Kan ram min tichhe mektu
Mihring nia kan lo piang ve a nih chuan tu mah hi chhungkhat nei lo tawp leh ṭhianṭha nei lo chu kan awm kher lo vang. A bikin Mizote phei hi chu kan ni lehzual bik maithei a; hnam dangte hi chu laichin nei lo tak takte pawh an awm maithei e. Mizote hi chu kan la tlem tham deuh bawk a, kan inhre tlang deuh vek emaw tih mai tur a ni a. Thingtlang zawkah te phei hi chuan inchhungkual ṭhim ṭhem deuh vek hi an ni ṭhin. Khaw dang aṭanga thingtlang zawka han awm phei hi chuan ṭawng sual maite pawh hi a awl hle. Aizawlte angah pawh hian a nihna chin a awm tho mai. Chhung leh khat han sawi nikhua hian kan lo inchhung kual duh khawp mai.
Mizote hi inpumkhat tak leh innel tak hnam kan ni a. Hnam dangte mak tih leh awh khawp hian State dangah han awm nikhua phei chuan kan inṭhianṭhatna leh innelna hi a lang ṭhin a, a nuam ṭhin khawp mai. Hnam dangte pawh hian Mizo society inpumkhat tak mai leh inpawh tak hi mak an tiin an awt hial ṭhin a ni. State danga School leh Institution ṭhenkhat Mizote min hrechiang deuh phei hi chuan ‘Mizote hi chu panga chin an nih tawh chuan, an inṭhianṭhain an inthurual tlat zel a, admit chi an ni lo’ tia sawite pawh hi an awm ṭhin. Hengte hi a ṭha a, a hlut em em rual hian a ṭhat lohna kawng ṭhenkhat han thai lang dawn teh ang.
Kan inṭhianṭhatna leh kan innel lutukna hian ram hmasawnna hi a dál ṭhin em aw tih ka ngaihtuah ve ṭhin. Kan inlak bingna tak hi kan hman thiam loh chuan hmasawnna kawng dal theitu leh mi dangte tana hnawksak a ni ve tlat a ni. Politics thilah pawh hian hman aṭang tawhin mahni party leh vua leh vang induhsakna hluar lutuk hian ram hmasawnna a dal thei tlat a ni. Sorkar hna emaw han la dawn se, mithiam leh tlingte aia mahni vua leh vang leh party induhsakna awm tlat ṭhin hian mi dangte rilru a tinain hnain a tuar bawk. Tehkhin nan Zirtirtu lak chung changah pawh, a thiam leh ṭhate aia mahni party leh chhungte duhsakna a awm tlat chuan, Sikulin a tuar lo thei lo. Vawikhat laia sorkar sikul a kal tur an awm mang lo va, Private an bawh ruih ruihna chhante pawh kha, thawktu ṭhahnemngai leh thiam an awm tawk loh vang a ni thei a ni.
Kan Police Department angahte pawh party leh chhungkhat induhsakna a nasat lutuk ṭhin avang hian police laktlak tak an tlem phah em em ta mai a ni. America angahte chuan police tlin hi thil har tak a ni a. Police-a an tlin chuan an lawm em em ṭhin a, an chhungkuatein lawmnate pawh an siam hial ṭhin. Sorkar Department angah te pawh hna thiam lo an tam chuan ram hmasawnna awm thei lo. Ram hi kan hmangaiha a hmasawnna tur kan duh a nih chuan dik tak leh a nih tur ang taka hnathawktu lak te pawh hi a pawimawh hle mai. Hengte hi kan ram angahte chuan kan ṭhanmawhbawk pakhat a niin ka hria. Ram hi kan hmangaiha a hmasawnna tur kan duh tak tak a nih chuan heng induhsakna uchuak hi kan bansan a ngai. Sorkar chuan dan ṭha tak tak a zam a, a nei bawk ṭhin a. Nimahse, dan aiin hmelhriat inzahna leh induhsakna uchuak avang hian Dan pawh hi a nih angina kenkawh a ni lo fo ṭhin. Thil tihsualah pawh mi hausa, chhungkhat, hmelhriat inzahna avang hian a nihna tur anga dan hi kenkawh loh hi a awm thei a, hei hian mipuiah lungrual lohna leh rilru natna a thlen fo. Ram hmasawnna tura hnathawh chungchang - Building sak emaw, kawng siam leh thil dangahte pawh ṭhianṭha, chhungkhat leh party induhsakna nasa lutuk ṭhin avang hian hna chhe tak taka thawh kan hmu fo ṭhin a, chu chuan ram hmasawnna a dalin, mipui an lungawi thei lo ṭhin a ni.
Politics hian khawvel ram tin mai hi a chiah hneh em em tawh mai a; thuneitu nih leh lal duhna, chumi ruala hauhsakna awm thei um hian mi tin mai hi kan tlan tawh a. Ram hruaitu ṭhenkhat kan hriat lar zual – Russia, North Korea leh Burma-te pawh hi an ram hruaitute mimal hauhsakzia kan hria a. Chutih laiin, North Korea leh Burma ramte chuan an ram mipuite an rethei em em a, an ram hruaitute lah mi hausa tawntaw an ni thung si. Chu lalna leh hauhsakna um chuan Democracy ram angahte pawh hian mi tam takin Politcis hi an atchilh mek a ni. Mi tam takin politics an atchilhna chhan chu ram hmangaiha siamṭhat lam aiin, mahni hlawkna tur hamṭhatna an um vang a ni. Kan ram India ngei pawh hi politics atchilhna hian a tuam hnehzia kan hria a. Inthlan dawnah te phei chuan sum tam tak a inleinate, inthahnate a thleng tam ṭhin hle. Kan ramah ngei pawh hi politics hian min luhchilh thuk ta hle mai. Ram hmangaih leh siamṭhat duh an awm rualin chumi phena mahni hlawkna leh hamṭhatna um hi kan pung zel a nih hi.
Politics thli chhia hian kan ram hi min tuam nasa tawh a, kan pathian deuhthaw ta hial zawng a nih hi. Party hrang hrangin hnehna changin ro an lo rel tawh a, ram hmasawnna chu awm bawk mah se, ram tana ṭhatna leh hmasawnna tak tak hi chu a thleng tam tawk lo niin ka hre ṭhin. A lehlam thlir chuan chuan kan phu tawk sorkar kan nei tih maite hi a hahdamthlak phian bawk a. Joseph De Maistre a chuan, “Ram tin hian sawrkar mahni phu tawk ṭheuh an nei a ni,” a lo ti ve tho mai. He kan politics thlichhia hian kan ram ringtu nun chu a tihnungtawlh mek a ni. Kan inpumkhatna hi a ṭha zawngin hmang ila, kan ṭanrual a ṭul khawp mai. Ram hruaitute’n kal dik lohna emaw an lo nei a nih chuan kan sawisel tur a ni a, khalh ngil kan tum pawh a ṭha e. Nimahsela, Mizo kan nihnaa kan inpumkhatna tichhe tur erawh chuan kan fimkhur a ngai khawp mai. Tin, kan ringtu nihna tidal leh min tihnungtawlh zawnga kal hi pumpelh dan zawn hi a pawimawh viau bawk a ni. Kan inpumkhatnate, kan kristianna tidal tur zawng hian runin kan awm mek a. Mahni hamṭhatna leh sum leh umna hian sex hman sualna, ruihhlo, ruk ruk, chhungkaw kehchhia a thlen mek a nih hi. A langin ram ralmuang tak anga mite’n min hriat lai hian kan chhunglama chhiatna nasa takin kan hnam leh ram hi min run mek a ni. 1 TIMOTHEA 6:10 ah chuan, “Tangka sum ngainat hi sual tinrêng bul a ni si a; chu chu ṭhenkhatten an awt a, rinna chu an kal bosan a, anmahni leh anmahni lungngaihna tam takin an inchhun tlang ta chuk a,”. He sual tinreng bul hian kan ram min tichhe mek a, he kan mimal nun, chhungkua, ram min tichhe mektu tangka sum ngainatna hi sirah I hnawl ngam ang u hmiang.
- Reuben Lalnunthara Hnamte