Written by
- Lal Sangzuala

IDENTITY




‘Tu nge ka nih?’ tiin i inzawt ve tawh ngai em? A nih loh pawhin he zawhna hi min zawt ta se engtin nge kan chhan ang? Kan hming, kan nu leh pa te, kan vengte kan sawi nawk nawk ang em? Nge ni a, chhan ngaihna hre mang lovin rilru a vâk kual ruai ang? Mihring tungchhoa kal, hmasawnna rahbi rapa ke pên mek zingah mahni nihna (identity) hriat chian lohna hi a mikhual lo. He thil hi ram ropui leh changkanga mite pawhin hun rei tak ata an lo buaipui tawh a ni.

Identity kan tih hian eng nge a kawh? Mâwlmang têa sawi dawn chuan kan nihna, kan nihphung leh kan dinhmun tiin a sawi liam puat theih a. Nimahsela, chu lek chuan a la sawi fiah kim hauh lo thung. L. Keivom chuan, “Kan hmel leh rawng put hmang, hming, chhungkua, chi leh kuang, hnam, pian leh mûrna khua, bial, ram, sakhua, kalchar (culture), hnathawh leh eizawnna, kan thiltih leh kan nihna dang dangte hian kan aidentiti chu phurin a siam a ni,” (Keivom, 1997) tiin a sawi a; a fûn kim thawkhat hle. Identity kan tih chu chutiang teh nuai anih avangin hriat fiah har ve tak a nihna chen a awm a. Kan identity lantir kawngah pawh tawitêa tih a nih chuan a khingbai riau emaw, a pawnlawi atan chauha hman tur emaw lek an ni duh châwk.

Mihringte hi a huhoa cheng, hnam hrang leh chi leh kuang hrang, chìn dan leh khawsak dan chi hrang hrang nei kan ni hlawm a. ‘Mihring’ tih mai hian kan nihna a khairual zo thei tawh meuh lo. Identity hi kan sawi tak ang khan tun hma hunah kha chuan kan enghelh leh ngaihven ber a ni miau lo a. Kan mithiam neih hmasa, khualkaia sawrkar tana feh chhuak tawhte kha chuan an lo tlangaupui zauh zauh tawh a, chu chu eng dang vang ni lovin, mi harsatna leh anmahni ngeiin chung harsatna dinhmun hrethiam tura a tak ngeia an lo va tawn tawh vang a ni.

Sakhaw hrang hrang rin dan inkawkalh nuaih mai te, zir mite zir chhuah thil chi hrang hrang te, ngaihdan leh rin dan chîrî nuaih maite hian kan nihna zawnna kawngah nasa takin min hruai pêng tawh ti ila a sual awm lo e. Charles Darwin te thlirna tlang aṭang chuan mihring nihna bulthûm hi chhui dawn ila, pawm loh leh hriatthiam harsa tih apui kan ngah viauin a rinawm. Kristiante rinna aṭang chuan mihring ṭobul chu Bible aṭangin kan hmu a. Pathianin khawvel leh a chhunga thil awm zawng zawng a siam a, ama anpuiin mihring a siam a, mipa leh hmeichhiaah a siam a. Mihringin identity a neih hmasak ber chu Eden huanah khan a inṭan a. Chenna hmun te, nihna leh nihphungah te, mawhphurhna leh hnathawh te, rinna leh Pathian biak pawhna hmun, hun leh thil thuhmun vek an ni. Ṭawng hrang leh hnam hrang an la awm lo bawk nen mihring hmasate chuan an nihna leh an ṭobul an chiang em em ang. Chu chu L. Keivom chuan ‘Eden Aidentiti (Identity)’ tiin a sawi a ni. He Eden Identity hi ringtute rin dan leh ngaihdan a ni a, Kristiante tan chuan mihring nihna leh a ṭobul tak tak a la ni reng a ni.

Bible a kan hmuh angin mihring hmasa Adama siam a nih hnu khan Pathianin amah chauha awm ṭha a ti lo va, a kawppui âwm mi hmeichhia a siam a, chu chu Evi a ni. Eden Identity hi ringtute thlirna tlang aṭanga identity ṭobul a ni. Thilsiam tinreng anmahni chi awm dan tur ang ṭheuha siam an nih khan an nihna (identity) bakah, a pa emaw, a nu emaw tura siam an nihna (gender identity) tihchian a ni a. Mihring hmasa ber Adama kawppui tura Evi siam a nih khan chu Gender Identity chu a nemnghet a ni.

Vawiina chuan Gender Identity hi thil langsar leh mithiam tak takte pawh an inchaltauhna a lo ni fo tawh a. ‘Gender dysphoria’ mahni nihna (mipa emaw hmeichhia) a lungawi lohna emaw, pianken hriat fiah tawk loh avanga nih loh dan anga lan leh nihna inhriat chian tawk lohna a hluar tharin mi tam takin buaina an tawk ta hial a. Heng buaina, tuipuiral mite’n an buaipui vut vut tawh hi kan zingah pawh a rawn thleng ṭan lek lek a, kar lovah min chîm buai ve ngei pawh a rinawm. Chung hunah chuan vantlang buaina (social issues) a ni lo ang tih sawi lâwk theih a ni lo.

Ṭhangkhat lian vei leh ta se la, vawiina nihna chiang tlang em em zingah hian buaina nasa zawk tawk kan awm nual thei tlat a ni. Kan tu leh fate zingah mahni nihna hre chiang lo, mipaa pianga hmeichhia nih duh zawk si, hmeichhiaa pianga mipaa inlet duh awm ta nuk mai se la engtin nge kan hmachhawn ang? Bible chhiara ṭawngṭaisak mai a tawk ang em? Vawiinah chuan heng zawhnate hi awihawm loh leh nuih tiza mai an ni thei ang.

Nimahsela, heti hian ngaihtuah ta ila. Vawiina tuipuiral ram changkang zawkin an hmachhawn mek khu an beisei leh duh dan a ni vek bik lo. Kan ram khawpui ngeiah pawh kan inrin hmain kan hmachhawn a ṭul ṭan dêr tawh a, vawiinah chuan anmahni puala hamṭhatna dan ngiatin, rorelna in sangah pawh an chungchang ngaihtuah a lo ṭul ta a ni. Hei hi kan ram hmabak a ni. A tirah chuan chhungril aṭanga nawrna a lo awm ang a; nakinah chuan kan rorelna in sang kawtlaiah an tana dan siam ngiatin kawng an la zawh ang a, nawrh an huaihawt lo ang tih a sawi theih loh. Chung hun chu lo thleng ta se, mimalin eng nge kan tih ang? Chhungkua, kohhran, khawtlang leh sawrkarin engtin nge kan dawnsawn ang? Kil hrang hrang thlira ngaihtuahna kan sên a hun ṭan tawh a ni.

Chhan hrang hrang avangin unau piang hmun, thukhat vuaa inzâr zawm reng rengte pawh kan lo inṭhen darh tawh a, kan ethnic identity ramri kham kan sawh sawn fo. Khawvel huap anga teh chuan hnam leh chi bil tê tak tê têin kan darh zo ta a ni ber mai. Khawvel ramri ṭhen a awm a, hun rei tak ata kan lo hman tawhte a ni. Chu ri kham sa pawn lamah chuan mi ṭhenkhatin kan thinlungin ramri kan zauh a, kan duh chin kan pawm a, anni lamin min pawm ve em tih erawh kan ngaihtuah leh si lo. In khata cheng chhungkaw zingah pawh innghirnghona, chhungkaw hlutna leh nihna tibo zeuh zeuh ṭhin, kalphung leh inrelbawl dan nghet nei hlei thei lo hian nationalism changchawia ethnic identity lansarhtir kan tum a ni mai lo maw? He thuah mah kan buai nuaih si chuan a tê zawk, mimal nihna leh gender identity chungchanga harsatna kan hmachhawn hunah kan tâlbuai nasa viau mai lo maw?

Ni tinin harsatna leh thuthlukna siam harsa tak tak kan la hmachhawn dawn. Keimahni’n harsatna kan tawh loh pawhin kan chhehvela mi te, kan tu leh fate’n buanpui an nei ang a, chung hunah chuan zawhna khirhkhân tak tak min la rawn zawt ang. Nihna chiang lo ruaia kan awm hun a lo thleng ang a; Mizo nih duhkhawp lohna te, kan sakhaw vawn lai rin tawk lohnate’n min la rawn bei dawn. Chu hun chu kan hmaah hian chiang lo ruaiin a lang reng tawh a, hmachhawn tura lo inbuatsaih hi kan tihmâkmawh a ni.

Kan hnam, kan ṭawng hman mek te, kan sakhaw vawn te, kan mimal rinna, rilru puthmang leh hriatna (consciousness) te, kan ziarâng leh chin dan phung (culture)-te hi a chhungril tak taka kan nihna (identity) tichiang theitute an ni a. Chutiang bawkin heng zawng zawng hi kan identity tichîrî thei leh tisaisa theitu, kan darh vek theihna hmanrua an ni ve tho bawk.

Mihringte hian ngaihhlut zawng, rin dan leh pawm bik kan nei ṭheuh a. Mizo kan nihna angah chuan kan ngaihhlut zawng (values) leh kan rinna (beliefs) hi a theih anga rei vawn ngheh tlat i tum ang u; chu chu kan nihna (identity) bulpui pakhat a ni. Mimal, chhungkua leh khawtlang angin ngaihsan tur dik ngaihsang turtein ṭan i la thar leh ang u.

Khawvel hmasawn zel avangin mihring rilruin hma a sawn ve zel a. Changkanna thli na tak pawh rawn tleh mah se la nghet taka min phuartu ngaihdan nghet (principle) kan nei tur a ni. Mizote tan chuan kan Pathian, kan hnam leh kan ram hi kan nihna (identity) a ni a; heng pathumte hi Mizote min ti-Mizotu leh kan nihna (identity) lungthu tikimtute an ni a, pakhat a kim loh chuan kan nihna kan hloh mai ang (Steven, 2021). Miin sakhua a neih loh chuan phuartu leh vawngtu a nei lo a, ram leh hnam, khua leh tui nihna a chân a nih chuan vawkpui vâkrawlai ang maiin thil duhawm lo ber pawh a tawng thei a ni.

Works Cited

• L. Keivom. Zoram Khawvel – 4. MCL Publications, 1997.

• Dr. Steven Lalsangliana Ralte. "Pathian, Hnam leh Ram." Tapchhak Titi, Vol. 1, Issue No. 37, 2021.


- Lal Sangzuala