Zu–kan ram ṭhanmawhbawk

Zu hi kan ramah chuan tu pawhin sawi nuam kan ti bawk a, sawi leh ang aw. Zu ngaisang em em ram, zu sawi nuam ti em em ram, zu politic game sang bera dah ram, zu chungchanga kohhran tel ve zelna ram kan ni. Zu hi kan tan a pawimawh em em a, a awm lo ang tih a hlauhawm lutuk. Zu hi a bo dawn tak tak lo va, zu leh a intu hi khawvel awm chhung chuan an pung zel dawn tih hre reng chunga zu tuipuitute buaipui chhan i thlir ang aw.

1. Politic lalna chang lo zawk apiangin lal duh vang hrim hrimin zu zawrh emaw, khap emaw nasa takin an aupui ṭhin.

2. Sawrkarna chelh hnuah sawrkar mit leh mi fingte mit aṭangin awmze nei zawka zu kalpui a ṭul tih hre reng chungin, vote hloh hlauh vang leh kohhran leh opposition ho bengchheng tur vênthâwn avangin thutlukna dik zawk an siam ngam lo fo.

3. Kohhranin zu thunun emaw, a intu emaw thunnun tum lo leh thunun thei si lovin sawrkar thunun theitu nihna remchangah an lo hmang zel.

4. NGO-te’n kohhran ang thoin thu lo neih ve hrim hrim leh thuneitu nih vena remchangah an hmang ziah.

5. A chhia emaw, a ṭha emaw, a dik zawk emaw, dik lo zawk emaw lam ngaihtuah duh miah lovin political party-te’n mahni party ni lo thil tih tum apiang nasa takin an dodal ringawt zel; mipui mâwl zawk tam tak an hmin fo bawk.

6. Zu chhe in nasat vanga thi lek lek tawh leh, zu chhia pawh hmu pha mang tawh lo pawhin a party ruihchilh lo lamin zu ṭha zawrh an sawi chuan, thei leh thei loin a lo do ve ṭâng ṭâng zel.

7. Mi rilru fim leh ngaihtuah ril tlemtête tih loh chu mipui nâwlpui tam zawk hi khitiang mai maia su thle vêl mai mai vek kan ni.

Mihring ṭheuh kan ni, Mizo ṭheuh kan ni, Kristian ṭheuh kan ni. Zu ṭhat lohzia leh zu hian ṭhatna aia ṭhat lohna a ngah zawkzia hretu vek kan ni. Tu pawh, zu intu leh a ngawl vei thlengin zu ṭhat lohzia hretu leh, kan ram zîm tê leh Mizo tlem tê zingah hian zu hi awm ve miah lo se titu leh duhtu vek kan ni. Mahse, khawvel a la ni miau a, zu chu a awm reng si. Zu a awm zel dawn a, a intu pawh an awm zel dawn bawk. Eng emaw chu kan tih a ngai a ni.

Zu hi kan ram kan hnam min timualphotu a ni. Kan chhehvel ram leh hnam dang hian zu kan buaipui dan âtthlâkzia hi an hmu vek a. Zu awm lohna leh zu in duh awm miah lohna ni miah si lo, zu duh kan tam em em kara zu thunun a, awmze nei deuh zawka zu ṭha deuh zawk zawrh dodal tlat a, khap reng chunga zu chhe em em, 'zu' pawh ni chiah tawh lo, 'túr' ni zawk tawh mah hmanga kan inhrai hlum reng leh, a la thi chiah lote pawh eng atan mah hman tlak tawh loh, taksa leh rilrua mi chanve vel tam lutuk hi an hmu ve vek a, min nuihzat asin.

Zu hrim hrim hi a ṭha lo vek. Zu ṭha deuh kan tih pawh hi a intu chuan nungchang leh hriselnaah zu in ngai lo ai chuan a chhiatpui tho tho. Mahse, a in duh an awm zel si. Chutiang a nih avang chuan, tute emawin rilu zau zawk leh ngaihtuahna fim leh ril zawk hmanga zu hi awmze nei zawka thunun a, zu ṭha deuh zawk leh thianghlim deuh zawk tih dan ngaihtuah ila, mihring leh sawrkarin a ṭhat phah ang a, ram leh mipui kan hlâwk zawk dawn si a; hawh u, rilru tereuhtê pu tawh lovin, rilru zau tak pu chungin kan ngaihtuahna i thlak tawh ang u, titute hi tute emaw chuan zu sawimawi, ram leh hnam hmelma, Setana lamṭang, kohhran nung sawichhia te min la ti chu a ni a. I dáwn chiang lo a ni e Parte, tih ang vel a ni e.

Zu chhia hi tam zel se la, zalen zel se, ti ni awm taka zu ṭha zawk awmze neia kalpui tur lo do tlat ṭhintute hi an hraw ve angreng si a; zu chhe lutuk, 'túr' siamtute chuan lamṭang nei ṭha intiin an thla a muang ngawt ang. Zu chhia aṭanga pawisa an hmuhte hi ui lovin khawi khawiah emaw lawmthu sawi nan thawh ṭawk ṭawk rawh se.

Zu ṭha deuh zawk dotute hian, 'Zu chhia pawh kan duh chuang lo, zu hrim hrim kan ramah awm kan phal lo' tih chu an ṭanchhan a ni ziah. Chutianga awmhmun aṭanga intifing tak leh intifel taka zu zawng zawng kan duh lo, an lo tih avang ngawt hian khawvelah hian zu a bo phah dawn lo. Khawvel khawi hmunah pawh eng zu emaw tal chu a awm zel a nih hi. Mahni duhthusama awmhmun aṭanga 'Zu rêng rêng kan duh lo’ lo tih avanga zu hi awm lo thei ni se la, hmân aṭang khan kan ram hi a nuam tawh ngawt ang a, chhung tin hi kan hlim tawh ngawt ang. A enkawltu leh khaptu department pawh awm a ngai dawn si lo. Chutih ahnêkin a pung tual tual a, a chhe tual tuala, a zalen tual tual a, kan chawrchê telh telh a, kan thi tam tawlh tawlh a nih si hi.

Awmze nei zawka dan hnuaia zu zawrh hlau tlattute hian zu ruih chu phal tur niin, zu ruite chu zalen ta riau turah an ngai ziah. Englai pawhin zu ruih leh buaina siam te, mi tana hnawksak leh bengchhen ninawmte hi khap tlat reng a ni tih hriat tur. Tunah hian zu chhia leh zu chhe intu leh ruite chu an zalen hle zawk a ni lawm ni. A chhan chu ṭantu an nei zel alawm.

Zu awmze nei zawkin i kalpui ang u, titute zingah hian zu ṭhat lohzia hretute leh zu haw em emtu te, kan ramah hian zu leh a in duhtu hi awm miah lo se titu hi an tam lutuk. Kei pawh hi zu khawvel chu a hleuha lo hleuh tawh ka ni a, Pathian khawngaihna vang liau liaua chhanchhuah ka ni. Zu ṭhat lohzia hre chiangtu ka ni. Zu ka in lai pawh khan ka mangang hian, zu ṭha deuh zawk in turte hi hmu pha ve ila aw, ka ti fo. Zu ṭha deuh zawk tih dan i ngaihtuah ang u, titute dodal a, ṭawngkam chhe deuh deuh hmangtute zingah hian zu duh tak tak an tam a, zu vanga thi ṭêpte pawh an awm. Ram tana beisei tur awm miah lo, ṭawng tam ve em em vote nei si te an ni bawk. Zu ṭha zawk sawitute hnial duh vang hrim hrim leh thil ṭha zawk dodal nuam ti ve hrim hrim Setana duh dana khawsate an ni zawk.

Zu chhe lutuk hi tam reng se la titu leh, zu chhe hlauhawm hi awm lo se, zu ṭha deuh zawk awm rawh se titu, zu ṭha lama ṭang leh zu chhe lama ṭang hi kan indo reng dawn. Tuna kan rilru puthmang en hi chuan political party zawng zawng, NGO leh kohhran zawng zawng, mipui zawng zawng, zu duh ber aṭanga in duh miah lo thlengin, zu chungchangah hian sawi ve tur nei tlata inhria inrawlh an tum vek. Zu chungchanga thu neitu leh sawrkar thunun theitu nih tum vek kan ni.

Chuvangin, zu leh a in duh hi khawvel awm chhung chuan an bo dawn lo va, kan ramah erawh inhnialna a tawp dawn chuang lo tih hriain, sawrkar hian uluk taka a ngaihtuah hnuah thutlukna chu huai takin kalpui mai rawh se. Ram tana a ṭhat dawn phawt chuan ram hmangaihtu dik chuan tlin leh kher lam ngaihtuah lovin thil ṭha chu a ti mai tur a ni. He thu hi tun ZPM sawrkar lai thil awmzia chauh a ni lo ka sawi. Tun hma aṭanga thil awm dan tawh leh, tuna kan awm dan pangngai en hi chuan nakinah pawh kan la awm dan zel tur a ni.

Chuvangin, sawrkarin uluk taka a chhût hnua thil a tih dawn reng reng hian, mi thluak ṭhate’n sawrkar ṭanpui zawnga thu an lo sawi ve ang ni lo va, a sakechek nazawng lo inrawlh ve zel hi tum tawh lo ila. Pilata pawhin Isua nunna chhanhim thei reng chunga Isua dodaltu mipuite leh Farisai ho hmaizah vanga a rilru dik tak tilang ngam lo, mahse, nuam ti bawk si lovin, "He mi chungah hian kut ka sil e," a tih ang khan, 'Keini inrawlhna tur a ni lo ve, sawrkar thu thu a ni e' i ti ṭhin tawh ang u.

Zu hi a intu tan ṭhanmawhbâwk, a in lo tan ṭhanmawhbâwk, mipui leh political paty tan ṭhanmawhbâwk, ram leh hnam tan ṭhanmawhbâwk, NGO leh kohhran tan ṭhanmawhbâwk leh sawrkar tan ṭhanmawhbâwk atan i hmang reng tawh lo ang u. Zu hi thil ṭha ni lo mah se, a awm reng tho si a, hei aia ṭha, hei aia hlawk zawk atan hmang tawh ila, awmze nei zawkin i kalpui tawh ang u. Hetia sawngsawhlawtna awm si lova kan inhnial luih luih chhung hian kan chhiatpui zual zel si a, tun aṭang chuan awmze neiin i sawngsawhlawtpui tawh ang u.

He thu hi tute emaw chuan an rawn bei let leh ngei ang a, mahse, heti bak chuan ka sawifiah thiam tawh lo. Zu chungchang hi sawi leh pawh ka tum tawh chuang lo.

- K Hmingthankaia