Written by
- RTC Lalduhawmi

Bhagavad Gita-in Yoga chungchang engtin nge a sawi?

Bhagavad Gita: Hindute thuthlung thar bu ti hiala sawi ṭhin a ni. 500 BCE vela ziah niin, Yoga bu tia sawi mai theih tur a ni bawk. He Gita bu, bung 18 awm zinga bung 17 te thupui tinah hian yoga tih a chuang vek a ni. He Bhagavad Gita bu hi Hindute pathian Krishna leh India hnam chi khata an lal fapa Arjuna-te inbiangbiakna a ni. He lehkhabu hi Central-ah BJP a lo sawrkar hnu hian National Book atan rawtna thawm a lian hle a, kum 2014 September thla khan Prime Minister Modi chuan USA President Obama hnenah lehkhabu thianghlim angin a present.

Yoga hi engtik hun laiin nge lei mite hnena puanzar a nih?: Hun tir, lei leh van pian tirh laiin. Hun tir, lei leh van pian tirh laia yoga sawi chhuaktu hi tu nge ni : Hindute pathian Lord Krishna a ni. ‘Kei hian he yoga boral thei lo hi Vivasvana hnenah ka hrilh a, Vivasvana chuan a fapa Vaivasvat Manu-a a hrilh a, Manua chuan a fapa, lal Ikshvaku-a a hrilh ve leh ta a,’ Bhagavad Gita 4:1 (Mizo) Arjuna chuan Krishna hnenah ti hian a zawt let a, ‘Nang chu tun hnua lo piang ve bawk i ni a, Vivasvana erawh chu lei leh van pian tirh khan a lo awm daih tawh si a! Tichuan i thusawi hi engtin nge ka man thiam tak ang; hun tirah khan Vivasvana chu yoga thu i hrilh teh meuh a maw?’ B.Gita 4:4 (Mizo) Krishna chuan Arjuna a chhan zelnaah chuan, pian ni nei lo leh boral thei lo niin a insawi a, a thiltihtheihna yoga-maya hmangin duh hun huna lo lang chhuak ṭhin ni angin a insawifiah, B.Gita 4:6. Lei mite hun bi chhiarnaah hian hun tir, lei leh van pian tirh aia hma hi awm theiin a lang lo va, Bhagavad Gita bua a lan danah hian he hun tira yoga rawn sawi chhuaktu, Vivasvana hnena rawn sawitu hi Krishna a nih miau avangin yoga lo chhuahna, a ṭobul hi Hindu pathiante aṭangin a ni tih hi a sawi theih.

Yoga hi thuruk ril tak a ni: ‘Nang hi thinlung mi hlantu leh ka ṭhian ṭha i nih avangin, chu hmasang yoga hlun chu vawiinah hian ka hrilh a che. Hei hi thuruk ril tak leh vawn ngheh tlat chi a ni e,’ Bhagavad. Gita 4:3 (Mizo) Yoga chu Hindu pathian zia hriat fai vek theihna a ni : ‘Aw Parth, (Arjun) keimahah hian i rilru i nghah a, mi rinchhan chunga yoga-a i inbuatsaih chuan ka nihna zia hi i hre fai vek dawn a ni,’ B.Gita 7:1 (Mizo) Yoga chu Hindu pathian zawm ngheh tlat theihna a ni : ‘Thu chi hrang hrang tam tak vanga i rilru lo hamhaih tawh pawh hi Minung hlunah i innghah ngheh hnu-ah chuan yoga-ah a awm nghet ang a, Khuavang chu i zawm tlat tawh dawn a ni,’ B.Gita 2:53 (Mizo) Yoga chi hrang hrangte hi Hindu pathian thu bulpui chanfiahna leh neih theihna a ni : ‘Mi ṭhenkhat chuan pathian vei tlatna, Dhyan yoga an rinchhan a, a ṭhen chuan Samkhya yoga an rinchhan a, a ṭhen chuan Karma yoga an rinchhan thung. Chu an rinchhante kaltlang chuan anmahni nihna hlun ṭheuhvah chuan pathian thu bulpui chu an changfiah ṭhin a ni,’ B.Gita 13:24 (Mizo) Yoga chu piannawn tawh lohna hmun chhandamna Moksha/ Nirvana thlen theihna a ni : ‘Tin, rilru bukrualna (yoga)-a awm nghet, mifingte chuan thiltih rahte chu an hransan a, phuartu pian chhuahna lakah an zalen a, danglam tawh lohna hmun vawrtawp chu an chang ta a ni,’ B.Gita 2:51 ‘Chu Minung nihna neitu Samkhya Yogi chuan Minung zalen hlenna ‘Brahma Nirvana chu a chang ta a ni, B.Gita 5:24 (Mizo) Yoga tih dan tur (posture) zawng zawngte hi Hindu pathian Krishna leh yoga philosophy school-te duanchhuah (design) vek a ni a, hawi zawng leh tum ram nei sa thlapa duan an ni. Brahman (Universal god) hi an tinzawn pan vek a ni. Bhagavad Gita 6:11-13. Kristiante chhandamna kalkawng erawh chu Pathianin Isua Krista hmangin a duang chhuak (design) ve thung - Holy Bible.

Yoga hi thiltihtheihna (power) nei anga sawi a ni: ‘Nimahsela, he i taksa mit lawng hi chuan min en thei dawn hauh lo va, chu vangin van lam mit ropui ka pe che ang a, chu chuan ka pathianna hmel, Yoga thiltihtheihna chu i en thei dawn a ni’ - B.Gita 11:8 (Mizo) Sap rama lehkhabu pakhatah chuan, yoga hian thiltihtheihna supernatural power a offer niin a ziak ve bawk, Cults and the Occult Today P-55 by Sanderson/Forrest. Ka hmuh leh hriat ve pakhat han sawi ve ila, school pakhata naupangte an tihtir laiin an zirtirtu chuan, “Ṭha taka in tih chuan mi rilru in hre thei vek ang,” a ti a, mi dangte rilru hriat vek theihna power a offer a ni. Tunlai naupang power ringawt buaipuite tan chuan tih a chakawm phah sawt ngei ang le! Kan ram leh Christian ram danga yoga sawimawitute hian a yoga tak kha sawi lovin a offer lam chauh hi an sawi vul chuk ṭhin niin a lang.

Yoga miin a tih chhan nia langte: Chhan­damna zawn nan te, Yoga power chan/ neih nan/ intihdam nan. Kristiante Thurin: Isua chauh hi chhandamna kalkawng a ni, Johana 14:6 Thiltihtheihna (power) hi Pathian tate zinga mi a ni, ‘Halleluia, chhandamna te, ropuina te, thiltihtheihnate kan Pathian ta a ni,’ Thupuan 19:1 Mihringin thiltihtheihna a neihna hmun tur Bible-in a sawi : Lalpaah leh a chakna thahruiah a ni, Ephesi,6:10 Thlaraute zingah Pathian ang nih tum leh a thiltihtheihna chuhpuitu hmasaber chu Setana a ni, Isaia 14:12-17. Mihringte zingah hriatna sang, ‘Pathian ang ka lo ni reng alawm,’ tih hmuhchhuah tuma bei hmasabertute chu Evi leh Adama an ni. ‘Pathian ang in lo ni dawn tih Pathianin a hre reng a nih chu,’ Genesis3:4. Yoga-a step 8-na Samadhi chu Upanishads zirtir danah chuan, guru-te kaihhruaina dan ang thlapa yoga titu chu Pathian a lo ni reng a ni tih a kawhhmuh. He dinhmun hi stage of realization/ self realization tia an sawi fo ṭhin kha a ni.

Yoga titu chuan hlim leh lawm em emin, “Pathian ka lo ni reng alawm” (aham Brahma asmi) tih theihna a lo nei ta a ni. Mihringin damna a channa hmun tur : Lal Isua vuakna vualah Isaia,53:5 leh Doctor-te leh damdawi hmangtein : ‘Doctor-te leh damdawi hmang tein Lalpan min tidam a,’ tiin kristiante chuan kan sawi bawk ṭhin. ‘Yoga hmangin Lalpan min tidam,’ tia sawi kan hre ngai lo. Damna puan chhuah nan hian Lalpa leh yoga sawikawp hi a inhmeh lo niin a lang. Ni biak/ chibai bukna hi Bible chuan thil tenawm a ti : ‘Mi sawmhnih leh panga LALPA in thianghlim lam hnuchhawn a, an hmai-te khaw chhak lam hawiin an lo awm a, khaw chhak lama ni chu zuk lo bia a. Tichuan, ani chuan ka hnenah, Hei hi i hmu em aw mihring fapa, an thil tenawm tih, heta an tiha hi Juda chhungte tan thil tenau em ni?’ Ezekiela 8:16 Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thar hun laia Pathianin lei mihringte hnena thuthawn a kentir thin fo chu vantirhkoh Gabriela a ni : Lei leh van pian tirh, hun tira lei mite hnena yoga rawn puangzartu kha vantirhkoh Gabriela ni zawk ta sela chuan yoga chungchangah Kristiante ngaih a ngamin a rinawm.

Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thara Pathian mite ṭawngṭai position-ah yoga posture a lang lo : Bawkkhupa ṭawngṭai, Matthaia 26:39, ṭhingṭhi, Sam 95:6; Tirhkohte Thiltih 7:60; Daniala 6:10 etc. kuna ṭawngṭai, Sam 36:13; 95:6 ban phar Sam 28:2; 77:2; 88:9 etc. te a ni hlawm. Kelkangah pawh heti ang tho, yoga posture an hmang lo Lalpa an be ei chur chur mai! Bhagavad Gita leh Ezekiela-ten khiti khawp khian an sawi chiang a, Vanglaini June 10.2015 chhuakah pawh khan Hindutva hruaitupa BJP MP Yogi Adityanath ngei pawhin Varanasi mandir inkhawmnaah yoga chu an pathian Lord Shankar (Lord Shiva hming pakhat) bul ṭan ngei a nih thu a sawi a, Surya namaskar (ni chibai bukna) pawh yoga peng pakhat pawimawh tak a nih thu a sawi. Heti fakau a ni chung pawha yoga hi Kristian sakhua nen a inkalh lo tia sawi ngam fo nge maw kan nih hlawm le? Muslim zawk pawhin heti khawpa an dodal lai hian.

Hindu hlang awmna hmuna an sawi dan leh Kristian rama an sawi dan hi a inang ṭhin loh vang em ni? Hindutva hruaitu MP meuhvin yoga thlavang a hauhna luattukah khua leh tuite zinga yoga duh lotu chu ‘India ram a chhuahsan thei ang,’ ti hiala a han sawi maite hi a rapthlak a, yoga hi exercise satliah mai a ni lo tih tilang chiangtu tak a ni. A tirin yoga a awm, yoga chu Hindu pathiante aṭanga lo chhuak a ni. Kristian ramah India miten tlai khawhnu-ah an lo pu lut ve chauh a ni. Mi ṭhenkhat, “Kristianna chhungah tunhmaa khawvel thil (pagan practices leh material) tam tak, khuang te, lam te, keyboard leh coconut etc. pawh kan seng lut tho va, Yoga pawh hi a Christianized theih ve mai lawm ni, Isua hming lam ta ila?” tia ngaihtuahna hmang pawh an awm.

Khuang te, keyboard te, coconut, China thingpui in, etc. hi thlarau lam kawng hawi nei saa duan/siamchhuah an ni lo va, thil neutral, a hmangtuin a hman dan azira awmze danglam nei mai chauh an ni. Yoga erawh hi chu a rawn induanchhuah dan aṭang rengin hawi bik leh thlen tum ram nei sa ran a ni a, chu chu mahni inbunruaka thlarau khawvel dang nena inzawma enlightenment hmuh kha a ni a, Brahman thlen theihna tura Bhagavad Gita a duan sa kawng a ni tlat. Isua hming lam pawh ni se ‘Kawng’ Isua-ah a kal tlat lo.

Yoga lo chhuahna leh a philosophy hi tun thlengin a la danglam lo va, chu chu Kristiante rin dan kalh tlat a ni. Hindu Yogi, Kristiana inlet, Rabi R. Maharaj ‘Death of a Guru’ tih ziaktu chu Yoga thlen theih zawng zawng thleng vek tawh a ni a, ani chuan,‘Yoga exercise chauh ka ti duh’ tih pawhin chu chauh chu a tih theih, mahse chumi pawhin a phena a tum chu, Brahman nena inzawmna tho a ni’ a ti. Theologian pakhat, religion-a doctorate degree nei chu a inah lenchilhin ‘Christian yoga’an tih, (Hindu pathiante hming aiah Isua hming lam) an tih hi a pawm leh pawm loh ka zawt a, ‘Thim leh eng a awm dun thei lo, thim a awm chuan eng a awm loh a ngai a, eng a awm chuan thim a awm loh a ngai,’ tiin tawi tein min lo chhang. ‘Christian yoga’ chu yoga cheimawi chawp, thil, a funna kawr thlak, a chhunga awm a ngai reng la ni si ang a ni. A chhunga awm chu yoga a la ni tho tho.

Sakhaw danga Isua hming nena pemluh tum ang mai lah ni, a tak Isua hi a tel ngut na maw chu! Pathian dangte duan sa kawngah hian i rualin Isua hi a kal duh a rinawm loh. Mizoram Kohhran zawng zawngte aiawh MKHC leh MZP ten yoga duh lova an dodal lai hian, ‘Tumah kan tilui lo vang,’ ti reng chung siin Central sawrkar BJP chuan fing kherek leh thiam takin kil tin leh kaw tinah an rawn lawr tuam tuam tih hi Zoram mipui hian i hria ang u. Ringtu chuan invenna chang a hre tur a ni. Tunlai khawvel hi thang leh fala khat a nih tawh lai hian mitdel ang maiin, “Hlauhawm engmah ka hmu lo ve,” kan ti mai dawn em ni? Aw Zoram, i ke chheh fimkhur rawh, i khaw hawi tihzau i duh luatah Bible i thlawh khum palh ang e; Yoga hi material emaw, company product thil mai a ni lo e, pathiante inrawlhna rilru leh thlarau khawih tel thil a ni si a.