LEMCHANNA KHAWVEL
Khawvel hi lemchanna hmun a ni a, thil tak tak (realilty) hi chu awm ṭeuh mah se la, kan hmuh leh hriat tam ber hi chu lemchanna a ni. Hollywood, Bollywood-a film changtute’n film hmuhnawm tak tak, a tak ni miah lo an han chang a, hmuhnawm ti takin kan lo en a, a changtute kan ngaisang a, khawvelah pawha mi lar leh hausa ber berah an inhlangkai hial a ni. Chung an hauhsakna leh an larnate chu lemchanna vang a ni a; an film channa misual ber ber nia kan hmuhte hi a takah chuan mi fel tak tak an ni a. A changtupa chak leh thei tak takte hi a takah chuan eng ual an ni bik vek lo. Mi tam takin kan âtchilh a, a taka lo tih ve tum thih phah ta leh chhiat phah tate pawh sawi tur an awm nual tawh a ni. Vai film-ah phei hi chuan a changtupa leh changtunu te hi an an chak (hero) thei khawp a, a taka mihring tih theih piah lam a ni ṭhin. Chu chuan khawvel a tuam a, khawvel ngaihsan leh âtchilh an ni hial hlawm a nih hi. Lemchanna hian khawel hi a tuam a ni ber a, ram lian leh thil ti thei deuh hote an han inngur deuh chhur chhur a, an indo dawn emaw tih tur khawpin. Mahse, thil dang eng emawah chuan an inthurualin an inkawm ngeih leh viau lawi si!
Kan ram hruaitute’n session an han nei a, opposition lamin zawhna khirh tak tak an han zawt a, an inhnial luai luai a. A châng chuan thinrim leh insual duh khawpin an inbei ni maiin mipui chuan kan hmu a. Mahse, a takah chuan house aṭanga an chhuah hnuah chuan fiamthu nan hmangin an inkawm ngeih tlang em em lawi si a! Mipui tam tak chu min bum chiang hle ṭhin a nih hi.
Tunlai khawvel hi lemchanna hian min tibuai tak zet a, mi bum tur, pawisa tam tak bum chhuah tur zawngin social media kaltlangin mi ṭhenkhat an inpho lang (advertise) a, âwihawm takin mi tam tak sum an chhuhsak a, Mizoramah pawh chutianga bum leh sum tam tak hloh kan awm nual tawh a nih hi. Sumdawnna thilah lah inbumna a tam. Internet kaltlangin thil kan chah a, a lema kan hmuh aia chhia leh kan chah ni lo deuhte kan dawng ang nawlh nawlh a. Lemchanna hian kan inawm tlei a, lemchhanna khawvelah kan awm a, lemchanna hian kan nunah hian bu a khuar thûk tulh tulh mai a ni. Kan Kristiannate pawh hi lemchannaah kan siam zo vang tih a hlauhawm ta hle mai.
Mi tam tak hian thil tak tak hi kan peih tawh lo; a taka nun hi kan hnâwl ṭan tawh. Kohhranah ni se, Chawlhni-ah inchei nalh takin angel vuak thlak ni awm fahranin kan inkhawm a, biakinah mûk zetin kan awm a, kan biakin nungchangah chuan thil tisual thei leh rilru chhe pu awm pawhin kan lang lo. Nimahsela, pâwn lama kan khawsak dan nen chuan a inthlau viau lawi ṭhin si. Pathian thutak, a tak ram hi mi tam ber chuan kan pawh pha tawh lo va, inchei nan leh lan mawi nan chauh kan duh ni ber hian a lang.
Tunlai kan Zoramah pawh hian hausa thut thut an tam ta hle mai; an sumdawnna hlâwk vak tura ngaih si loh hausa viau si kan ngah tawh. Kohhran an bum a, khawtlang leh mipui min bum a ni ber. Kohhranah leh khawtlangah chuan inpe tak leh taima tak tak an lo ni ṭhin si a. An zár zo tâwk leh lamṭang tam tak an lo nei tawh ṭhin bawk si a, a buaithlak ṭhin khawp mai. Hman ni lawka dam chhung lungin tâng tura pawngsual thubuai nei ta – Pastor Bajinder Singh, Church of Glory and Wisdom dintu khan mipui a bum chiang hle. Punjab-ah kohhran lian tak a din a, mipui lah chuan an ngaisangin an Pathian biak lo chauh a ni ber a; mahse, a phêna a nun dan tenawm tak khan a kohhran memberte a barakhaihin a bum chiang hle a ni.
Chutiang chuan lemchanna hian khawvel thilah mai pawh ni lovin Pathian thu thlengin thûk takin a inrawlh tawh a, kan sawi sêng lo vang. A pawimawh ber chu a tak ram (reality) hi kan thil tihna kawng tinreng leh Pathian thuah pawh kan kalpui thar a pawimawh takzet a ni.
Tunlaiah Youtube kan en nasa hle, Zoram mipui zaa 80 vel hi chuan kan en ngei pawhin a rinawm. Youtuber-te’n thil hmuhnawm tak tak, a tak ni âwma lang, nawm hmel tak leh tih ve châkawm tak tak an rawn pholang a. Sum an hmuh nan mipuite en châk turin video-te an rawn siam a. Tute emaw innei, hmuhnawm tak takte kan lo en ve a, an tih ang ngeia tih ve kan châk a, kan neih phû lovin kan tih ve ngei kan tum ṭhin.
Inneih chungchangah hian kan ram mipui vantlang hian senso tlem thei ang bera ti ngam nih hi tum a pawimawh khawp mai. Tunlaiah mi hausa hote tih dan ang khera tih ve kan tum zel hi chuan mipui vantlang tan harsatna min siam nasa hle. A inneite kha an pawimawh ber, lawm ropui eng ang pawh ni se, an inneih rei lo va, an kehchhe leh mai a nih si phei chuan awmzia a nei lo. Chuvangin, inneihnate hi a lan dan mawi leh hautak lamah a innghat lo va, a pawimawh ber chu a tak tak (reality) a ni zawk.
Incheina chungchangah pawh hian Mizoram mipui hi kan incheina a sang lutuk hi a zahthlak. Changkang anga lang changlang lo tak a ni. Sap ho kan tihte khu mipui vantlang incheina chu a mâwlmang (simple) thei ang ber a ni. Milar (celebrity) ho incheina man to tak tak ang khu lo entawn tum ve phêt pawh hi a ṭul lo khawp mai.
Kan Biakinte pawh hi mi rethei tan inkhawm ṭhat ngam loh khawpin incheina kan tisang a. Mi hausa nuho leh nula hovin Chawlhni tin maia hâk tur kawr thar an nei ziah angte hi lo entawn ve tum lo ila. Mi hausate pawh hian a mâwlmang deuha incheite pawh hi zir a pawimawh khawp mai. MK Gandhi chuan, ‘Hmeichhe incheina chu nungchang thianghlim a ni,’ a lo ti daih asin.
Pâwn lama lan mawi lam aia a tak taka chhungril nun ze mawi hi kan zir thar a ṭul hle. Lemchanna hi kan kalsan a, a tak ram nun hi kan uar deuh deuh a va ṭul em! Khawvel mi hausa ber Elon Musk pawh khu tikhawpa hausa a ni chung khuan ni tina a chên tamna ber in chu India pawisaa nuaih 40 man vel chauh asin. A lem hmanga hausak ai chuan, a tak tak nun neia retheih pawh i thlang ngam zawk ang u. Mite hian kan pâwn lam incheina aiin a taka kan nun hi asin an hmuh duh a, anmahni hnehtu ni ṭhin zawk chu.
- Reuben Lalnunthara Hnamte