Healthcare scheme phênah federation pahnih
Kalphung thar sawrkhâr kan han hmuh meuh chuan thil thar, mipuite tana lawmawm leh lawmawm loh lam pawh kan hmu chho zel a. An âuhla angin ‘Mipui sawrkhâr’ tih takah kum danga kan hmuh ngai loh Mizoram Poor Federation-te hial kan han hmu ta chu a ni a; Delhi tlânga Kejriwal-a leh a hote pawh kan hre chhuak rum rum mai alawm. Tunlai tak hian anni hian thlirna zau tak neiin an federation-pui, Federation of Mizoram Government Employees & Welfare (FMGEW) chu Healthcare lamah an rawn phût hle mai a. Mi rethei inzawm khawm pawl tan chuan hetianga sawrkhâr hnathawk, Mizoram budget aṭanga 82% vel zet mai hlawh leh an inrelbawlna atan huitute an beisei hi thil âwm lo pawh a ni bik lo ang.
Hman deuh khan MLA inthlan dawnin All Mizoram Farmers Union – ‘Kuthnathawktu Pawl’ kha a rawn vung ve hluai mai a. Amaherawhchu, an ke chheh a phet deuh nge ni, arbâwm hâl an sawi ang deuhin rei an vung lo; inthlan zawh kha chuan an pil bo hlen leh ta mai a nih kha. Chanmari kawn aṭanga Vanapa Hall kawt thleng ‘Kuthnathawktute chhanchhuahna’ kawng an zawh a. Khatih laia an President khan kuthnathawktute chu an beidawng tâwpkhâwk tawh a ti a. Sawrkhar hruaitute’n an VIP anga sawi sia an ngaihsak lohzia te, sawrkhâr chu kuthnathawktu, thlai thar tam apiangte beidawnna thlentu a nih avang leh enkawltu ṭha, ngai pawimawh tak taktu an neih loh avangin an beidawng thiltih a ni tihte pawh an sawi. Sawrkhâr chuan an duh ang anga khalh kawiin politics hmanrua atan chauh an duh niin an sawi a, sawrkhâr an au eih zo lo a nih chuan na zawka hmalak an tum thute kha an sawi a nih kha.
Tuna kan ram dinhmun enin Mizoram Poor Federation-ah hian membership fee pe tur kan tamin ka ring a; kalphung a dik phawt chuan Mizorama federation lian ber, thil ti thei ber tur pawh a ni thuai ang. Mi rethei leh harsa zawk tan chuan pawisa pek ngai lova Healthcare Scheme kalpui tluka hlu a awm lo va; a hlawhtlin theih nan kawng zawh pawh huama theihtawp an chhuah pawh thiltih awm tak a ni.
Kan sawi tak federation pahnihte hi an intia lo hle a, rethei pawl leh hausa pawl pawh kan ti thei hial awm asin. Federation ve ve e ti lo chuan a sawrkhâr hnathawkte lam hi a chhawrtu sawrkhâr lakah an lungawi lo chho ṭan mek a; a rethei lam zawk, sawrkhâr hne hnai lo zawkte erawh sawrkhâr hmalakna leh kalphungah an lawm viau thungin a lang. A rethei pawl lamte’n MUHCS chu a hlawhtlin ngei theih nan theihtawp chhuaha sawrkhâr hma an lakpui laiin, a hausa lam lah chuan hransan tumin an duh lo mek chu a ni si.
Sawrkhâr hian a mi chhawrte hi zawmtir thei chu ni se Healthcare sum dinhmun a ṭha sawt dawn tih a chiang reng mai a. Mahse, vawiin thleng pawhin an la innawr fuh hlei thei lo va; a Federation lam hian court lamah an dikna chanvo humhim tumin hma an la dawn a ni âwm tak deuh deuh a, engtin kan kal zel dawn chu ni maw. Sawrkhâr hnathawkte hian dammawh hritlan chânga system fel tak kalpui mek an neih chu lungawithlak tawk an ti a, a bâk an beisei lo a ni awm e. Tin, kalphung thar ni lo kalphung nghet tak, ṭha an tih tak an kalpui meka chu inzir chawpin an thlak mai mai ang tihte an hlau a ni. Chutih mek laiin Healthcare Scheme ṭha mi zir chiang turin kan Health Minister leh a hote lah Thailand lamah April ni 28 khan an la inzir ṭan mek chu a ni a; inzir reng a pawimawh rualin, zir chawpa kal tum kan nih hi federation-te hlauhthawn tak a ni mek si.
Kan mamawh leh thil ṭulte hi chu ram dangte’n engtin nge an tih tihte hi hre viau tawh âwm kan ni a. Kan thiam a, kan fing a, kan zir a, khawvêl ram dang kan dai dar tawh tehlul nen hian a pawimawh lai hi kan lo hre fuh lo leh ṭhin. Ram kaihhruaina leh kawng hrang hranga hmalakna turah pawh hruaitu hmasate tih dan, a ṭha lai leh ṭha lo lai en a, lo inzir thiam vek tawhte chu kawng dika kal deuh pur pur awm hi a nia. Hetiang kawngah chuan kan adviser to chief minister pakhat hi a fakawm pawl tak niin a lang. Hman ni lawkah naupang têin lawng sipai aṭangin a pension a, rei lo tê a inzir chhung pawhin a tana thil ṭul tur leh a ṭanfung tinghettu atana thil pawimawh rêng a hre zar zar mai. Dik tak chuan mi tam takin ‘ṭawng thei sa bawp chang’ an tih chhan pawh a subject-ah a chiang a, a thiam êm avanga an hnial thlak theih si loh vâng a ni ṭhin.
Dik tak chuan sawrkhâr hnathawkte an hâi leh si chuan sawrkhâr tan chânna nasa tak a ni dawn a, Healthcare ṭha mi kalpui kan tum hi a zûzi mai ang tih thlengin a hlauhawm. A zûzi a nih chuan sawrkhâr hnathawk pawh ve ni lo, golden card lo titawp tawh laklawh si tan chuan ‘A tawp e lumâm’ ti a hawi lawl lawl a ni tawh mai ang chu. Tunah hian mipui lamah Healthcare ṭha mi–Mizoram Universal Healthcare Scheme hi a tla na lutuk lovin a lang bawk. Hei hi a chhan lian ber pakhat pawh private damdawi in lamte’n an zawm loh vang a ni. Mi harsa zawk tê tê pawhin sawrkhâr sikul aia fee chawi ngaihna sumdâwng sikul kan pan zawk ang tho hian, kan dam loh châng pawhin pûk chawp leh chhungkhat hnaite ṭhâwng kualin private damdawi in kan pan hram hram hlawm a. Damlo enna hmanrua leh thawktu indaih/biangbiak kawngah sawrkhâr damdawi inte’n private damdawi inte an phâk loh vângte pawh a ni ang. Sawrkhâr damdawi inte hi ṭangkaiin chhawr viau mah ila, mi tam tak tan chhawr theih loh tur thila in ziah luh kha a ṭul lo ve bawk a ni.
Kan sawi tak golden card tihtawp kher ṭul lai pawh hi mi tam takin Healthcare ṭha mi kan hnar chhan lian tak pakhat a ni ang. Golden card-ah chuan a tira mi kha kan ring char char mai a; tuna kan kalpui turah hi chuan kum tin tih thar a lo ngai bawk si. Chuvangin, mi rethei zawk tan chuan kum tin tih thar ngai ve lo chu thlan zawk awm tak a ni ve bawk.
Hmalakna tur kawngah hian pawisa hi a lo pawimawh khawp mai a; MUHCS ṭha lutuk tur pawh hi pawisa lamin a daih loh chuan a tihngaihna a awm lo ang. Sawhthing kan lei anga a hlawk lo zawnga healthcare lama intlak ral vak chu sawrkhâr tan pawh a harsa tawh ang a; engtia tih emaw chu a ṭûl si. Mi harsa zawk tan pawisa pek chawp/lâwk ngai lova tih theih zung zung tluka thlakhlelhawm a awm lo; mahse, a sawrkhâr hnathawk pawh ni lo, mi thiam pawh ni lo, thingtlâng mi harsa leh mâwl zawkte hnenah pawh kan scheme thar hian hralh a tla lo riau mai a. Beisei kan phak lo mai ang a, a changtu minister fel tak pawh hian a hmingchhiatpui thei mai ang tih te pawh a hlauhawm ru deuh e.
- R. Lalfakawma Seling