Written by
Nawlchunga Chinjah
Siaha

Tifaitu ni thei ila...

Thianghlimna leh faina han tih hian taksa faina ringawt a kawk lova, thawmhnaw faina ringawt leh, in leh lo faina ringawt lah a kawk hek lo. Hmelfang faina leh ṭhatna ringawt phei chu a kawk lo lehzual. Thianghlimna leh faina chuan kawng engkima thianghlimna leh faina hi a kawk a ni tawp mai a, a huam zau hle.

Mi ṭhenkhat, a tam zawk mah kan ni mai thei hi chuan, thianghlimna leh faina tih thu hian taksa, silh leh fen, inchhung faina chauh hi emaw kan ti a. Kan in leh lo, kan compound kan vawng fai tawk lo fo. Ṭhenkhat lahin kan taksa kan vawn fai viau laiin kan inchhung kan vawng fai lo ang leh lawi a. Ṭhenkhat lahin kan thawmhnaw kan vawn fai em em laiin kan taksa kan vawng fai lo ang leh lawi a, mi ṭhenkhat lahin kan taksa, kan thawmhnaw leh kan in leh lo kan vawn fai em em laiin kan khawlai, kan veng erawh vawn faina chang kan hre leh lo thung. Thianghlimna leh faina tih thu hian ramri khamtir chin kan neih tir hi a ni ber mai.

Faina leh thianghlimna kan ngaih a pawimawh rual rual hian mi tam tak hi chuan mahni invawn thianghlim hi kan peih lo fo a, bal tak leh ṭawp takin kan ṭhiante zingah leh mi zingah kan awm fo ṭhin. Fai hi a nuam a, fai taka awm hi a inchhir awm lo a, chutihrual chuan, ti nge in vawn fai hi kan peih loh fo ṭhin?

Kan incheina, kan in leh lo, kan taksa a fai a, a thiang-hlim chuan mihring rilru hi a thawveng hawk ṭhin. Kan ngaihtuahnate pawh a tidanglam thei a, mi zingah pawh mahni inringtawk takin kan awm theih phah fo ṭhin bawk. Bazarah te han chhuak ila kan thawmhnaw a lo balh deuh a, kan taksa duh anga a lo fai tawk loh chuan duh angin kan rilru a nuam zan ṭhin lo chu a nih hi.

Hrisel nante leh dam rei nan te pawha thil pawimawh tak pakhat chu faina leh thianghlimna hi a ni. Ram fai leh thianghlima cheng mipuite hi chawhruala mihring dam chen kum tur (life expectancy) a sang ber bik zel. Ram thianghlim lo leh fai lo apiang hi an life expectancy a hniam zel bawk. Mihringin natna kan kai ṭhenkhat hi chu faina leh thianghlimna kan ngaih pawimawh tawk loh vanga kan kai te a ni fo ṭhin, mithiamte pawn an sawi fo.

Fai leh thianghlimna hi ringtu (christian) te tan phei chuan ngaih pawimawh lehzual a ṭha khawp mai. Kan Bible-ah pawh kan Lal Isua ngeiin 'Kei ka thianghlim si a, nangni pawh inthianghlim tur a ni,' a tih kha maw. Chuvang chuan ringtute hi chuan kawng engkimah faina, thianghlimna hi chu kan ngai pawimawh tur ni hian a lang. Faina leh thianghlimna hi a sawi a sawi ringawtah duh tawk mai lovin a taka kan nunpui a, kan lan chhuah tir a pawimawh khawp mai.

Chutianga faina leh thiang-hlimnate chu kan ngai pawi-mawh a, nunpui theih nan chuan bawlhhawlhte pawh hi a bawmah chauh kan paih mai piah lamah midangte pawh bawlhhlawh a bawmah chauh paih tura kan zirtir a, kan hrilh hriat tam a pawimawh.

Tun thlenga bawlhhlawh a bawmah chauh ka paih
ṭhin chhan ni taa ka hriat chu, hoarding board pakhata, "I bawlhhlawh paih danin i mizia a tilang,' tih thu khawi maw laia an tar ka chhiar fuh em vang a ni. Ka han ngaihtuah chiang
ṭhin a, he thu ziak hi a dik riau ni hian ka hria. Bawlhhlawh a bawm lova paih mai ṭhin mi kan nih chuan faina kan ngai pawimawh tawk tak tak lo tihna a ni mai. A thu chauhin faina leh thianghlimna kan ngai pawimawh tihna a ni mai. Mi changkang dik tak leh mi fing dik tak apiangin a bawmah chauh bawlhhlawh paih hram hram an tum a, an paih fo reng bawk a ni. Changkang si lo inti changkang leh, fing si lo inti fing mawl viau si apiangin a remchang lai laia bawlhhlawh paih mai an hreh lova, an paih fo reng bawk a ni a, heng mite hi kan khawlai tibaltu leh phiah fai ngai tura siamtu an ni fo reng bawk.

Mi ṭhenkhat hi chuan kan thil eina kawr leh kan kuhva eina kawrte hi kawng sira paih tawp mai te, motor aṭanga han theh chhuah tawp mai te kan ching a, a ṭha lo hle. Kan thil eina kawr bawlhhlawhte hi bawlhhlawh bawmah chauh paih ṭhin ila, faina hi a thu chauha ngai pawimawhtu ni lovin a tak ngeia nunpuitu kan lo ni ṭheuh mai dawn tihna a lo ni a, ram tan thil ṭha titu kan lo ni tihna a lo ni leh mai dawn a ni.

Zing tin sweeper ten zing takah thoin khawlai fai takin an phiat a, an phiah fai hnu reilote darkar tam pawh a liam hmaa kan khawlai a han bal leh nghal zel mai ṭhin hi chu a zia lo lam deuh a ni. Thil kan ei a, chu kan thil eina hmunah chuan bawlhhlawh paih maina tur bawlhhlawh bawm a lo awm remchang lo a nih chuan chu kan thil eina kawr chu a remchang laiah paih ngawt mai lovin keng ila, bawlhhlawh bawm kan hmuh hmasakna berah paih mai ila. A va ṭha dawn em!

Faina hian nun a ti nuam a, nun a ti thawveng a, mit men a ti nuam a, ngaihtuahna a ti hrisel a, mi a ti zahawm bawk ṭhin. Chuvang chuan faina leh thianghlimna hi a te ber
aṭanga a lian ber thleng hian ngai pawimawh ila. Kan taksa, kan incheina, kan in chauh ni lovin, kan veng leh khua, kan khawlai te hi tute pawh hian vawn fai ṭheuh tum tlang ila a va ṭhain a va nuam dawn em. Faina leh thianghliamna kawngah hian tun aia nasa hian khua leh vengte pawh hi inel zel bawk ta ila. Sawrkar lam pawh hian veng fai leh khaw fai lawm man te hi tun ai hian han ti ṭha deuh deuh zel bawk ta se.

Tibaltu nih ai chuan faina leh thianghlimna ngai pawimawh a, nunpuitu nih theih tum ta ila, a va ṭha dawn em! I bawlhlawh paih danin i mizia a ti lang.

- Nawlchunga Chinjah, Siaha