LALPA CHU A LO THO LEH TAKZET A NI
Khawvel chanchin ropui, hlu leh lawmawm ber chu thilsiam zawng zawngte chhandam tura Isua Krista thihna hneha a thawh lehna hi a ni. A hriatrengna atan kum tin khawvel pumpuiah Easter Sunday hman ṭhin a ni a. Kristiante kût, a nî leh thla pangngai reng lo, March ni 22 leh April ni 25 inkâra thleng ṭhin a ni. Kum khata chhûn leh zân rei zawng inchen nî pahnihte zinga a hmasa zâwk {Vernal (Spring) Equinox–March 21} hnua thla bial zân hmasa ber dawta Pathianni hmasa berah hman ṭhin a ni. Good Friday leh Palm Sunday-te pawh hi Easter Sunday atanga chhût lêta Zirtawpni hmasa ber leh Pathianni hmasa berte hi an ni ve zel bawk. Isua thihna, phûma a awm leh thawhlehnate hi Juda-te Kalhlên Kût hlimchhawna thleng a ni.
Easter Sunday hi he leia Isua hun tawn ropui ber zinga mi a ni. Krismas hi thilsiamte tan lawmna nî a ni a, Isua tan erawh chuan tawrhna inṭanna nî a ni. Good Friday hi tawrhna vâwrtâwp thlenna nî lo ni leh ta se la. Easter Sunday hi thihna hneha thawh lehna nî a nih avangin a danglam a, engkim tan lawmna nî a tih theih hial ang. Chanchin ṭha laipui leh kan rinna siamtu a ni a, thuhril hlâwkthlâk ber a ni bawk (I Kor. 15:14, 17).
Tirhkohte kha chuan Isua thawh leh thu hi sawi awihawm ṭul an ti ve lo. A thawh leh thu leh ringtute chanvo hlu takte chu tuipui berah an neih mai zâwk a ni. Paula chuan, “Mitthi zîng ata a thawhlehna chuan Pathian Fapa a nih nasa takin a hriattîr a,” (Rom 1:4) tiin, Petera pawhin, “Mitthi zîng ata Isua Krista thawhlehna avangin beiseina nung hmu turin min hring leh a,” (1 Pet. 1:3) a ti. An duh tâwk mai! Mahse, thawhlehna hretute erawh an ni tak zet thung a, an thu hriattîr pawhin awih a hlawh bik hle (Tirh. 2:32).
Krista thawhlehna hi chatuan nunna niin (Rom 6:9), thihna leh mitthi zing ata nunna a ni. Ringtute chu kan ṭawih ral ve dawn lo. Isua a lo kal leh hunah thlân aṭangin kan tho ve ang a (I Kor. 15:20-23, 45), mitthite thawh hmahruai, Isua Krista zârah chatuanin Pathian ramah kan chêng zawk dawn a ni (Jn.14:1-3).
Pathian ram chu Pathian rorêlna hmun, lal ber nia thuneihna zawng zawng a neihna hmun, a duh zâwng tihhlawhtlin a nihna hmun hi a ni. Pathian chenna, vâna mite’n an tih ang taka he leia mite hian Pathian duh zâwng chu kan ti ve thei a nih chuan Pathian ram hi he lei taksa dam chhûng nî-ah ngei pawh hian kan chang thei a ni tih Isua’n min zirtîr (Mat. 6:10). Isua thihna leh thawhlehna ṭâwmpuitu, tho leh nunah a lang chhuak tur a ni ang.
Isua thawhlehna hian taksa thawhlehna min hmuhtîr (Tirh. 1:11; Rom 8:11). Bible-ah Isua titho lehtu tih kan hmu a–Pathian chu nunna (thlarau) a nihzia a lang. In taksa thi thei a tinung bawk ang: Lal Isua taksa chu sual vanga thi a ni a, tinungtu thlarau chuan a kai tho leh a. Mihring taksa, sual vanga thi tur chu, tihnun, kaihthawh a ni leh dawn tihna a ni. Lei nun aṭanga zalenna pawh a famkimin kan la chang dawn a. Mihring duh zâwng anga awm theihna tur lam erawh chu ni lovin, Pathian duh zâwnga nung tura zalenna a ni. Chu zalennaah chuan inlaichinna thûk leh nghet tak a awm a – Pathian chhûngte ni tura zalenna kan ti thei ang. Hei vâng hian thlarauva nungin tisa thiltihte ti hlum ve tur kan ni tawh bawk – Mihring hlui khenbeh, hnâwl leh malmâkte pawh a ngai tihna niin (Rom 8:11-13), siam kan nihna Kristaah zawk chuan thil ṭha ti tur kan lo ni tawh ang (Eph. 2:10).
Lal Isua’n, “Ka ram chu he khawvela mi hi a ni lo...” a ti a (Jn. 18:36). Hei vang hian, rorêlna nî thlenga thiam changa kan din chhunzawm ve zel theih a ngai dawn a. Harsatna leh tuarna te kârah pawh him taka kan awm theihna turin rinnaa ding ngheta thlamuang taka awm turin Petera chuan min fuih a; a thupui ber pawh ‘chatuan nun’ a ni reng ṭhin (I Pet. 1:4-5). Isua Krista thawhlehna hi ringtute tana huaisenna dik siamtu a ni bawk (Tirh. 2:36).
Thawhlehna zâra beiseina nung hi ringtute chanvo hlu bik a ni (I Pet. 1:3). Petera chuan, “Kan Lalpa, Isua Krista, Pathian leh Pa chu fakin awm rawh se,” ti hialin, fak leh chawimawi phu ber a nih thu a tarlang a. Pathian chu ringtute tan, ‘pa’ tia koh theih khawpa hnai a nihzia kan hmu bawk. Tun dam chhûng nî aṭanga Krista nî thlenga ropuina tur a la ni cheu va. Kan ro chan tur hi eng vang maha chuai leh tawh ngai lo tur, leilung siam tirh ata kan tana buatsaih, chatuan atana Pathian ram a ni dawn a (Mat. 25:34; I Kor. 15:19). “Pathian biak in hi ṭhiat a, ni thum chhunga sa leh thei ka ni,” (Mat. 26:61) titu hi a rinawm a, keini pawhin kan beisei thlawn lo vang (I Thes. 5:24).
Hemi atana min buatsaiha zakhamna thlarau min neihtîrtu chu Pathian niin (II Kor. 5:5), kan thlarau chunga min hriatpuitu leh tlanna ni atana min chhinchhiahtu a ni bawk (2 Kor. 1:22; Eph. 4:30). Thilsiam zawng zawngte tana beiseina nung min siamsaktu leh neitu, kan Lalpa, Isua Krista chauh chu chibai bûkin, lawmthu sawi ila (1 Pet. 1:3). Chatuan nun nei tawhtuteah chuan Pathian chi nung (thu) chu a awm reng tawh avangin mahni inhriatna kan nei a (1 Pet. 1:23; I Jn. 5:10). Tunah pawh hian Isua chu, ‘A nung ka thinlungah’ kan ti thei tawh a ni.
Chung mite tan chuan nun hi Krista a ni tawh a, lei taksa thihna pawh hi hlâwkna a ni tawh zawk ang (Phil. 1:21). Isua kha thiin phûm hlen a ni lo va, a tho leh a ni. Hetiang hian ringtute pawh hi sual thihsana mihring ṭha zawk ni turin leh Pathian chawimawi a, fel leh mawi taka nung chhuak fo turin kan tho leh ṭhin tur a ni. Chutiang chuan keimahnia nung – Lal Isua chu khawvel hian a lo hre thei ang a, thuhril hlâwk ber rawngbâwl hna kan thawk thei dawn tihna a ni.
He leiah hian ringtute hi hnehtu ni tura koh kan ni a. Krista nun chu ṭâwmpuiin, chatuan nun chu kan lo tem lâwk thei (Rom 6; Gal. 1:14). Kan chak loh châng pawhin thawhlehna thiltihtheihna avang zawkin hnehtu kan lo ni thar ve zel thei dawn tihna a ni (II Kor. 12:10).
Mahse, “Lalpa chu a lo tho leh tak zet a ni,” (Luka 24:34) tih hi kâ maia kan puang a nih chuan kan hlawhchham dawn. Isua thawhlehna hi a taka hmu fiahtu kan nih a ngai. Tirhkohte khan awihawm takin Pathian thu an hril ṭhin a. Vawiina Isua ringtu, kohhran hote hian engtin nge kan tih ve ang? Thuhretu hmasate hnung zui a, an hniaka kan rap fuh thei a nih loh chuan Pathian duh zawng titu nih kan tling zo lo vang a, Pathian ram chang lovin kan boral palh mai ang tih a hlauhawm hle.
Emmau kawnga ṭhian dûn Kleopa leh a nupui {Mari (Jn 19:25)} Isua hmutute’n hmanhmawh takin Jerusalema zirtirte hnenah Isua thawh leh thu an hrilh a, chumi hmuna awmte pawh chuan an lo hmu ve tawh bawk. An lawm thu an inhrilh tawn lai vel chuan amah hmutute zingah Isua chu a lo tel ve ta a. Hei hi kan chanvo niin, ‘In chungah thlamuanna awm rawh se’ tih thu hi kan tan a ni bawk.
Luka bung 24-na kan en chuan Isua thawhlehna thu ngaihnawm tak leh a hmutute awm dan tur kan hmu. Isua chuan Mosia dan leh zâwlneite lehkhabuahte leh Fakna hlabûa a chanchin an ziah chu a thlen famkim tâk thu a hrilh a, an hriat theih nan an thinlung a tihvârsak bawk. Ama hming avanga simna thu leh sual ngaihdamna thu chu Jerusalem-a ṭan a, hnam tin hnena puang darh turin thupek a pe nghal a. Pa thil tiam pawh an chunga a thlentir tur thu leh, a lo thlen hma loh chu Jerusalem chhuahsan rih lo turin a hrilh bawk.
Pa thil tiam chu Pentikost nia Thlarau Thianghlim lo thleng kha a ni a, Lal Isua rawn tirh a ni (Lk 24:39; Tirh. 2:1-4). Hei hian awmze thûk tak a nei a–kohhran leh ringtute hi chung lam aṭanga thiltihtheihnaa thuam hmasak phawt kan ngai a ni. Thlarau Thianghlim zirtir, tirh leh hruai ang zela hmasawn kan thiam a ṭulzia a lang chiang hle.
Vawiina Isua thawhlehna ṭâwmpuitute hian ‘Lalpa chu a lo tho leh tak zet a ni’ tih hi khawvel kan hriat thar nawntir fo a ngai. Pathianin min khawngaih se la, Thlarau Thianghlim hruai theih tura inhlân thar lehin, danglamna ṭha zawk thlentirtu nih tum tlat ila. Vânram tih lova ringtute thlen theih sang ber anga an sawi ṭhin chu mihring ṭha zawk nih hi a ni a. Chu nunah chuan thawhlehna hian min hruai thleng ṭheuh se la, Pathian duh zawng tihhlawhtlin a ni ngei ang.
Chhandamna hi thih hnu piah lam atan chauh ni lovin, Pathian leh a thute ngei pawh hi he lei dam chhung nî chhiarna atana hmanraw ṭha ber a ni rêng a. Pathian hmangaih bertute’n an tisual ngai lova. Pathian chu amah hmangaihtute tana engkim hmanga hna ṭha thawk thei a ni bawk (Rom 8:28). Kan vannei hle.
Ringtu, chhandam tawh kan ni a, chhandam mek leh la chhandam tur (chhandamna famkim la chang leh tur) te kan ni. Isua a tho leh tak zet a ni tih hi Bible-in min hrilh a, thu dik, thu tak a ni a, kan pawm; tu tan maha han hnial chi rual a ni lo. Isua ni se engtin nge a tih ang tih ngaihtuah fovin nun hmang ila, Pathian nen kan lên dun tlat chuan Samari mi ṭha anga mi dangte khawngaihtu kan nihnaah kan hlawhtling zel thei ang.
Lal Isua’n a thawh lehna hmutute a hrilh ang tak khan kohhran hi ringtute awmna tur, kan Jerusalem–Thlarau Thianghlim kan dawnna hmun tur dik a ni. Kohhran himna hi ringtute himna a ni tih kan hriat thar fo a ṭul bawk. Ringtu hmasate rilru hmun khata awma Pathian biak ina ṭhahnemngai taka an lo awm ṭhin dan kha hre rengin Pathian khawngaihna changtu apiangte chu kohhranah kan inhlawm khâwm zel tur a ni ang. Chutah chuan tho leh nun chuan chakna thar hmu fovin, Isua a tho leh tak zet a ni tih hi a lang fiah lehzual thei dawn a ni.
Chuan le, easter egg ei ṭheuh ang u aw. Khawvel hmun hrang hrangah Kristiante chuan arpuiin artui a awp keu a, nunna thar (artê) a lo awm ṭhin ang hian, artui hi nun thar entirnaah kan ngai a. Easter Sunday tûka artui ei hi Isua thawhlehna zara nun thar kan lo nei ta tih entirna atan kan hmang ṭhin. Easter egg chhut keh hi Isua thlan inhawng entirna anga ngaih a ni bawk.
Khawvela amah hmutute zinga a lo tel thar leh theihna tura Isua kawng hawnsak a, phûm bo a nihna ata chhuah zalêntu kan nihna entirna ṭha tak pakhat chu easter egg chhut keh hi a ni a. Artui aṭanga artê lo chhuakin nun thar a entir ang hian keimahnia nun thar kan lan chhuahtir ṭan thar lehna entirna atana artui han ei pawh hi a nuamin a hlimawm hle ang. Kohhran hote hian Isua thawhlehna hi kan remchân leh theih ang zela lantira lawm hi kan tihmâkmawh a ni. Min hmutute’n, ‘Lalpa chu a lo tho leh tak zet a ni,’ an lo tih ve theihna tur khawp hiala Easter Sunday hmang ṭheuh turin duhsak kan inhlân e.
- H. Lalroluahpuia