Health Care-ah i inziak lut dawn em?
Sawrkarin mipuite hriselna kawng a inenkawlna atana a siam, Universal Health Care Scheme chu April 1, 2025 aṭanga hman tur a nih thu puan a ni ta a. A lawmawm a, mi tam ber tan chanchin ṭha tak a ni awm e.
Health Care Scheme hi mipui tam ber tan a pawimawhin a hlu em em a, mipui tam berin a taka sawrkar zêm an zen ve theihna, mangan laia ṭanpuina kan dawn theihna kawng a nih avangin mi tin tan a pawimawh tak zet. Tuna sawrkar mekin a siam 'Universal Health Care Scheme' hi a hma lama health care scheme-te ai pawhin a ṭha zawkin, bill pawh kan hmuh hma zawk ngei mipui pawhin kan beisei tlat a ni.
Universal Health Care Scheme chu
Health Care Scheme tharah hian inziak lut tura tihna leh inziah luh mante kan hmu tawh ang a. Inziah luh man hi chi hrang hranga ṭhen a ni. General ward-a awm duh tan Rs 2,500, semi cabin-a awm duh tan Rs 5,000 leh private cabin a awm duh tan Rs 5,000 kum khatah chhungkaw pakhat tan pek a ngai dawn a. Heng mi zawng zawngte hian kum khatah Rs 5,00,000 thleng an chhungkaw tan an bill theih dawn a ni.
Hemia inziah luh ngai ve lote chu sawrkar hnathawk leh an chhung te, civil pensioner te, golden card neite an ni a; chung mite bak chu he Health Care Scheme-ah hian inziak lut vek thei ila, a lawmawmin hma kan sawn phah hle dawn a ni.
Health Care-a inziah luh dan pawh a hma a mi ang lovin, a thiam tan chuan awlsam zawk dawn hle tawh niin a lang. Health sub centre-a a kal ngai ṭhin kha online-in, internet hmangin a inziah luh theih tawh dawn niin a lang a, hmasawnna nasa tak a ni. Tunah chuan awlsam takin, tapchhak zawl aṭangin Health Care-ah a inziah luh theih dawn ta a, inziah luh loh chhan chhuanlam kan nei tam ta lo! Online-a ti thiam lote tan chuan sub centre-a kalin a inziah luh theih tho dawn bawk.
Dam ṭhat laia inziah luh chi a ni
Health Care-a inziah luh a ṭulna hre lem lo chhungkaw pakhat chu natna khirh tak an tuar hlauh mai a, Health Care-ah inziah luh chawp an tum a, mahse, a hun tawh si lo. An damdawi in bill zawng zawng pûk chawpin an pek ngai a, an ram neih chhun an hralh a ngai a, an chhungkua an harsat phat zo ta vek mai. Hetiang chanchin hi ni tin damdawi in tinah hriat tur a awm reng a, a pawi hle.
Mizote hi inkhawl khawm lem lo, mahni neih zawng zawng hmang ral chi, neih bak pawh pûk ṭhin kan ni fur mai. Thil dang atan kan khawl thei lo a nih pawhin, dam mawh hritlana kan inenkawlna tal hi chu inkhawl khawm a hun ve ta khawp mai. Hnam dang chu harsa awm tak takte pawh hian an lo nei zawk tlat zel tih hriain, a hnam ang pawhin ṭan lak a ngai tak zet tawh. Dammawh hritlan atan kan khawl thei lo a nih phei chuan health insurance sawrkarin min siam sak talah hi chuan tel ve ila, kan phak tawk ang ṭheuhin Health Care-a inziah luh hi chu kan tih ve tur a ni. Health Care-a inziah luh man hi mi ṭhenkhat kuhva khawr man, zu in man leh mobile topup man zat ai pawhin a tam lutuk lo. Kan incheina leh kan mobile phone man ai phei chuan a tlem zawk hle. Kan scooter leh kan motor pawh insurance kan pe ṭhin a, keimahni hi lirthei mai mai ai chuan kan pawimawh zawk daih tih hriain health insurance hi neih ngei i tum ang u. Pathian thu pawhin nakin hun atan inbuatsaih lawk turin min ti a; kan dam loh hun atan hian kan dam ṭhat lai ngeiin kan ngaihvenin health insurance kan nei ngei tur a ni.
Cashless a ni tak tak ang em?
Universal Health Care Scheme hi cashless (damloin pawisa pe miah lova inenkawlna)-a tih tum a ni mauh mai a. Hei hi a theih tak tak ngat chuan India ram mai ni lo, khawvelah pawh health care scheme ṭha ber pawl a ni ngei ang. Mahse, damlovin man chawi miah lova damdawi inenkawlna siam thei ram hi khawvelah ram tlemtê chauh an awm a, USA meuh pawhin a la thei lo.
India sawrkarin a siam–PMJAY–golden card neia inenkawlna pawh hi cashless tura tih a ni a, amaherawhchu, a enkawl man (rate) a hniam avang leh ni khata pawisa hman theih chinte siam a nih ṭhin avangin damlote hian a daih loh chin chu damdawi dawrah an lei a ngai ṭhin a; cashless tak tak chu a la thleng pha lo hle a, mahse, mi tam tak phur chu a chhâwk zângkhai ngei ang.
Cashless–pawisa chawi lo hian sawrkar hospital-ah chuan eng emaw chen chu tih theih pawh ni se, private hospital leh kohhran hospital-ahte hi chuan doctor hlawh, nurse hlawh leh in luah mante pek ngaih avang leh enkawlna pawh ṭha zawk dawng tura ngaih a nih avangin a man a to zawk lo thei lo va. Sawrkarin damlo an lo enkawlna man a pek tur–rate hi tuna hman lai aia a tlem zawk em avang leh, eng emaw chen bat a ngaih dawn avangin, "Cashless a enkawl hi chu Non Goverment Hospital Association chuan kan tlin ve rih lo ve," tiin sawrkar an hrilh niin a lang.
Sawrkar hian cashless scheme leh damlote enkawlna tur rate a siam hi hmang lui ngei tura non-government hospital-te hi a nawr lui a nih chuan nghawng ṭha lo tak tak a awm thei dawn a. Damlo inenkawlna man tur bithliah tlat phei chu dawra kawr man hralhna rate tur sawrkarin a 'fix' ang deuhah a ngaih theih ang. Chutiang a nih vaih chuan medical lama entrepreneurship hmasawnna tur ngaihtuah ahnêkin a hnungtawlh phahna, hospital tlakchhiatna thleng pawh a ni thei ang.
Hemi aṭanga tih dan kawng awm thei nia lang chu, sawrkar hospital aia private leh kohhran damdawi ina inenkawl zawk thlangte tuna kal dan angin a man pe hmasain, a hnuah sawrkarah bill leh mai ni se, emaw, cashless pawh lo hmang se, a rate to zawkna kha damlovin a pek belh chhah mai tura dah ni se. Sawrkar rate siam aia inenkawlna man a tamna chu pek ve inhuam a ngai dawn tihna a nih chu. Hun a lo kal zel ang a, kan ram economy-in ṭhat hun a nei a nih chuan mi zawng zawng tan engmah pek belh ngaih loh hun pawh a lo thleng thei ngei ang. Tunah erawh chuan kan sawrkar a la pachhiat em avangin mipuite’n a vai vaia tumsak beisei lo ila, kan tum ve tur chin a awm a nih pawhin, keimahni damloh inenkawlna man ni tih hriain tum ve ngei kan tum tur a ni ang. Cashless vek a lo nih loh pawhin phunnawi mai lovin kan dawn theih chinah lungawi kan zir a pawimawh hle ang.
Engtin nge a changtlun zel theih ang?
1. MR/Healthcare Bill loh: Mizo mipui hian engkim mai hi mite min peksak emaw, tihsak emaw turah kan dah fo mai. Kan dam loh pawhin kan damdawi man leh damdawi in awmna mante hi sawrkar min peksak tur emaw kan ti tlat vek mai. Hei hi mi harsate chauh ni lovin, mi hausa leh kan MLA, minister-te thlengin kan rilru puthmang a ni deuh vek mai. Chhungkaw tin hian kan dammawh hritlan huna kan hman tur pawisa dah khawl ila, chu chu a theih hram chuan hmang ang u. Hetianga kan tih chuan mi harsa zawk leh mamawh zawkte’n bill tur an nei thei dawn a, sawrkar harsa tak pawisa hman ngai lovin emaw, tlem zawk hmangin emaw kan awm thei dawn a ni. MR bill loh, Healthcare bill loh theih hi a ropuiin a changkang em em a, hetiang rilru pu tlat hi a rukin mi tam tak an awm. Hetiang mi changkanna a ni a, mi changkang, mahni intodelh tum nih i tum tlat zawk ang u.
2. Chhungkua zawng zawng inziak lut ang u: Khua/veng tin hian kan area-a chhungkua tinte Health Care-ah hian inziak lut turin innawr/insâwm vek ila, Health Care hi a hlawhtling thei dawn a ni. Health insurance reng rengah chuan a damlo chauh inziak lut lovin, dam lai ngei, bill lo tur ngei kha a inziah luh a ngai. Mi 100-ah hian damlo mi 10 awm se, mi 90 dam mekte pawisa thawh khawmin mi 10 lek chu an enkawl thei dawn a ni. Chuvangin, kan zavaia kan inziah luh phawt chuan sawrkar pawisa hman belh nasat ngai lovin a inawi nung thei ang. Inziak lut kan tam theih nan LC/VC bengvarte chuan an khuaa inziak lutte list nei vek se, inziak lut lote pawh an inziah luh loh chhan hriain ṭanpui theih dan awm se la, mi zawng zawngin kan hlawkpui phah vek dawn a ni.
3. Harsate tan khawsa thei zawkte’n tihsak: Mi tam tak tana awlsam leh man to lem lo hi chhungkaw tam tak tan chuan harsa tak, inrelbawlna tibuaitu a nih theih avangin, khua/veng khata mi khawsa thei zawkte’n harsa zawkte tan Health Care-a inziah luhna tur tumsak theih ni se. Chutiang mamawhte chu YMA emaw, VC/LC emaw, kohhran emawte’n zawn chhuah emaw, in report na tur emaw siam ni se.
Mizote hi inláwm ṭhin, chhiatni ṭhatnia inpui tawn ṭhin kan ni a, thih nía inrâl leh damlo inkan ai pawhin Health Care inziah luhsak hian awmzia a nei thui zawk daih si a, inlâwm dan thar a ni mai dawn a ni. Heng thil ṭha titute pawh hi veng chhung leh ni tin chanchinbu leh social media-ahte chhuah an remtihna azirin ni se, a ṭhain a va phûrawm dawn em! A theih phei chuan Health Care office ngei pawh hian chutiang mite chu tarlang ṭhin se la.
A tawp berah chuan
Health Care Scheme hi sawrkar hmasate’n an lo ṭan tawh avangin kan ti chho zel dawn niin a lang a; sawrkar pawhin a aia ṭhain tih tum zel se. Mipui pawhin engkim hi a thlawnin a neih theih loh a ni tih hriain, a man kan phal tawk angin pek ve ngei tum ila. Sawrkarin rintlak takin a rang thei ang berin bill pe chhuak se la, damdawi inte tana hlohna ni lovin, hmasawn zelna tur anga kalphung kan siam theih chuan kan healthcare system hian hma a lo sawn zel. Kan ram chhung mai ni lovin, ram pawn aṭanga pan tlak damdawi in ṭha–sawrkar leh private damdawi in pawh kan neih theih hunah phei chuan ram changkang kan ni ve tawh dawn a ni.
- Dr Vanlalsiama Chhangte