlan hnuhnung berah khan lo âwl thiam tawh se, kum 60-70 inkar, viak ṭha si, mi invawng leh ngaihtuahna sêng peih (strategist) kan tih ang chi President-ah dah thiam se an ṭhatpui zual ang. Tuna mi hi a mimala sawiselna awm lo, mi ṭha a ni a. A kum en hian ani pawh uaithla lam a nih tlat tawh avangin party naupang, ruhrel siam hun lai awptu atan chuan a ṭha tawk lo mai thei.
Heng Dr Vanlalthlana, Pu Lalchhanzova, Pi Lalrinpuii, Dr KC-a, Pu TBC Lalvenchhunga, Pu Lalnghinglova Hmar, Pu T. Lalhlimpuia, Pu Lalmuanpuia Punte te hi chher zui thiam se, an ṭha hle. Anni hi chu kan hmelhriatna a la rei lo em a, kan la hmu kim lo viau mai thei. Tuna a lan danah chuan Pu Lalchhanzova, Pi Lalrinpuii, Pu TBC-a, Dr KC-a te hian an sut tawh lam an hneh viau niin a lanna a awm. Tuna an general secretary zinga mi Pu Saiṭhuama hi ka hre thui hauh lo nâ a, One Nation One Election tih sawihonaa a mitkhap leh a ṭawng buai loh danah khan hmun sanga awmah a ṭha ang. ZPM hian unit din lama ke pên nat an tum loh thu kha thang deuh thut thut mah se, party dang zawng aiin unit structure uluk a ngaih lai, insawh nghet tura mipui hui khawm lama ṭan an lak a ṭul. Chuti ni lova party structure lianpuia an inngaih chuan ‘sû a ti sê’ tih ang deuh khan thil awm palh thei a ni.
2. MNF
Pu Laldenga kha han sawi bawrhbân tum awm ṭhin mah se, a leadership kha chu ropui tak a ni hrim hrim mai a. Mizo hnam anga movement siam thei khawpa mi hneh thei a nihna kha sawi nêp theih a ni lo hial ang. A thih hnuah Pu Zoramthanga’n a thlak ta a; ani hian thusawi leh ideology-ah Pu Denga hrual mûm tawh tih takah Pu Laldenga zia a rawn chhawm ṭha hle. Chutih rual chuan, Pu Denga hun lai leh tun hun karah hian kum 60 zet zawt a lo tla tawh a. Marxist political ideology hralh a kal tawh lo ang deuhin, rambuai era ideology khan korî a tu thui mawh ta deuh. Pu Zoramthanga hi mi ropui tak, ram tana tih tur ti zo tawha ngaih theih a ni.
Assembly inthlanpui hnuhnung ber hnu lawka an President Pu Zoramthanga’n chawlh a duh thu a sawi kha pawm ngam se, Dr R. Lalthangliana hi President atan dah ngam se khitah an awm hial ang. MNF hian Dr R. Lalthangliana, Pu K. Lalrinliana, Pu Lalchhandama Ralte, Pu Lalruatkima, Pu Vena (of MP), Pu RRR, Pu J. Sawma Vanchhawng te hi frontline-ah dah thiam se tun ai hian khitah an awm ang. Pu Lalchhandama Ralte hi a minister lai ai khan Leader of Opposition a nih hnu hian a che zia leh a thusawi a puitlin bakah, thil a zir nasa tih a hriat khawp mai. Pu Vena (of MP) hi amahah hian Zo pa zia dik tak hmuh tur a awm fo a, lan mawi han tum hnihne ang chi hi a nei lem lo a, a nêk tawh lam hi nêk puar pawp chi niin a lang. Heti ang mi hi hman ṭangkai thiam a ṭha.
3. INC
Indian National Congress hi tun hma chuan hruaitu nei ṭha party an tling. An hruaitu liam tawh zingah mi ropui nih tling sawi tur an tam khawp mai. Amaherawhchu, hruaitu inchher (leadership building) lamah ṭan lak nachang an hre lo va, BJP-in an hneh hnu phei chuan Pi Sonia te nufa hi an chhuan tawlawl an ni ber. Pi Sonia hun a lo liam mek a, a fapa Rahul Gandhi lah hian a pa leh a pute né a ek pha lo hle. Tuna India rama an President Pu Kharge lah upa lutuk tawh, kum 80 chuang fe a ni. President an thlan dawn khan Pu Kharge ni lo Shashi Tharoor te ang chi, tawnhriat ngah leh khawvel huap pawha mi hriat hlawh kha han vawrh chhuak thiam se ṭha tur a nia. Gandhi family zung kaih aṭangin Pu Kharge kha a rawn lang nawlh mai a; ama mimal chuan tawnhriat pawh a ngah nâ a, leadership chungchangah a chuti lua lo niin a lanna a awm. Tin, kum 80 chuang tawh tan party han awih nun viau ngaihna a awm tawh lo.
Mizoram Pradesh Congress Committee han thlir ila. Pu Lal Thanhawla a President lai chuan han chhuak tau kha awm ve bawk ṭhin mah se, mi nghet a ni a, a ṭawng zauh kha ram pum nghawr a ni fo. Ani a han chawlh hnu hian Mizoram Congress chu ṭhâl lai thing hnah tla chi ang mai hian an ṭîl phak phak niin a lang.
Congress party hian hruaitu ṭha tur an nei nual. Entir nan, Dr Lallianchhunga, Pu Joseph Lalhimpuia, Pu TT Zothansanga, Pu Lalrindika Ralte, Dr Mala te ang chi, viak ṭha, ngaihtuahna tak tak sêng peih hi hmun kian thiam se, an party hi ruhrel lian an ni bawk a, tho chhuak leh turin chakna an nei.
Heng ka han tarlante hi an sûlhnu leh an chetla en hian an rintlak khawpin a lang. Tun hnaia kan rama political issue hrang hrang platform-a rawn lang zingah Pu Joseph Lalhimpuia hian thil a zir peih a, lehlam pawlte nâkpek zawnga kut lek a thiam hle. Mi sawina êng aṭanga thil sawi mai mai a ching lo. Chuti ni lova a veikhawr hlir hruaitu an neih chuan beisei a sang lo deuh.
Senior tawh tih te, hming bul leh tawp lama nihna dah tel tur nei ringawt hi politic-ah hian fuat an nei a ni lo, tih chu dâk hlek ila an lo kuh ṭul mai. Chutih laiin, naupang mawngzâng apiang pawh an ṭha hek lo. En vang vang ta ila, thahrui nei mihring, a khaipaa daha khita awm phahna ni tur mihring hi an awm ṭhin. Ani hi rambuai lai pawha sipai uniform lo ha ve tawh, tih ringawt tehfunga hmanga hmun pawimawha mi kan dah chawm ringawt chuan solfa thiam lo zaipawl conductor ang deuh chauh kan ni ang. ‘The right man at the right post’ tih kha hriat fo a ṭha.
Chak duh si, inthurual thei si lo; hnehna chan tum ni si, mahni pawlte kaiza tha chhat zawnga chêt ṭhulh chuang si lo tan dinchhuah ngaihna a awm lo fo. Hemi hi chu chumi kohhran chu a ni a, chumia a awm chuan a fel lo vang, tih ang chite pawh a ri fo. Hei pawh mahni party suih zuihna mai mai. Nihna lam nei lawk bûr si, party office-a kuhva ei suam suam paha party dang sawichhiat leh mahni lam ṭhatna lam sawi thiam tawk chauh nihte hi awl tak a ni. Tam tak hi chu party-ah kan kan han thei chhe ruh ve viau nâ a, a thawh hlâwk kawngah chuan kan chuti lua lo lawi!
Tun hnaia mainland media luah zui rei tak chu Manipur Congress MP Dr Angomcha Bimol Akoijam-a’n an state buaina chungchang Parliament House-a a au chhuahpui kha a ni. Dr Angomcha hian a sawi tum a chiang a, mahni inring zo takin a khawsa tlat zu nia! Party ṭhenkhat hruaitute hi chu mipui hriat tura kan han au chhuahpuite hi a thu a riangvai mah mah ṭhin ve a. ‘Sorkar hi term khat bak an sorkar dawn lo,’ te an han ti fithla hmawk a; a sawitu kha Pathian a ni mang si lo va, a ngaithlatu lamin kan awih mang ta ṭhin lo a. An sorkar dawn tawh loh chhan zawk lai tak chu thu a tling em, tih lai kha a pawimawh zawk. Hmuihmul zuah a, lukhum parh khuma thu awmze nei lo sawi mai mai hian ram a la tawh lo.
Thuneihna kan kuta hlan a nih lai khan kan lo awm thiam tawk lo a ni, tih lam ngaihtuah duh si lova mi dang puh paha thuneihna chan tuma kan han bei leh ṭhinte hi a ṭha tawk lo. Thuneihna pek kan nih leh theih nana kan thil zawrh chu thil tak tak a nih a ngai. Thuneihna pek kan nih laia mipui mar deh thiam lo party hi chu politic vukdukah bawk mipui hian min paih thla leh mai ṭhin tihte hi party office-a sawiho fo a pawimawh mai thei.
- Laltholeha Chhakchhuak