Kan hâm sitrik lutuk deuh em?
State tereuhtê, mahnia thawh chhuah leh deh chhuah sawi tur nei lem lo, central-a dil chhuah ringa khawsa leh intiropui ve mai kan ni tih hre reng chung pawha sawrkarin inrenchem leh revenue tipung tura hma a lak dawn hleka lo do ve ziah pawl leh kohhran kan la nei tluang zel a. Min châwmtu central-a BJP sawrkar kan han hmelma en tlat rengte pawh hi mâwlna chi khat a tling ve tlat. Min châwmtute tlawn der a, fak der a, ngaina der tur tal kan nih ziate pawh hre nawn leh ila a duhawm hle mai. Zakdawhtiang tel lo chuan kan state hian ke a pên thei lo a ni tih hriain vai pawl nena kan thawhho thiam a pawimawh tulh tulh dawn a ni (engkim hi Christian versus Hindu ah ngai zel lo bawk ila).
Ngaihtuah ngun ngai deuh pakhat chu, sawrkarin, a financial phurrit chhâwkna tura hmalak a tum apiang NGO emaw, kohhran emawin a do zel mai hi a ni. Kan Lengpui Airport hautak lutuk phurrit chhâwkna tur ngaihtuaha Study Committee-in bengsika a ngaihtuah chhuah pawh kan han pawmpui lo burh a. Beer leh wine thlah zalen a tum lah kohhran lam hian kan helh ru deuh nge, sawi sep a awm niin a hriat.
State Own Tax Revenue chhetê leh Post Devolution of Central Tax tlemtê kan hmuh hmang ringawt hi chuan infrastructure ropui kan nei thei ngai lo vang. Kan Aizawl khawpui leh district headquarters ṭhenkhat tâwt lutuk tihziaawm nan elevated road, cable car, tunnel leh infrastructure pawimawh dang tam tak kan neih a hun ta; international bank loan pûk leh central funding ngawr ngawr kan beisei chuan khua kan tlai dawn. Hengte hi mahnia siam thei tur khawpin kan state revenue tha kan tihchak a ngai tak zet tawh.
Thil awm dan han thlir han thlir hian state intodelh nih ai chuan kan sawrkar hian Delhi tlangah vehbûr zuk khawn reng mai se, kut zuk dawh reng mai se kan ti a ang deuh ber a. Pûk theih theih pûkin, state dangte thawh khawm (tax lut khawm) hmangin Mizoramah nuam lo chên ila kan ti a nih ngat phei chuan kan rilru sûkthlêk a kal sual chiang hle tihna a ni ang. Kohhran income (sawma pakhat) hi dâltu awm lovin khawh lut zur zur se la, sawrkar income erawh kan duh duhna laiah hmeh pinsak ila, ti te pawh kan ang zawk.
Kan CM hi CM ṭha ber a ni kher lo vang, a hmaa mite ang bawkin tlin lohna tam tak nei ve tho mihring a ni. Chutiang bawkin, eng political party mah hi 'Perfect 10' an awm lo a, an hruaitute pawh sawisel kai lo an awm lo tih hi tlang hriat a ni. Party worker-te phei phei chu ram tichhetu bulpui berah puh ila an ṭang na ngam vakin ka ring lo. Mahse, beiseina kan tihsan hma luat vang nge ni, heti taka kan sawrkar hrawn mek kan chirhtheh tak luih luih mai? Dawhtheihna kan tlachham lutuk deuh lo maw le, mipuite hian! Kum khat danah sawrkar thlak kan duh ta mai em ni le? Sawrkar ngêlnghet neih kan duh lo tihna em ni? Hun tawite têah sawrkar thlak chhên ta ila, a tuar tur chu mipui. Development a ding khawng at reng ang a, a tawpah chuan zawi zetin a tlu sawp hnawk ngei ang.
Hman kuma central-a IK Gujral, Chandra Sekhar, VP Singh, Deva Gowda te ho hun lai, rei lo tê têa Prime Minister an inthlak chhen lai leh sawrkar nghet kan neih theih loh laia kan ram Indian economy a tlukchhiat nasatzia te, Mammohan Singh-a'n a rawn chhan chhuah dante kha i chhût nawn leh ang u.
Kan sawrkar hmalakna hi ngaichâng thiam ila, rinna nghat ngam bawk ila; Pathianin kum nga chhung rorel tura min kawhhmuh a, min pek a ni tihah hian chiang phawt ila a pawimawh hle mai. A thuhrimin, keini ang state tê leh pachhia tan chuan administration hi 'corporate management' deuh reuha kaihhruai ngai kan ni a. Unproductive workforce tihtlem te, disinvest te, joint venture te, privatize te, outsourcing te leh a dang dang hmanga kan state kan enkawl loh chuan vaiho nuihzatbûr leh hmusit kan ni thuai ang – châwm hlâwm state han ngaihsan viauna tur chhan awm hek lo le.
Sawisel ngai hi chu sawisel zel ila, fak ngai pawh fak hreh lo ila. Stable government (sawrkar ngelnghet) erawh term khat ang tal hi chu neih tum hram hram ṭhin ila, hmasawnna a ṭhuanawp loh nan. Patling ṭhan kin, sawrkar hmalakna apiang sawisel tura inkausa reng hi kan kat nuk a ni awm e. 'Sawi anga awm lo' tia patling nileng lenga phun nuah nuahte pawh a patlin lohthlak deuh ṭhin. Sawi ang leh tum ang ngau ngauin eng mah a kal thei lo va, theih ni se zalenna kan sualte pawh hlawhtlingin, independent ram niin, a par zu kan dâwt tawh ang chu maw le!
- Sawmdawnga, Chawnpui