Pakhatna i nih kher a ngai lo, a ṭha ber i nih chuan a tawk
3rd April, 2025 aṭangin FIDE Women’s World Championship 2025 khelh ṭan a ni a, April ni 21 thleng a awh. Ka rin loh deuh maiin chess 24 commentator-ah Judith Polgar-i a rawn tel ve hlauh mai a, thil tam tak min ngaihtuahtir a ni.
Judith Polgar-i hian a vànglai (prime) chuan Elo rating 2735 (2005) lai a nei hem mai a. Hmeichhia, chess khèl ṭhin zingah 2735 kai thei hi tu mah an la awm ngai lo va, an awm tawh ngai hek lo (tun dinhmunah chuan). Kum 15 leh thla 4 mi chauh a nihin khawvela grandmaster ni thei naupang ber a rawn ni a (tunah chuan mi dang an ni tawh), mi tam takina chess khèl ṭhin piang tawh azawnga thiam ber leh huvâng ngah bera an sawi ṭhin Robert James Fischer (Bobby Fischer)-a record a khûm hial a ni.
A vànglai chuan chess champion lo ni tawh leh ni mek–Garry Kasparov, Anatoly Karpov, Vladimir Kramnik, Vishy Anand, Topalov leh Magnus Carlsen te hial pawh classical game-ah a lo hneh tawh a. Hei hi thil namailo tak a ni tih chu chess khèl ṭhinte chuan in hre thiam mai àwm e. Zêp nâk emaw, hei hian nu namailo tak a nihzia a tichiang hle. Pianthiam kawngah leh ngaihnobei kawngah chuan mi vantlang êr âwrh chauh mah ni se, chess khelhah na nâ nâ chuan nu sitawm zawng a ni mawlh lo!
Kum 14 mi lek a nih laiin a ram Hungary chu Chess Olympiad-ah a champion-pui a, khatih hun laia chess khawvela vawk lallèn titiha sawi theih Soviet chess team-te kal lai tihchawlh kha thil awlái a ni lo. Soviet kháwlpui rûm ri vut vut (kum 20 chuang chess khawvel an awp) titàwp thei dang chu Bobby Fisher-a kha a ni leh a. Tun hnaia Kramnik-a lalna (2000) a han tàwp tate kha chu thil pangngai a ni tawh–a chhan chu Cold War a tawp tawh tlat a ni.
He Olympic-a a ṭanpuite (teammate) pawh hi mi dawráwm leh hnuk no satliah tia chhiar mi rual ni lo–a unaunute Susan Polgar leh Sofia Polgar te an ni a. Susan Polgar-i phei hi chu a hnuah Women’s World Chess Champion a rawn ni ta hial a nih kha.
Eng lehkhabu leh eng website pawh en la, Judith Polgar-i chu hmeichhe piang tawh azawnga hmeichhe chess khèl thiam zinga a ber a ni tiin an hrilh che ang a; a nemngheh nan a zin kawnga a hlawhtlinna chan tawh zawng zawng nen lam an rawn hlui nghek ang che.
Chutih rualin, Women’s World Chess Champion tawh ho i en chuan Judit Polgar-i hming I hmu lo vang! A unaunu Susan Polgar-i chu i hmu mahna, Judith-i hming chu i hmu lo vang.
Judith Polgar-i hi hmeichhe tumruh tak, huai si, thiam si, chhel si a ni a. A vànglai khan chess khawvela mipa leh hmeichhe champion–a hranga a awm ṭhin kha a helh em em a, chuvangin mipa game-ah a khel ta ṭhin a ni. Hmeichhiate pawhin mipate hi an el thei tih lantir a duh a, a tumah a chiang a; kum 2005-ah khan khawvel ranking-ah mipa rual zingah 8-na a han ni pha a ni! Nu sitawm zawng a ni mawlh lo ka tih tawh kha. Chutih laia a elpuite chu Topalov te, Anand te, Kramnik te, Kasparov (retire mai tur) leh khawvel champion rawn ni tur–duang taka rawn rawn chawr no mek Magnus Carlsen-a a ni!
Judith Polgar-i hian khawvela hmeichhe chess khêl thiam rualte zinga a thiam ber dawn ṭhin nomawi leh nihna chu a dawng ve hauh lo va, a nei ve hauh lo. Hmeichhe Chess Champion History bu-ah pawh hawrawppuiin a hming a inziak ve lo. Mahse, khawvel chuan hei hi a hria! A hai mawlh lo–hmeichhe piang tawh azawnga chess khel thiam ber a ni tih hi!
Mihring nunah hian lawmman leh hmingthanna hi kan thil mamawh ber a lo ni lo fo! Hmingṭhat i hlawh loh cháng pawh a awm fo vang! Hmingthan duh vang leh mite hriat duh vang te, mi fak nih hlawh duh vangte’n nangmah leh nangmah inbum ngai suh. Chaw dangral ûmin phê phe lo la, tum nghet tak nei la, hawlrivap ang maiin i hma lam hun hi a vár phuk kher lo vang a; chu chu khuarèl kalphung, Siamtu’n uluk taka a duan niin kei chuan ka hria. Maihûnah tui han chhûng la, i hmêl i hmu thei ang tiraw? Mahni inhriat chian hi a pawimawh ber a, tum nei la, i kawng zawh mek tibahahlah theitu–chawimawina leh ropuina dawn ai chuan i kawng zawh kha zawh tlang rawh. A tawpah i dingchang tho vang.
Chhimkelek pawh hi thei hmelchhe tak a ni nâ a, tuiah i chiah chuan a thûr teh a nia! I há a ṭim sawk sawk mai ang. Mi hriat hlawh rih lo mah la, mi chawimawi ni rih lo mah la–i la dingchang zawk tho vang. I la hlawhtling ang. Chhel la, luhlul la, khuarèl hian a ep tlat ni chea i hriat hunah pawh kal zel rawh.
Ka u (Krista Roluahpuia) hian a sawi ṭhin, “Tun dinhmun ka thlen theihna chhan pakhat hi chu ka luhlulna kha ni tain ka hria, ka luhlul em a ni!” tiin.
Hre reng rawh, 'Pakhatna i nih kher a ngai lo, a ṭha ber i nih chuan a tâwk!'
- Isaak Roluahpuia, JF Cottage, Shillong.