Written by
Rev. Dr. Thangluaia

Kan pi pute inchei dan leh tunlai Mizo film makers

Tun hma aṭang tawh khan Mizo film-te hi uluk takin ka lo thlir ve ṭhin a. Film siamtute taihmaknate ka fak rual rualin sawisel tur tlem ka nei.

Film siamtuten min lo chhiar uluk sak ula, lo zawm hram thei bawk ula a lawmawm khawp ang. Ka sawi duh chu, tun lai thil thleng ni lo, hman lai Mizo history lam film an siam hian, Mizo inchei dan (costume) hi an la fimkhur tawk lo deuhin ka hria.

Hmanlai sam khuih dan

Kei hi tunah hian kum 84 ka ni ve ta. Hman lai lutuk lo, kum 1940 vela Mizo nula inchei dan leh an sam khuih dante kha ka mitthlain a la hmu reng ṭhin.

Hmeichhiate chuan, an bari hi chal zawn chho aṭangin a lai takah an ṭhen chho va; vei lam leh ding lamah pial takin beng chungah an khuih phei a, tichuan tukkhumah an zial
ṭhin. Sam ṭha deuh chu an sam zial aṭanga an pawh chhuah sei fe hi a uai zar ṭhin a ni, a lema tarlan ang hian.

Kum 1946 khan, ka < nula tawh pawhin a beng bulah tlemte a huih kir thla deuh va, ka pa chuan mi ler tih dan angin ti ve suh, tiin a hau nghal mai a ni.

Mipa pawh, hmeichhia ang bawkin, an sam chu hmeichhe khuih ang bawka khuihin an tukkhumah an zial ṭhin. Pawih chuan an chhipah an zial a, Fanai Pawih erawh chuan an chal chung chiahah an zial
ṭhin. Hei hi Rev. Liangkhaia lehkhabu “Mizo Chanchin” kum 1938 edition-ah a lem nen a lang chiang hle a ni. Hmanlai an kawr hakte chu tual tah hlir a ni a, hemi kawngah hi chuan sawisel tur ka hre hran lo. Patling leh tlangv^l sam khuih dan chu a lema mi ang hi a ni e.

Sap Film (movies) te kan en chuan, an hmuhnawmna chhan chu, an chan hun lai mil zela an inchei leh an khawsak ṭhin vang a ni. Shakespeare-a thawhthu 'Romeo and Juliet' pawh han en ila, an kekawr hak te, an thuamhnaw leh an samte pawh a hun lai nen inmil thei ang ber tura siam a ni a, a hmuhnawm phah em em a ni. Cowboy film lam kan en pawhin, hmanlai, an thawnthu chan nena inmil thei tur ang berin thingtlang khua, khawlai berh ve tak an siam a, an pistol pai dan te, an sakawr tawlailir te, an bar kawngkhar bat-wing te han en ila, a hun lai nen a inmil hmel hliah hliah mai a ni. Hetianga an channa tur hi khaw hran an siam hial a ni. Kei pawhin, Universal Studio-in Cowboy film an siamna tura khua an siam chu ka zuk hmu ve tawh a, a hmanlai kher mai.

Ka han sawi kai leh duh hlek chu, tun laia kan film siamtu ṭhenkhat chuan hmanlai chanchin, Khawnglung Run te, Khua leh khua indo, lu in lak sak hun lai film te an siam hnem ta hle a. Chutih hun laia nula leh tlangval inngaizawngte pawh kan hmu ṭhin a. Hman lai sam khuih dan nen a inang lo em em mai a ni. A inan loh dan chu, tun lai film-a nulate sam chu beauty parlour-a sam pawh ngil tih hriat fahrante an ni hlawm a, nula tumah sam zial ka la hmu lo. Beng bula nalh taka thlah thla nghiau deuh zelin an chang ṭhin, hei hian hman lai nun a ti ang lo hle. Pi tar lam erawh chu an sam zial hmuh tur a awm ve ṭhin.

Mipa pawh sam lem an hmang a nih pawhin, buk em em, vet hnawk ringawt lovin, an sam chu hmeichhia angin khuih ve sela an tukkhumah an zial ve ngei tur a ni. Vet hnawk ve satliah ang hi chu Mizo pi pute sam sawisak dan a ni lo.

Tin, thing an han phur a, hman lai ang ngei turin phur hnem deuh sela, tlemte an han phurhtir te hi an chan hun lai nen a inmil lo. Tui an chawi pawhin, nula puitling chuan <m 8 te hi phurh dan tlangpui a ni. Film siamnaah chuan, tui awm lem lo, a <m ruak an phurhtir ngei dawn avangin, <m 8 tal chu phur ngei ngei sela, a lang mawi khawp ang. Tin, an tui <m pawh a n^ thel ngei ngei tur a ni. A n^ lang
ṭhuauva tui chawitir a nih ṭhin avangin a tihmuhnawm lo.

Thing an phurh pawhin mawi tawk tak paik^wngah an thawn tur a ni, tun lai nulaten rit an phurh theih loh avanga tihtlem ringawt a ṭha lo. Thing phurh dan leh tui chawi dante chu actress-te chuan, hman lai ang ngei turin an zir mai tur a ni. A nih loh leh, nula thing phurh tur chu thing z^ng chi, Khawmhm^ emaw thing d<ap chi zawn sak mai tur a ni. An phur tlem lutuk hian film a tihmuhnawm lo ṭhin a ni.

Ka han sawi takte kha, ka hre ber e ka tihna ni lovin, ka hriat ang chin chinte
ṭhahnemngai takin ka rawn ziak a. Hmanlai Mizo story film siamtu zawng zawngten khawngaihin lo zawm thei hram ula a lawmawm ngawt ang. A chhan chu, dik lo taka lem chan hian, tun lai ṭhang tharte rilruah pi p<te nun dan dik lo kan tuh dawn a. Hman lai pawhin tun lai ang bawkin sam an lo pawt ngil a, an thlakthla ve siau siau ṭhin a ni maw an ti mai ang.

Tin, hmanlai tlangvalten nula an rim dan chu, upa deuh hlek chin chuan an hriat phak vek ka ring. Zana nula la kai lai emaw la hlum lai tlangvalten an han rim a, tlangvalten nula chu vaihlo an han zialtir a, an han l^k kaitir ngei laite pawh tihlan ni sela.

Tin, a lo leng hmasaten a lo leng hnuhnungte an han kian san dawn a, hnah hlui chu kan han ṭil ang e, an ti laite pawh tihlan ni thei sela, naupang deuhte t^n zirlai a ni zel ang a, a tihmuhnawm lehzual ngei bawk ang.

- Rev. Dr. Thangluaia