Written by
- Dr. Mahminga Sailo
Waggin' Tails, Bawngkawn

Ṭanrual hi chakna



Hrisel tura ṭanrual

Khawvel pum huapa ran vulh leh ran chenpuite hriselna puala hman ṭhin World Veterinary Day kan lo thleng leh ta a. 'Kan hriselna turin an hrisel a pawimawh' kan tih ṭhin angin, ranvulh emaw, ran chenpuite, kan vela cheng leh min nghêa kan chenpuite hriselna hian kawng tam takin mihringte hriselna nen inkungkaihna thûk tak an nei a. Natna bil kan neih laiin, natna ṭhenkhat erawh kan inkai chhawn theih (zoonotic) a ni leh nghal nen. Mihringte hian ei leh in atan bakah kan nun tikim tura ran vulh emaw chenpui kan nih avangin, kan hrisel tlanna turin kan mawhphurhna a sangin a zau hle a ni.

Tin, Kristiante inzirtirna nena inmil takin, Pathianin thil siam dangte aia chungnung bika min siam avangin nungchate laka kan mawhphurhna a sanzia kan hria a. Hemi nena inhne rem takin kumin World Veterinary Day puala thupui atan, ‘Ran hriselna turin kan ṭanrual a ngai’ (Animal health takes a team) tih thlan a ni a, thupui awmze nei leh ṭangkai tak a ni ngei ang. Hriselna kawnga kan mawhphurhna tam tak zingah a langsar zual tak tak hrût dawn ila.

Hridanna leh ran vulhtute

Thufing hriat lar tak, ‘Tihdam aiin inven a ṭha zawk’ tih hi a dik nawn fo. Ka hnathawhnaah hian duhthawh ang reng takin ti hian ka sawi zawm ṭhin, "Hrilêng laka inven hi a ṭhat zawk mai bakah, a man a tlawm fe zawk bawk," tiin. A chhan chu hridannaa ven theih natna ni si, hridanna la si lovin an vei hlauh hian inenkawlna sum sen a hautak duh khawp mai. Hridanna hmanga chiu man lêt tam fea inenkawl bakah, a vanduai deuh phei chu an la dam chhuak lo leh ta nghal bawk nen. Sum sen ral fe hnua chânna nasa tak a nih ber chu!

Ran natna chi hrang hrang zingah natna langsar zualte hi hridanna hmanga ven theih a ni. Tihian sawi ta ila, ‘Ram a changkan ang zelin, hridanna an ngai pawimawh zawk hle." India ram chhungah ngei pawh Goa hi state sawmthum chuang zingah ui a hri danna 70% (Ui awm zawng zawng za zela 70) pe theia hma la hmasa an ni a, an fakawm hle. He hmalakna hi Veterinary department lama thawkte ngawtin an tihlawhtlin theih a ni lo va, ran vulhtute nena ṭangruala tihhlawhtlin chi a ni. Hna hautak tak erawh a ni ngei ang.

Ui ek pherh!

Ui ek akara mi ui ek rah pherh hi a thinrimthlak dan a chiangkuang bik hle. Amarawhchu, han thinrim viau mah ila, rah pherh tawh chuan thinrim vang maiin a fai thei hauh si lo. A tawngtu tan chuan runthlak tak a ni. Chuvangin, ui vulhtute hian taimak kan chhuah deuh deuh a ngai. Veng tam takah khawlaia ui ek la tam lutuk hi a veiawm. Ṭhenawm leh vantlanga tana hnawksakin ui kan vulh em tih inen nawn fo a ngai. Mi dang tana harsatna thlentu nih fo loh tur. Tuallaia ui ek a awm lohna ṭha ber chu a neitute’n an che vel kan khuahkhirh leh thunun ṭhat a ni mai; kan hre vek.

Kan ruala an chhuah dawnin kan thunun theih bak an thlenna remchang a tam tih kan hria, ran an ni tlat. A theih hram chuan an nghawngawrh leh kaihna chak leh rinawm tak nena chhuahpui ṭhin ni se. Anmahni chhaih buaitu emaw, tiphûr thei an awm hleka tlân thut thei an ni tih hre reng ang u. Mi dang pawi an khawih tawh hnu chuan awmzia a nei thui tawh lo ṭhin em mai; pawi an khawih tawh chuan buaina bâk an thlen si lo. Chutiang zelin ran vulhtute pawhin ran in leh a velte ṭhenawmte tana rimchhia leh hnawksak lo thei ang berin, fai leh thianghlim takin enkawl ṭhin ang u.

MR an nei ve lo!

Ram changkangah chuan an ran vulhte pawh hi awmze nei takin insurance an tihsak thlap ṭhin a. Amarawhchu, keini ram rethei, mihringte hriselna atan zawk pawha sum hman tur a buaithlakna karah hian ran vulhtute hian hloh nasa tak inhuamin ran kan vulh ṭhin a. Kawng ṭhenkhatah sorkarin zangnadawmna pe ve bawk mah se, ran vulhtute sum sen ngaihtuah erawhin a beitham hle ang.

Tun hnaia ASF vanga vawk sing chuang tehmeuh rîral ngawt maite kha a rapthlak a, ran vulhtute tan chânna nasa tak a ni; a pawi ngawt mai. Mahse, heng chânna nasa tak paltlanga ran vulh chhunzawm hrâm hrâmtute hi in va fakawm em! In thawhrimna avanga sa hrisel leh thianghlim ei tur kan nei ṭhin hi a lawmawm, han ṭang sauh sauh teh u. Hloh tam tak kara taima taka in thawh hram hramna hi a thlawn hauh lo vang.

Sorkarin department kaltlangin hmalakna tam tak nei ṭhin mah se, kan ni tin mamawh phuhrûk tur erawh chuan a beitham hle tih hre vektu kan ni a. Kan hmazawn leh theih tawk ṭheuhva ranvulha intodelh tura kan thawh hram hram te, an hriselna tura phak tawk ṭheuhva sum leh thâ kan sên hi a thlawn lo va, hma kan sawn zel tih hriain, i ṭang rual zel ang u. Ṭanrual hi chakna a ni si.

- Dr. Mahminga Sailo, Waggin' Tails, Bawngkawn