Written by
–Dr J.T.Vanlalngheta.

March 31, 1988-a civil mi 11 thite sûn nan (Thâmral lo mitthla)

Chhan eng emaw avangin MZP kha banned a nih avangin, remna zawnga MZP hminga thawh chhuah kha a theih tawh si lo va. Sawrkar laipui leh MNF inkara remna siam (peace accord) a awm theih nana din Students' Joint Action Committee (SJAC)-in college leh high school zirlaite nena chaw ngheia kan nawr kha a hlawhtlin tak bawk avangin tih tur a nei tawh lo a. Mizoram Legislative Assembly MLA seat 33 aṭanga 40-a tihpun a, hnam dangte chuh ve theih general seat 2 awm kan duh loh vanga Mizo Students Union dina kawngte kan zawh phahna pawhin rah ṭha chhuahin kan tum kan hlen a, MSU pawhin hma han lak tharna tur kan nei ta rih lo bawk a. Khatih lai, 1986 June 30 hnu, 1987-88 kha chuan a hminga chairman ka nihna Mizo Students Convention (MSC) bak kha Zoram pum huap zirlai pawl dang (active) a awm lo va. He pawl hian Inner Line Permit nei lo hnam dang leh phalna nei lova sumdawng dang dap chhuah te kha a hna pui ber a ni.

March 31, 1988 a ni a, Dawrpui Bungkawnah ṭhiante nen kan inhmu khâwm a. Chutih lai chuan Zodin Square lamah silai puak thâwm kan hre thut a, eng thil nge thleng tih fiah tumin kan va phei a, Assam Rifles-in civil mi an lo kâp hi a lo ni a. An rawn kahna pawh Sipai Lâmmual gate-pui leh laipui hûnna bâwr vêl chhak deuh aṭang hian a ni mai thei. Vawi khata silai tlir chiam an ni lo va, an kâp pheuh pheuh a ni.

Khatia pawisawi lo kah an nih vang kha a ni mahna, mi tute'n emaw Zodin Square-a rin hran neite biak in chu lungin an vawm a. Silai ri a'n han deuh chang khan chinchâng eng mah hre lo kawnga kal, hmeichhia (tar)-te thlenga kah an ni kha a râpthlâk tak zet a ni ("Kan ṭhiante zinga mi Khûma pawh an kah zingah a tel a, a hmunah erawh a thi lo va, Civil Hospital-ah a thi a, Pu Chhuanawma pawh an kâp a, mahse, vanneihthlâk takin a thi lo hlauh a ni," – LN Chhangte, Former Vice Chairman, MSC).

Civil mi an kahte kha Civil Hospital lam panpui reng an ni a, keiniho pawh khan belh chian tumin vawi khat chu hmanhmawh takin kan va phei a, thlen hlat ngam chi rual a ni lo, kan awm rei ngam lo bawk. Tuna Ritz Hotel/ AR Lammual hmar lam gate bul vel leh Bazar Bungkâwn inkarah hian mipui kan tam hle. Darkar hnih khat mai a ni lo deuh va, engtin nge he civilian-te kahna hi a reh theih ang tia rêl turin ṭhianpa, kan u ni bawk RF Muana, Tuikual hovin Treasury Square-a Hotel Raj-ah zirlai inmuh khâwm a ni a, thutlûkna mumal erawh chu siam a ni lo. Amah Pu RF Muana kha CID-a a thawh lai a nih avangin Central sawrkarah a zualko va, kha vang kha a ni mai thei, zan lamah chuan silai a ri ta lo.

Sipaiin civil mi an kâp ringawt kha eng nge a chhan ni ang tih khatih lai khan hriat a ni lo. Eng pawh ni se, Zodin Square-a eng mah hre lo thlamuang taka kalte khatianga lo kah ringawt mai kha a pawiin a rapthlak tak zet a ni; dan kalh a ni tak zet. Khatiang chi kha tun hnuah chuan kan Lalpa Pathian leh sawrkar zarah thleng tawh suh se. Civil mi thisen chhuahna thlentu hi chu dan mitah chuan an thiam lo hrim hrim a ni.

Chhûn pachanga Dawrpui Bungkawn leh Assam Rifles Canteen inkara mipui pung khâwmte kha kan tlânchhe leh dur dur ṭhin a, boruak kha a râlṭi hle. A boruak kha–ár ṭhum, mupuiin a pui a lâksak daih kha kan ang berin ka hria. Silai ri titâwp tur DC emaw, sawrkar emaw kha awm lo ang a ni; a hlauhawm bawk a. Thil thleng chungchangah hmalak tumin meeting an neih lai pawh a ni mai thei bawk.

Eng pawh ni se, kum 25 zet liam taa ka thil tawn ka'n ziak a ni a, a ngaihawm lo khawp mai, hriat hmaihte pawh a awm ang. ‘Ngaidam la, theihnghilh rawh’ tih angin, kan ngaidam a, a kum pawhin khua rei a chang zo ta a. A titute lah tuna AR-hote hi an ni hek lo. 1986 Peace Accord awm hnua AR leh mipui inkára thil thleng duhawm lo, nunna chân hialna kan hriat awm chhun a ni.

A hmuna awma mit ngeia ruang/hliam an rawn zâwn hmu leh silai ri hretuin party politics tel hauh lova ka hriat dan ka rawn thai lan hi a kim lo hlein ka ring a. Khatih laia Civil Hospital leh Zodin Square inkara mipui awm zinga mite kha tuna dam kan la tamin ka ring a, rawn ziak ve tûrin ka sâwm a. Chanchin (history) reng reng, a thlen hnua ziah hi ziaktu an tam poh leh hriat belh tur a tamin a ngaihnawm ting mai a ni.

He thuziak hi kan sûn tâkte hriat reng nan ka hlân e.

– Dr J.T. Vanlalngheta