Written by
- K.Hmingthankaia.

Kohhran hi Mizo min suattu an ni. Zu ṭha zawrh a hun

Tawi fiah kelhkawlha sawi ka'n tum leh ang a, mahse, kan sawi tum tifiah tur chuan a sei deuh a lo ngai leh ṭhin si a nih hi.

Mel sangkhat dan aṭang pawha min ngaihtuah chhuak ṭhintu leh min mitthla ṭhintute chuan, ka zu rui chapo lai hmel bak an mitthla ngai lo vang. Mahse, kan awmna hmunin a zir bawk a, zu chhe lutuk ka in vak lo. Aizawla kan lo haw hnuah erawh, zu chhia, 'zu' pawh ni tawh lo, ' Tur' hlir chu thangchhuah khawpin ka in leh hman. Mahse, Pathian khawngaihnain Setana bumna thang ata chhanchhuah ka lo ni ta a ni. Upat lam hrisel lohna tih loh chu, ka taksa pawh a mawi leh ta a ni. Mahse, zu chhia leh zu ṭha in inhlauhawm hleihzia erawh ka hrechiang hle a ni.

Setana hi phuar a nih a, Isua hoa ro kan rel hma chuan he leiah hian Setana hian ro a rel zel dawn a. Tunah phei chuan thlah zalen a ni mek a nih hi. Chuvangin, khawlohna dang chu sawi loh, he leiah hian zu hian hmun zau tak a chang zel dawn. Pathian hian mihring zawng zawng hi zua fihlimsa tur leh, piangthar ṭhasa em em ni turin Nu chhul aṭang hian min chhuahtir nghal vek lo. Khawvel mihring tam zawk hi piangthar lo, Setana bawiha awm tur leh awm mekte kan ni. Kristiante phei chu Pathian ta aia Setana ta an tam zawk thu hretu leh sawi uartu kan ni.

Mizo zingah hian ruihhlo leh zu chhe in avanga kan thih zawih zawihna chhan chu Zu ṭha kan zawrh ngam loh vang, zu ṭha zawrh chu a ṭha zawk tih hrereng chunga Kohhran kan tih, keimahni leh keimahni kan inhlauh der vel vang mai mai a ni. Mahni leh mahni inbum hnam, mahni leh mahni insuat hnam - Mizo kan nih hi.

Kohhran kan tih hi amahin a ṭawng thei lo va, amahin ro a rel thei hek lo. Kohhran chu nang leh kei, kawmchhakpa leh kawmthlangpa, kan Veng, kan khuaa mi, Mizorama mi, ka mihring pui leh ka Mizo pui tho kha a ni. I YMA pui, i Congress pui, i MNF pui, i ZPM pui etc. te vek tho kha an ni. Chuvangin, ruihhlo leh zu chhe in avangin Mizo kan thi nasa kan tih hian, Kohhran kan thi nasa tihna a ni.

Chuvangin, Kohhran kan tihte hian, setana hi an phuar nghal thei a nih si loh chuan, zu ṭha zawrh chungchang hi lo buaipui ve tawh lo mai rawh se. Political party sawrkar zawng zawng leh, mipui tam zawk hian zu ṭha zawrh chu mihring leh sawrkar tan a ṭha zawk tih kan hre vek. Mahse, setana'n ruihhlo leh zu chhe in avanga kan thih zawih zawih hi a duh avangin tute emaw thinlungah zu ṭha zawrh chu dodal tlat turin hna a thawk ṭhin a ni. Zu chhia, (Tur) siamtuten setana malsawmna an dawn theih nan chuan, Pathian thute, Bible leh Kristianna tlawhchhana zu ṭha zawrh duh lotu Mizote hi, thil dangah chuan Pathian thu leh Bible thu ang leh, Kristian nuna nung lo hi zaa sawmkua pakua kan ni hial lo maw? Thil danga Pathian duhdan leh Bible thu ang leh, Kristian nuna nung duh si lote hian, ruihhlo leh zu chhe tipung tur zawng chuan Pathian leh Bible leh Kristianna kan ṭanchhan leh vel hi chu Setana bumna mai mai a ni lo maw?

Muslim ho tih loh, Mizo zingah chauh pawh ni lo, Khawvel hnam tin zingah hian pianpun infuihna hian awmzia a nei thei tawh lo a nih hi. Hei hian a entir chu - he Khawvel hun hnuhnung, setana thu em em tawhna hunah hian, Khawvel hrehawm tuar ve tura fa neih teuh hi tu ma'n an duh tawh lo a nih hi. Bible pawhin, hun hnuhnunga mihring chunga hrehawmna lo thlen hun chuan, chhangchhenu ai chuan nau pai ngai lohna chhul chu a engthawl zawk tur thu a sawi kha. Mizote phei chu keimahni leh keimahni chem lovin kan la insuat lehnghal. Chuvangin, pian pun inzirtir; sawt si lo aiin, thih tlem dan i zawng zawk ang u. Kan thih tam chhan lah kan hre reng si a. Pian pun sawimawitute ngei pawh hian fa neih tam an tum chuang hauh si lo. Milem mai kan ni e.

Chuvangin, thih zawih zawihna setana buma awm reng lovin, a ṭha zawk tih kan hriat reng chu Sawrkar hian tu mitmei mah veng tawh lovin, ZU ṬHA hi zuar tawh se la. Tichuan, Sawrkar sum a lo pung thur thur ang a, hmasawnna hna thawh a lo awlsam ang a, chu chu kan vaiin kan chhawr ang. Mipui pawhin zu in dan kan thiam telh telh ang a, mi ram angin zu kan ngaisang lutuk leh zu vanga buai luai luai reng hi a ziaawm tawh ang a, zu sawi nuam kan tih em em hi a reh tawh bawk ang a, zu chhe in avanga ṭhalai thih zawih zawihna hi a lo ziaawm tawh dawn nia.

Nimahsela, zu kan zawrh dan turah pawh hian fimkhur takin Sawrkar hian ngaihtuah se la. Zu sen chi nazawng lakluh leh zawrh a phal leh ngawt chuan, misual rual, smuggler ho an inrawlh leh nasa dawn tih hre rawh se. A siamtu Company rintlak dik takte siam ni lo, zu suak, a sen chi lem a tam leh dawn tih hriat lawk tur. Chutiang ven dan tur chu ngaihtuah lawk thiam hle a ngai ang.

Kan Mizo zu, buh aṭanga siam ngei mai te kha, hmanlaia a siam dan dik taka siam chu phalna neiin endikna leh control-na hnuaiah siam leh zawrh phal ni se la. Thlai leh thei rah dang aṭanga siamchhuahte pawh mithiamte kaihhruaina leh endikna hnuaia siam phal ni bawk se la. Hma kan sawn phah em em dawn a ni. Manipur pawhin an tualchher zu, Sekmai an tihte khi dan hnuaiah chi hrang hrang itawm tak takin an siam a. Ram dangah an hralhchhuak nasa a, an chhuang hle a ni.

Ka u; Tlabung Hydel project thawh zawh lam khan a khawl siamtu dik tak, England-a mi Engineer pathum kha khawl endik turin kum 1999-2000 Krismas kumthar bawr khan an lo kal a. A lo dawngsawngtu zingah ka tel ve a. Ramhnuaiah khan labour, (Dumka) ho kha zu ka saktir a. Sapho kha mau no ngeiin ka pe ve ṭhin a. Tui an tiin foreign zu in nih kha nuam an ti thei hle a ni. Midum hoin an chhuan sual, an chhuan urh, keini'n kan in ṭhat duh lohte kha, ' A special a nia' ka ti zaih a, anni'n nuam ti takin an in hmiah hmiah a, an intithei vel khan an in lai video te kha an ram lamah an thawn vel.

Tun, 2024-2025 Krismas kumthar bawr vel pawh khan kan hnena kum tam tak cheng tawh Pu Zira, (Santhal, midum) chu a ruka pawn lama midang nen zu a in chuan a rui chhe thei si a. A pawisa neih ang ang kha midangin hman zawhpui a, in zawhpui vek an lo tum bawk ṭhin si a. Midum zu rui hahthlakzia chu Jharkand lama kan Missionary Unauten an hriat vek kha. Engkimah an felin an rinawm em em a, an zaidamin an inngaitlawm bawk si. Mahse, zu an ruih tawh chuan buaithlak tak an ni.

Tihdan ka hre ta a. Krismas kumthar bawr vel atan chauh chuan a rukin keiman zu ka ngaihtuahsak a. Ni tin um khat lek lekin ka pe a, 'Hei hi vawiin nileng leh zankhuaa i in tur a nih hi. Pawna chhuah a, thuhruk a ngai lo va, i mutna bulah dah la, i duh hun hunah in rawh. Mahse, a bak chu in awih miah loh a nia' ka ti a. A in ṭha duh miah lo. Ruih pawh a rui duh lo. Tlem te te chuan thlamuang takin in chu a in ve zeuh zeuh tho.

Thihna hi chu he lei mihringte zingah hian zu vang leh zu vang lo pawhin a la thleng zel dawn. Mahse, keini Mizote zinga zu chhe in avanga thihna tam lutuk hi chu tihziaawm theih a ni tih hriain, tun ZPM Sawrkar hi thil ṭha tih vang chuan tlak pawh huam an nih ang ngeiin, uluk taka ngaihtuah leh veng chungin Zu ṭha hi zuar ngam ngei rawh se.

A dera nung ṭhin Mizo Kristiante kan intih fona ṭhin pakhat tal chu a lo reh tawh mahna. 

- K. Hmingthankaia