VIP-te hian mipui min tichêp reng dawn em?
Mizoram Legislative Assembly House hi Aizawl khawpui lûn lai berah Treasury Square-a awm a ni a, session neih hian loh theih lovin mipui tihbuai kan ngai leh ṭhin. Hei vang hian tun budget session neih zawh takah pawh Mizoram Legislative Asssembly House sawn thlengin sawi kai a ni a, tihhlawhtlin a nih tak tak chuan kan zavai tan hian a ṭhat zawk a rinawm.
Kan khawpui luah leh enkawl danin a zir lo laklawh tawh a, kan khawpui laili hi a chêpzia kan hre tlang vek a. Sorkar hrang hrang lo awm tawh pawhin kan khawpui chêp lutuk tihziaawm nan hma an lo la nual tawh hlawm a, mahse, kan khawpuiin a zir loh vangte pawh a ni ang, tuna kan awm dan mek hi kan thlen chin chu a la ni zel a ni.
Heng khawpui chêp lutuk leh traffic jam nasa lutuk tihrehna atana sorkarin hma a lak dawn apiang hian intlan chhâwk hi kan hmalak dan awlsam ber chu a ni mai a. Heng intlan chhâwkte a dik ber miah lo tih chu hre mah ila, mipuite pawhin kan zavai tana ṭhat tlanna tura sorkarin a ti a nih chuan thuawih takin kan zâwm nghal mai ṭhin. A nghawng lam kan ngaihtuah lo chu a ni lo, mahse, kan dah pawimawh thei lo a ni ber mai.
Hman ni lawk 15th March, 2025 khan Union Home Minister Pu Amit Shah-a’n Assam Rifles ho insawn chhuak tur thlah turin Mizoram a rawn tlawh a, ni danga Center aṭanga mi pawimawhte an lo kal a, motor tlan dante kan tihdanglam vek ang khan kan ti danglam leh a, tichuan, mipuiin rei tak darkar 2/3 kan hun hlu tak chu traffic-ah khawhral leh a ni. Kan ngaihdan a nih loh thute kan hna leh thil pawimawh dang min tihbuaiziate ṭhiante nena inhrilh chhawn tawn hnu chuan kan lungawi ve leh mai ṭhin.
Hman ni deuh khan South Korea-a Seoul khawpuiah chuan an public transportation lar tak KTX train chu darkar 2 dawna a tlai avangin mipui an thinrim hle a, hemi chungchang hian rei lo te chhungin ram chhung chanchin thar mai ni lo, khawvel chanchin thar a tling nghal a ni. Hei vang hian an ram enkawltute pawhin mipui hnena ngaihdam dilnate an chhuah hnuah, heng ang hi a thleng tawh ngai dawn lo tih an tiam nghal mai a ni.
Mizo mipui hi hmân aṭang tawhin sorkar lakah hian kan phunchiar ngai viau lo, hei vang pawh hi a ni ang, official thil tih kaihhnawiha mipui nunphung pangngai tibuai leh tikhawtlai zawng a nih pawhin national news tling tur khawpte hian kan phun ngai meuh lo. Heng democracy rama kan dikna ngawih ngawih ang hi palzût a nih pawhin ngaiah hian kan nei ngawih ngawih tawh mai a ni. ‘Mipui sorkar’ tihte hi a thu chuan a mawi, mipui tam zawk pawh a hneh, mahse, a takah chuan mipui sawrkar tak tak hi chu tu sawrkar mah hian min la thlen meuh lo. Mipui nunphung pangngai ngawng turah pawh a thu chuan râwn kan ni ang an ti fo ṭhin a, mahse, râwn chu kan ni lem chuang lo.
Hei mai a ni lo, traffic lama duty-te mipui chunga lêng emaw taka inngaiin, an pute rinchhanin mipuite zahpah lo takin an la ti fo zel mai; hei hi chu ching tawh suh se. Hawihhâwm tak hian mihring hi thil a inhrilh theih a, hawihhawm taka inhrilhfiah hi a mawi a, a zahawm bawk. Ram changkang zawk apiangah hian heng sorkar thil tih kaihhnawiha mipui nghawng tur a nih chuan official-te leh a duty-te mipuite lakah an hawihhâwm ṭhinziate hi kan entawn a ṭha khawp mai.
Youtube lamah pawh heng official programme avanga Tuikual bazara thlai zuarte a nghawng natziate kan lo hmu a; hei chauh lo pawh hi hmân aṭang tawha kan buaina a ni ziah zel mai hi chu tih danglam a hun tawh tak zet a ni. Lirthei chêt vel dan tihdanglam a ngaih pawha mipuite nghawng nêp thei ang tura kan kalpui zel hi a ṭul tak zet. Democracy, mipui lalna ram hi chu tun thleng hian a thu chauh a la ni zel tih hi kan fiah chho zel mai. Mipuite hi kan ram enkawltute lakah min kalpui danah hian kan la duh uluk telh telh zel dawn a, kan dikna chanvo hi kan hre thar zel a; ram hmasawn tak takte awm dan kan awt zual zel ang a, kan la phunchiar ve tak tak hun a lo thlen ve hunah chuan hma kan sawn ve tawh hle tihna a ni ang.
Sorkar programme pawimawh hrang hrang hi a la awm zel dawn. Mahse, hma lam hunah chuan mipui tana harsatna thlen lo thei ang berin programme ngaihtuahtute pawhin ngun taka an ngaihtuaha an kalpui hi a hun tawh tak zet a ni. Mi pawimawh pakhat a lo kal avanga mi nuaih chuangin kan tawrh phah ziah ang hi chu thleng nawn tawh lo se kan ti tak zet.
Tin, ‘VIP culture kan ti bo ang’ tihte hi chu, kan tibo phal ngai dawn tak tak chuang lo va, tihbo tum ai chuan mipui tibuai lo thei tur ang ber hian kan VIP-na hi kalpui zawk ila. Hmasawnna hi mipuite tana harsatna awm lo thei ang ber a ni tih hi hre thar leh ṭheuh ang u. Mipui pawh hi hengah hian phunchiar I hreh lo ang u. Kan ram hi ‘mipui lalna ram’ dik tak lo ni mawlh rawh se.
- Zothansangi Hmar