Written by
- Joseph LNTA
Dawrpui Jail Veng

Ni 12 chhungin Bhutan, Kaziranga leh Haflong



March ni 2, 2025 tlai khan beisei loh lam aṭangin phone call ka dawng nawlh mai a, zin tura sawmna zahawm tak a ni a, inngaihtuah nawn miah lovin lawm takin ka lo 'yes' nghal a. Ka sawmna dawn hi bike pathum leh motor pakhat hmanga Bhutan ram fan kual leh Kaziranga National Park bakah, Haflong tlawh kuala zin a ni. March ni 8 zing dar 9-ah Aizawl chuahsanin, khaw ên laia tlan zelin, zam lamah Silchar, Shillong leh Bongaigaon-ahte kan riak a. Silchar leh Shillong inkara darkar 2 vel kawng chhe zual zawh ngai a awm tih lo chu zinkawng zawh hrehawm lutuk kan tawng lo a, kawng nuam tak vek a ni.

Bhutan ram lut tura ṭulte

March ni 11 chawhma lamah India leh Bhutan ramri hnaiha Bhutan ram khaw hmasa ber Gelephu luh kan tum a, Bhutan ram chhungah hian luh thûk kan tum bakah, lirthei pali lai ken luh kan tum avangin Bhutan Immigration Department-ah tihfel ngai a lo tam hle a. Passport nei lo tan voter ID leh Aadhaar card neih chuan harsatna a awm lem lo. Bhutan rama mi pakhat ni khat châm man hi Rs 1,300 niin, motor pakhat ken luh man ni khatah Rs 4,000, bike pakhat ken luh man ni khatah Rs 3,000 a ni. Heng bakah hian tour guide tel lovin Bhutan ram chhung luh phal a ni lo a, tour guide pawh ni khata Rs 4,000 hlawhin kan châm chhung zawng kan neih a ngai a, a hautak ru hle.

Bhutan-ah ni 4 leh zan 4

Assam aṭanga Bhutan ram kan luhna hmasa ber khua hi Gelephu a ni. He khua hi ruahmanna fel tak hnuaia din a ni tih a hriat hle a, khaw nuam, changkang leh fai tak a ni. Khawlaiah bawlhhlawh hmuh tur a vâng hle a, a chhunga chengte an hawihhâwm em em bawk. Gelephu-ah hian Bhutan tourist SIM card kan châm chhung daih kan lei hnuah kawtthler hrang hrang kan fang kual viau a. Kawtthler kan fannaa ka mit la em em pakhat chu zu dawr a ni tlat. Bhutan hian an ram zu siam chhuah îtawm takin an zuar thiam hle a, hralh pawh an hralh nasa hle tih a hriat theih. Hotel leh restautant zawng zawngah lei leh in mai theihin an zuar a, khualzinmite pawn nuam an tih phah hle tih a hmuh theih a; mahse, kawtthlerah rui buai hmuh tur an awm miah lo. Hei vang hi a ni mai thei, Bhutan kal tawh ṭhian ṭhenkhatte’n whatsapp lamah K5 leh Zumzin an rawn lam ri zing em mai.

Gelephu-a zan khat kan riah hnuah, a tuk chawhmaah traffic police-te’n kan lirthei ken luh document leh pawimawh dangte an endik a. Kan intihfel hnuah darkar 8 dawn kan tlan leh ngat ngat a, Bhutan ram khawpui ber Thimphu chu zan dar 8:00 velah kan lut. Thimphu-ah hian ni khat kan châm a, hemi ni hian Dochula Pass kan tlawh bakah, Punakha Dzong Monastery ropui tak tlawhin, chipchiar takin kan fang a, thil bengvarthlak tak tak kan hriat belh nual. An sakhaw thilte a nih avangin han sawi zauh vak erawh ka tum lem lo e.

Thimphu-a zan hnih kan riah hnuah he khawpui aṭanga darkar hnih tlan Paro kan pan a, kan thlenna tur hotel-a kan invawm luh hnuah Paro khaw chhehvela khualzinmite tana tlawh châkawm tak tak zinga keini ṭhianhoin kan tlawh châk em em, tlang pang awih leh sang taka awm Tiger Nest tia hriat lar, Taktsang Palphug Monastery an tih bawk chu kan tlawh nghal a. He an sakhaw hmun pawimawh leh chanchin ngaihnawm tak nei hi ft. 10,240-a sanga awm niin, motor kal theih tawp aṭanga km. 8 vela hlaa awm a ni a, chho ulh takah kea kal a ngai bawk.

Tiger Nest hi Buddhist sakhaw zuitute tan chuan an sakhaw hmun pawimawh tak a ni a, a chanchin pawh ngaihnawm tham tak sawi tur a awm thei ang; he lam chu sawi zau lo ta zawk ila. Tiger Nest kan tlawh danah hian rualawhna deuh mai ka nei. Tiger Nest tlawh tur hian mi pakhat tan Rs 1,000 chawi a ngai phawt a, kea kal peih lo tan sakawr chungah a chuan theih a, sakawr kal theih tawp thlenga sakawr chuan man Rs 2,500 a ni. Kea kalte’n man chawia an hawh theih tiang hawl tur chi hrang hrang tam tak a awm bawk. Keini ṭhalai hrisel ṭha zek zawk pawn Tiger Nest thlen nan darkar 3 vel hun kan hmang a, Tiger Nest tlawh tura kan kal pelhte hi mi 200 chuang an ni a, a hmuna lo awm zozaite nen phei chuan Tiger Nest tlawhna aṭanga an ni khat sum lak luh kha a tlem lo hle ang tih a hriat theih.

Duh ni se, Bhutan sorkar hian tlang chhip thleng motor kawng ṭha tak a siam thei ngei ang a, ropeway pawh a siam thei reng bawk ang. Mahse, motor kawng an siam lo a, ropeway pawh an siam hek lo. Kea kalna kawng lah kal nuam takin an siam lem lo bawk. Heti chung hian sap leh vai pitar putar za tam tak chhuk leh chho zawngin Rs 1,000 chawiin tiang nen an inhawl peih a, ṭhalai zawk pawh hmuh tur tam tak an awm bawk. Ni khat chhunga Tiger Nest tlawhtu ka chhiar theih chin ringawt pawh kha an va tam em! Kum khat chhungin tourist dik tak (sumdawnna leh govt. official thila zin tel lovin) engzatin nge Mizoram rawn tlawh tihte rilruah a awm zui rauh rauh. Tiger Nest bulṭhut aṭanga tlang chhip inkara bawlhhlawh leh tuiûm ruak paih mai mai hmuh tur a awm miah lo kha entawn tlak tak a ni e.

Bhutan kan châm chhung rei lo têah khan thil zawng zawng ka hmu kim vek bik lo a; an rinawmna leh hawihhawmna bakah, an ram dan an zah thiamna te erawh ka hmu chiang hmanin ka hria a, a hmuhnawm. An sakhaw inzirtirna pawh an zah thiam hle tih a hmuh theih bawk. Lirthei khalhtute’n kea kalte an zah thiam hle a, zebra crossing awmna an thlen dawn apiangin eng motor pawh an tlan muang vek a, zebra crossing-a kawng kân tum an awm chuan motor an tiding ngei ngei; a hmuhnawm em avangin rei tak ka lo thlir leh vung vung ṭhin. Thimphu hi kan fang kual viau a, khawpui lian leh changkang tak a ni a; traffic point pakhat chiah ka hmu pek a! Lirthei changkang leh nalh tak tak a tam ang chiah khan a khalhtute pawh an changkang tih a hriat. Mizoram ang thovin motor horn ri hriat tur a vâng khawp mai. Police duty hmuh tur an vâng a, a chhunga chengte’n an ram leh sakhaw inzirtirna dan an zahin an zâwm ṭha hle tih a hmuh theih bawk.

Kaziranga National Park

Paro-a zan khat kan riah hnuah Paro aṭanga darkar 4 vel tlan Phuentsholing kan pan leh a. Phuentsholing hi Bhutan ramria awm niin, a bul mai chu Assam state a ni tawh. Phuentsholing aṭanga darkar 3:30 chhung vel tlan Bongaigaon-ah bawk riak lut leh a, Bongaigaon aṭangin zing takah chhuakin, darkar 10 vel zet kan tlan hnuah Kaziranga National Park kan thleng. Thlen tûkah Jeep Safari nen Kaziranga National Park kan fang kual a; ramsa chi hrang hrang, chung lêng leh hnuai lênga mite’n kan tina dawn lo tih an hriat chian em avanga ban phak lo chauh aṭanga min lo lawm vel han hmuh chuan, haw vat vat a, silai hralh a, camera ṭha deuh lei mai min tichâk khawp mai! Mizote hi nungcha leh ramngaw humhalh kawngah tun aia nasa zawka kan inzirtir zel a ṭul hle a ni.

Haflong lamah

Kaziranga-a zan hnih kan riah hnuah zing takah Haflong panin kan chhuak leh a, darkar 7 vel kan tlan hnuah tluang takin kan thleng. Kan thlenna Hotel Landmark-ah Haflong-a Bullet bike nei pawl pahnihte’n min lo hmuak a, an hnam puan nalh tak min lo pek ṭheuh bakah, thil pek dang pawh kan dawng ṭha hle a, zanriah tuihnai tak min buatsaihsak bawk.

Inṭhian ṭhat nan bike!

Kan zin chhuah aṭanga ni 12 chhung hian km. 2,280 lai kan zin kual hman a, ram chhung leh pawn hmun inpersan tak takte kan tlawh a. Ram chhung leh pawn kan tlawhahte hian Royal Enfield bike nei fel tak tak North East Riders Meet (NERM)-ah pawh vawi tam lo tel tawhte an awm nawk a, kan zingah NERM-a tel fo tawh a awm ve bawk avangin, anni hian kan zinkawnga harsatna awm thei angte min sutkiansak nasa em em. Bike avang ringawt pawhin ṭhian ṭha leh ṭangkai tak tak a lo siam ṭeuh theih a, ka hlâwkpui dawn khawpin ka hria.

Mizoramin khualzin a hîp thei

Bhutan ram chhung leh pawna kan zin kual chhung zawng khan ka rilruah, Mizoram hian khualzinmite hîp thei thil hlu leh tlawh chakawm tak tak tur tam tak kan nei, engtikah nge khualzinmite aṭang hian sum tam tak kan hai luh ve ang tih a awm nasa hle a. Ram chhung leh pawn hmun ṭhenkhat, khualzinmite fuan khawm tamnate pawh ka lo tlawh kual ve ṭhin tawh a. Ka tlawh ṭhin tam zawkte aia tlawh tlak leh khualzinmite tana hmuhnawm leh nuam zawk tur tam tak Mizoramah hian a awm tih hi ka ngaihdan a ni. Mizo kutchhuak ngei zu ṭha bakah, beer leh wine ṭha te siam chhuakin han zuar ve phei ila chuan, tun aia nasain khualzin kan hîp lut ngeiin ka ring.

A tawpna atan

A tawpna atana ka sawi duh chu, km 2,280-a thui bike pathum leh motor pakhat hmanga ka zinpui mi pali zingah hian kum 20 chhung MLA lo ni tawh leh kum 10 lai cabinet minister lo ni tawh Pu Zodintluanga Ralte (Mama) a tel a, a ngaihsanawm ka ti hle mai. Kan zinga kum 60 râl kai ṭan awm chhun a ni chung khan keini ho aiin a zuan a la zâng a, vawi khat mah bike khalh chhâwk a ngai lo va, a tum a ruh em em bawk. Ex-MLA Pu Chalrosanga (Mavala) leh Leitlang lam YMA hruaitu hlun Pu Laldingliana te chauh kha zinpui ni ilang chuan, Kaziranga National Park leh Haflong tlawh lo khan kan haw daih ka ring.

Engpawhnise, ram chung leh pawna zin chhuah ve chânga Mizoram tana a rûka vei haw neih ṭûn ṭhin chu a hahthlak duh angreng a. Hetia kan hmuh leh hriat ve ang chinte kan thai lan ve hian kan zân phah ve hawk ṭhin. Kan zinkawng hautak tak, tluang taka zawh theia min siamtu Pathian chungah lawmthu awm se la; zin tura min sawmtute chungah pawh thinlung takin lawmthu ka sawi bawk e.

- Joseph LNTA, Dawrpui Jail Veng