Ṭhalaite leh chhungkua

Tunlai khawvel changkang tawh takah hian ṭhalaite sukthlek hi a danglam chak hle mai a. Keini tleirawl chhoh ve hun lai kha chuan televison-te hi kan siitting room-ah a la inhûng ve pha lo va, en turin Tuikual veng aṭangin MLA Hostel-ah Chawlhni tlaiah kan kal ṭhin a, MacGyver tih vel kha kan tuipui tawk a ni ṭhin. Khanglai hun kha chuan kan awt pha lo hrim hrim a, kan sitting room-ah a la inhûng ang tih ngaihtuahna pawh kan nei pha hek lo. Khawvel a lo ṭhang zel a, TV te pawh thingtlang khaw kil ber thlengin a thleng ta a, kan sitting room-ah kan hung ta fer fur a. Hmân deuha World Cup leh Olympic vel pawh tute inah emaw kan en ho dur dur kha lo reh chhovin, mahni inah kan lo en thei chho va. Tunah phei chuan mahni inah pawh kan en peih ta mang lo;social media-in hma a rawn sawn chho va, internet a lo changkang chho zel a, kan kutah kan hûm ta fer fur mai a nih hi.

Khawvel a lo changkang chho va, thil tam tak chu ṭhing leh hmanlai a lo ni chho zo ta. Mi tam tak chuan LPS, Zonet tih vel pawh kan pawt duh ta lo. Youtube leh thil dang dang en tur a lo tam ta a, TV en phei chu ṭhalaite hian an peih tawh meuh lo a ni. Mahni cellphone-ah engkim kan en thei tawh a, kan duhtawkin kan tlei ta em em mai zawng a nih hi. Khawvel hi lo changkangin, thil tam tak hi lo hluihlawnin, hmanlai lo chang chho mah se la, thil ṭhing ve thei lo leh pangngai reng chu chhungkua hi a ni.

Khawvel awm chhungin chhungkua hi a awm dawn a, kan din zel dawn bawk. Mahse, tunlai ṭhalai tam tak chhungkaw awmzia man lo leh hre lo, nu leh pa hnuaia lo seilian ni tho si an tam ta hle mai. Khawvel lo inṭanna bul chu chhungkua a ni a, sawrkar, khawtlang, kohhran leh ram thlengin chhungkua aṭanga lo zi chhuak vek a ni. Chhungkaw pawimawhna leh mamawhna hi khawvel mi ropuite chuan an hre chho tulh tulh a, nimahsela, tunlai ṭhalai tam tak hian chhungkaw pawimawhna an hriat tak loh em avang hian kan hma lam hunah hian eng nge lo thleng zel ang tih hi sawi har tak a ni. “Hmasawnna chu insiam ṭhat hi a ni a, famkimna chu insiam ṭhat fo mai hi a ni,” Winston Churchill-a chuan a lo ti a. Insiam ṭhat kan ngai a nih chuan insiam ṭhat hreh loh tur a ni.

Tunlai ṭhalai tam tak hi chu anmahni nuam tih zawng leh duh zawng hian an khawsa mawp mawp a ni ber mai a. Mahni chiah hi an inngaihtuah a, u leh nau leh nu leh pa emaw ngaihtuahna leh ngaihvenna nei lo hi an tam ta. Chhungkaw ṭha din leh siam tumna ngaihtuah miah lovin nupui pasal an innei ve ngawt a, rei lo têah an inning leh a. Fa an lo neih phei chuan chhungkaw awmzia pawh hre lovin an lo seilian chho va, chutiang chu kan ramah pawh hian sawi tur tam tak a awm tawh. Ngaihzawng neih an uar hle a, an ngaihzawngte hi mite’n an hre lo vang tih an hlau zawk emaw tih turin social media-ahte inpho lan an hreh na hek lo. Keini tlangval ve laite chuan mite’n an hria ang tih kan hlau ngawih kha a ni a, khawvel hi a lo danglam ta hle. An innngaihzawn laiin an la na vût a, tam takin mahni intihhlum phah nan a hmang bawk a, rei lo têah an intithiam lo leh mai. Inngaizawng inkarah sex hmante chu sualah pawh ngai lovin ui leh ar ang maiin an thlahdah a, HIV pawh inngaizawngte karah inkai darhna a sang ta hle a nih hi. Hmeichhe inzuar chu sawi loh, mipa inzuar pawh 500 – 1,000 lai an awm tawh ni hiala sawi a ni.

Ṭhalaite zingah nu leh pa upa leh chak lo zawkte enkawl peih lo leh ngaihsak lo tam tak an awm tawh a. Upa leh tarte ngaihsaktu leh enkawltu nei lo kan ramah pawh an tam ta hle. Nu leh pa hmangaih lo leh enkawl peih lo ṭhalaite hi a tirin hmuingil viauin lang mah se la, an tluang rei ngai lo. Chhungkua hi Pathianin a dah pawimawh a, khawvel awm chhungin a bo dawn lo va, a ṭhing dawn hek lo. Nu leh pa enkawlna aṭanga lo seilian ṭhalaite hian an lo upat a, an lo chak tawh loh hnu hian kan enkawl let hi kan mawhphurhna a ni tih hi hriat reng a ṭul khawp mai a, chu chu Pathian thu pawh a ni. Pathian thu hi thlarau thil ringawt a ni lo tih hriat a ngai.

Ṭhalai tam tak hian chhungkaw awmzia an hre lo va, mahni room-ah an tawm a, room aṭangin college-ah emaw, hnaah emaw an kal a, an room-ah an tawm leh a; chutiang ṭhalai chu tam tak an awm. Sitting room-ah pawha ṭhu ngai lo ṭhalai kan ngah. Chhungkaw thil vel, chhungkaw hmalakna leh inrelbawl dan pawh hre lo an va tam em! Mother Teresa chuan, “He khawvelah hian thil ropui tak a tih theih loh a, thil tê tak tê hmangaihna nasa tak nen kan ti zawk,” a tih hi ṭhalaite hian kan hriat a ṭul hle mai. Sapṭawnga ṭawng thei zul, khawvel thil thleng leh eng emaw hre thei viau si, chhungkaw thil vel han zawha hre lo fe fe ṭhalai kan ngah a ni. A lehlamah evangelisitic team-ah te, ministry-ahte active viau lawi si, inla thlarau em em, mâwl tlat si ṭhalai an tam khawp mai.

Ruihhlo ngai lah hi kan van ngah em! Home hrang hrangah an leng lo a ni ber mai. Jail-ah lah tâng thei tur zat let deuhthaw an awm reng bawk a, a hahthlak zawnga thlir chuan kan ram hi hahthlak tak a ni. Chutih rualin, ṭhalai fel tak tak, ṭawngṭai mi, Pathian duhtute avangin kan ram hi a mawiin a thlamuanthlak thung bawk si. Ṭhalaite hian kan hriat reng tur chu, chhungkua hi Pathianin min lo dinchhuahna a nih angin chhungkua hi kan ngaih pawimawha kan ngaihsak a ngai a; nu leh pa chak tawh lo zawkte hmangaiha enkawl hi kan mawhphurhna a ni. Hengte hi thlarau thil vek a ni tih kan hriat a ṭul. Kohhran leh ministry vela va thlarau em em kha a ni ngawt lo tih kan hriat a ngai. Tisa leh thlarau hi ṭhen hran theih a ni lo tih hria ila, taksa, rilru leh thlarau hi thil inzawm tlat, pumkhat, ṭhen hran theih loh a ni tih hi i hre thar leh teh ang u. Chhungkua hmangaih a, nu leh pa ngaihsaka hmangaih hi changkanna changkang a ni tih hi i hre thar leh ang u hmiang.

- Reuben Lalnunthara Hnamte