Written by
Hriatpuia Pa
Kolasib
Modi-Fication!
Kum 2014 May ni 26-a India ram Parliament in, amah ngeiin 'Temple of Democracy' tia a sawi a luh dawn khan Narendra Modi hian lu lei vitin Parliament in chu chibai a bûk a. Khatih lai khan India ram pum hi 'Narendra Modi' tih hming chuan tuifinriat fâwnin vaukam a rawn khuh hlup hlup ang mai hian a tuam hlup hlup mai a nih kha!
Khatia, Parliament in a luh dawn a, lu lei vita chibai a bûk kha mi tam tak chuan India ram ropui taka mipui thlan chhuah roreltute rorelna hmun a zahzia leh chu hmun aṭanga India ram tana hna a thawk tur chu a tih takzia a lantir niin an ngai a. Mi ṭhenkhat chuan politics-a lemchanna (political drama) niin an ngaihsak bawk a. Chu ngaihdan pahnih neitute chuan vawiin thlengin an ṭan chhan tinghet turin sawi tur an la haihchham lo zêl a ni.
'He ram tana ka theih tâwk ka ti hi malsawmna leh duhsaknaah ka ngai lo, ka tih tur ti-ah ka inngai zâwk a ni,' tia India ram Prime Minister a nih tirha bul ṭantu hian eng ang fakauva nasain nge India ram hi a khawih danglam tâk le!?
Naupang a nih lai aṭanga Hindu sakhaw betu zinga ram leh hnam tana inpe pawl - Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) bêla chhum, hmin taka chhum a ni a. BJP president LK Advani campaign motor hmaa aurinna hmanga mipui au khâwmtu ni ṭhin, India rama Chief Minister ṭha bera thlan tawh Narendra Modi hi India ram Prime Minister a nih tirh kha chuan India ram mai ni lo, khawvêl hmun danga India mi zawng zawng (ti ila a sual lo ang) ten beiseina lian tak nena an thlir a ni a. Pa taima rum rût, India ram hmasâwnna atana a hun zawng zawng hmangtu, khawvêl ram ropui ni tura India ram hruai tumtu nia mi tam takin an ngaih kha tûnah chuan India mi tam takin an hlauh rawn, Hindu rama India chhuah tumtuah an ngai ṭan ta!
India ram Prime Minister a nih hmasak kum nga chhunga a thil tih chi hrang hrang han thlir lêt hian Modi hian a duh dan taka India ram kalpui hi a tum ru nasa hlê tih a lang a. India ram inrêlbawlnaah Court thuneihna avanga sorkar laipuia roreltuten an duh anga hna an thawh theih loh ṭhin chu a tan harsatna thlentu a ni thei dawn tih hriain, a theih ang angin a inrawlh a. Prime Minister a nih aṭanga thla khatna lekah Supreme Cout judge ni mai tur senior advocate Gopal Subramanium chu intelligence lamin a dik lohna an hai lan thu mipui hriatah a pût ru thut a! Supreme Court judge a ni thei ta lo a; Gujarat buaina, BJP president Amit Shah ngei pawhin thubuai a neihna case hre chiangtu Subramanium chu Supreme Court judge a ni thei ta lo phawt a. Hemi kum December thla hian Amit Shah chu a thubuai neihah hian thiam changin a chhuak ta a nih kha! A hnuah pawh Uttarakhand High Court Chief Justice KM Joseph pawhin mak tak maia a seniority a hloh kha kan hria ang chu! Chutih lai chuan sorkar laipuiin an duhzawng judge-te chu awlsam takin Supreme Court judge-ah an lût nghal duak duak a. Sum leh pai chhehrelh thubuai nei Justice Hemant Gupta-te pawh awlsam takin Supreme Court judge a ni mai! Karnataka High Court Chief Justice ni mai tur Jayant Patel-te pawh hmanhmawh takin Allahabad High Court-ah sawn a ni ve leh thung!
Kawng tinreng tih theiha India rama thuneitu, Commission pawimawh êm êm - Planning Commission pawh Modi hian a duh dana a siam danglam loh chuan a thuhnuaiah a awm tak tak thei dawn lo tih hriain, National Institute of Transforming India (NITI) Ayog tiin a hming a thlâk a, Planning Commission, Prime Minister Ex-officio-na chu ṭhiatin, Prime Minister thu berna a din leh mai a ni!
Amah leh a sangawi zawnpuite chauhvin thu an neihna rama India ram siam a tumna kawnga a hmalâkna chu a tirah chuan dîm tak leh hriat hlau takin a ti a. Chutiang karah chuan Prime Minister dangin an la tih ngai loh radio programme thar (Mann Ki Baat) te a siam a; India rama mi harsa zâwkte ngaihtuahtu niin a inlantir a. Chutih chhung chuan Prime Minister awm tawhte'n dan awmze nei lo tia, fimkhur taka an tihthih a, kum 64 chhunga dan 1,301 hman tlâk loh tia an lo paih zeuh zeuh ṭhin kha, Modi chuan kum thum chhungin dan 1,200 zet a lo paih daih mai a! Digital India tih hming chawiin lian leh langsar takin hma a la a. Mi harsate hnênah eirawngbawlna gas connection a pe a, India ram chu faina kawngah hmasâwn tura duhin, nasa takin hma a la bawk a ni.
Tichuan, kum 2019 May ni 30 a nih chuan a term hnihna atan India ram Prime Minister a rawn ni leh ta chiah a, Modi-a chuan a rilru chhungrila awm dik tak chu a rawn lantir
ṭan ta a tih theih awm e. BJP president Amit Shah chu a cabinet-ah a la lût a, a la lût satliah mai a ni lo, Home Minister-ah a dah chat a. Kum 1980 chho daih tawh khan Gujarat state-a RSS hmunah Modi leh Shah hi an lo thawk dun daih tawh tih hre lêm lo tan chuan ngaihṭhat lohna tur a awm hran lo.
Muslim-te'n ṭuan leh máng ata tawh dan an lo neih tawh tidanglamin, Triple Talaq chu khapin, awlsam zetin a khapna dan - The Muslim Women (Protection of Rights on Marriage) Act, 2019 chu an pass nghâl mai a.
Amit Shah hian CBI chhuitir a, kum 2010-a Gujarat tanina tàntirtu, khatih laia Union Home Minister P. Chidambaram chu CBI a chhuitir a, taninah a khung ve nghal rap mai a! He mihring, kum 55 mi chauh nia India ram Home Minister ni thei Amit Shah hi Modi-a chakna hnar a nih ang bawkin Modi-a phena hlauhawm ni ngeiin a lang.
BJP chhungkuaah langsar takin tuman Amit Shah chungchang hi an sawi ngai lo va, tuman media hmaah Shah chungchang - a mawi emaw mawi lo emaw - an sawi ngai lo! Zah a ni a, hlauh a ni tih a lang. MP dang pawhin an hriat vak lohvin Jammu and Kashmir, Muslim sakhaw betute tamna state chu Shah hian vawilehkhatah a luh chilh thut a. Sipai a tir lût zut zut a, an state-a mi pawimawh leh an hruaitute chu an man khâwm hmiah hmiah a, internet an off a, an la duh tâwk lo va, landline phone thlengin an tithi vek a; Kashmir phairuamah chuan an duh duhin an che ta a ni. Kum tam tak chhung India ram hruaitu dangin an tih ngam loh chu tiin, Jammu and Kashmir chu sorkar laipui thuneihna hnuaiah a dah ta hmiah mai a. Khawvêl hriatah engmah puanzar a ni lo va. Pakistan-in theihtawpa aupui tum mah se, khawvel ram lian deuh deuhte chuan, 'India ram a ni a, India ram chhung inrêlbawlnaah inrawlh kan tum lo,' an ti a, an inkuangkuah daih bawk si!
Chumi hnuah an duh anga an rem fel tawh Supreme Court-ah chuan Ayodhya Temple ram inchuhna thubuai sawi a ni a, India rama court rorelna sang ber chuan Muslim-te chu ram dang pein, Hindu-ten an duh ang takin Ram temple sak phalna a pe leh hmak mai a nih kha! Tichuan, Parliament-ah, a hma aṭanga an lo tum lâwk tawh ang neiin Citizenship (Amendment) Bill chu an pass leh tawh a, Dan (Act) a ni leh tawh. Amit Shah ngei hian, "Eptute hian eng ang pawhin do se, a man chu engzat pawh ni dawn se, he dan hi kan hmang dawn tho tho," a ti hmiah mai a nih hi!
Modi leh Shah-te inkawp hian an duh dan danin India ram an ching kual vel mek ti ila a sual lo ang. An rorelna kalhtu apiang chu India ram hmangaih lo-ah an puh hmiah hmiah mai a, hlauh an nei tawh lo.
Kum 2014 India Digital Summit-a, "Digital India, tuma laka thup lohva hriatna zawng zawng puan chhuah a nihna hmun chu ka mangphan ṭhin a ni," ti a, India mipui zawng zawngte hnena hriatna leh thiamna pek duh ni awm tak a, lungchim taka thu mawi sawitu Narendra Modi rorelna hnuaiah chuan India ram chu khawvela internet signal tihtawp (internet shutdown/blackout) ngunna ber ram a ni mek! Jammu & Kashmir-ah chuan thla li chuang internet off a ni tawh. China leh Myanmar tih loh khawvel hmun dangah eng ramah mah heti chen chena rei internet an off ve ngai lo! Mipui rorelna ram ropui India ramah erawh internet off chu kalphung pangngai a ni chho ta mek a nih hi!
Modi hnuaiah purun sen man a to theihtawp a, pawisa hlutna a tlahniam zel a, ni tin tuialhthei man a to zel bawk. India ram hmun hrang hrangah buaina a chhuak reng a, a thiltih sawiseltu apiang ram hmangaih loah puhin, a man khawm hmiah hmiah mek zel a ni ber. Modi-a hian kan beisei dan lo deuhin India ram hi a 'modi' mek niin a lang ta ber e!
Hriatpuia Pa, Kolasib