Tute nge beidawng?
Kut hnathawktute’n an sawhthing thar chhuah an han hralh thei ta hi a lawmawm hlein ka hria; ka lawmpui tak zet a ni. Mizoramah hian ram dang thlai thar la lut reng ringawt lo hian kan rama thlai tharte hi a tam thei ang ber thawn chhuah tur nei ve ila, Mizoram thlai thar a ṭhatzia tiin hnam dangte hian han sawi ve se, tih hi kan duhthusam a ni vek awm e.
Ram dang thil hi kan mamawha kan lak luh reng rual hian Mizoram thil hi kan hlut thiam ve a ngai hle. Vankhama pawh khan ‘Mizo vaihlo’ tih hla tihian a phuah a:
Mizo vaihlo, Mizo vaihlo,
Mizo vaihlo hi zûk ching la,
Sen a tlem, a hrisel a, Zoram thil a ni bawk a,
Tui berah chuan Lengi zialtir ang che aw.
tiin.
Mizote hian kan ram thil hi i ngaihlu deuh deuh teh ang u. A neitu berte’n kan ngaihhlut loh chuan tuin nge min ngaihhlutsak ang? Chuvangin, kei ni ṭhangtharte pawh hian kan ram thil hi ngaihhlut tum hram hram ila, ram dang thila innghat ringawt lo hian. Pu R. Vanlawma pawh khan, "Khawvel ram hrang hranga ka zin kualnaah balhla ka ei ṭhin zingah hian Mizoram balhla a thlum berin ka hria," a ti.
ZPM party chuan an sawrkar chuan sawhthing an lei tur thu hi tun hma deuh aṭang khan an lo sawi lâwk a; sawrkarna an han chang chiah a, Mizo mipuite rilrua lang lian ber chu sawhthing chin a ni. Sawhthing ching turin kut hnathawktute an inbuatsaih nghal sup sup mai. A chi tur duh ang zat an hmuh loh thu pawh kha kan hre ring hle a nih kha. An sawrkar aṭanga kum khat a'n tlin meuh chuan sawhthing heti zat hi lei tur a awm ta tho a, a lawmawm khawp mai. A chi tur kha duh ang thâlin lo hmu hlawm se la, eng zat a tam tak thar chhuak hlawm ang maw?
Kan sawi leh sawi hnu, kan ramah hian eng thlai pawh a chin theih tih tur a ni a, sik leh sa thu-ah duhthusam niin, ruahtui kan dawng ṭha hle a nih hi. Heti chung chung hian ram dang aṭangin ei leh bar tur te, thlai tharte kan chawlut nasa em em a, kan rama chin theih ve rengte pawh ram dang thlai thar kan ring nasa hle a ni. Tunah chuan kut hnathawktute tan kâwl a êng ve ta a. Sawhthing kg-ah cheng 50-a a hralh theih chuan Mizoramah sawhthing chin a manhla ve ta hle mai. A va lawmawm em.
ZPM an sawrkar hlim aṭangin mi ṭhenkhatin sawrkarin thlai thar a lei tak tak an rin loh thu leh kut hnathawktute an bumna mai mai a ni, tiin thiam takin an sawi reng a. Keini ang laisen lungmawl chuan awih tur nge, awih loh tur tih pawh kan hre thiam lo a ni. Nimahsela, a hun takah sawhthing chu an lei ta chur chur mai chu a ni a, ‘An lei tak tak lo vang,’ titute khan lei lo se, kut hnathawktute beidawng se la, keini hi kut hnathawktute hian min ring leh zawk se, an tihnate pawh a ang rum rum alawm.
Tunah hian Mizoram sawrkar hian sawhthing chauh lei loin, hmarcha, aieng, buh leh hmunphiah te an lei a ni a. A vawi khatna a nih avangin duhthusam anga felfaiin thil kalpui diak diak lo mah se, kut hnathawktute tan chuan thil lawmawm tak a ni rêng rêng mai.
Hetih lai hian mi ṭhenkhat chuan, ‘Kan sawrkar chungah kut hnathawktute an beidawng,’ tihte leh, ‘Mipui an beidawng,’ an ti reng a; hetia titute hian khawi aṭanga an hriat nge? Tute nge beidawng chu ni ang? Beidawng dawn pawh ni ila, hun a la kal tlem deuh lo maw? Kuminah heti zat sawhthing kan ramin kan thar thei a nih chuan, kum kal ta zawng zawngah khan eng vanga sawhthing hi thar lo nge kan nih tiin inzawt ila, a hlawk loh vangin kan ching peih lo a ni.
Chuvangin, tun hma aṭangin mi ṭhenkhatin, "Sawrkar hna ringawt hi i beisei lo ang u, kut hnathawh pawh hi ei zawn nan a ṭha ve tho a nia," tiin sawi ṭhin mah se la, kan ramah hi chuan sawrkar kal tate hunah kha chuan kut hnathawh hi a hlâwk thlâwt lo a ni. Kan thlai tharte a hralna a mumal lo va, a man thuah pawh kum tluana thawh hah nen a inman hlawl lo va, kut hnathawh kan peih lo a ni. Ram ṭha tak nei reng siin ei leh barah intodelh loin kan awm phah a, châwmhlawm state nihte kan hlawh phah hial a nih hi.
Tun anga kan thlai tharte a hralhna mumal tak hriat sa a nih chuan kut hnathawhin awmzia a nei ang a, ei leh barah pawh kan intodelh thuai a rinawm. Kut hnathawh pawh a phûrawm ta hle mai. Kan ramah hian ram âwl a la tam em em a, sawhthing kher lo pawh, eng thlai mai pawh hi man man taka kan hralh theih nan hian sawrkar hian ṭan han la zel se la; sawrkar hna inchuh luai luai lo hian kut hnathawh hian a hausak theih a, a dinchhuah theih ngei nan ṭan han la zel teh se. Mizoramah hian tute sawrkarin nge kut hnathawktute thlai thar leisak a, tute sawrkar chungah nge mipuite beidawng le?
- Hausanga Hauzel