Kolkata lamtluang

Pathian zarah ka vanneiha siamin kan lecturer-te duhsakna avang leh kan college zarah Kolkata-ah study tour-in ka zin ve thei hlauh a. Kolkata-a ni 5 vel kan châm chhungin hmun chi hrang kan fang ve nual hman a, chung aṭang chuan zir belh tur leh thil hriat belh tam tak ka neih phah a, ka hlawkpui hle. Kan hmun tlawh hote sawina hun a awm loh avangin lo dahṭha ta ila. Kan hmun tlawh leh khawpui kan fan aṭanga ka hmuh dan leh kan ram nen a khaikhinna ni pah fâwmin ka rawn ziak a ni.

Kan hriat sa deuh vek mah ni se, a ‘hmunpuia’ zuk kal takah chuan ka chian zual phah khawp mai. Heti zawng hian thlirna tlâng dang aṭangin i han thlir lêt dawn teh ang.

1. Hindi thiam pawimawh zia: Mizoram kan han pêl a, Silchar kan awm laia ka rilrua lo awm hmasa chu Hindi thiam pawimawh turzia mawlh hi a ni. ‘Hindi is not just a language, it is a bridge that connects the hearts of millions’ an lo ti hi dik hlein ka hria. Hindi kan thiam loh avangin duh angin kan ngampa thei lo va, hnam dangte nen inpawh a har viau. English kawi khat pawh hre lo bulah phei chuan a buaithlak zual hle. Min zuam phah a, min bum (scam) ngar ngar an tum ṭhin. Chuvangin, zirna inah te, khawtlang leh mimal angahte pawh hei aia nasa zawka Hindi ngai pawimawh tura inzirtir a ṭul hlein ka hria.

2. Kutdawh huangtau: Rethei leh hausa inkar a zau em em a, a hausate an hausa em em a, a retheite an rethei leh em em thung. Kutdawh han tih hi inthlahrunawm ang reng viau mah se, hman tur dang a vân em avangin tîm deuh tak chungin kan hmang mai ang e. An kutdawhte an huangtau hle a, he lam nen chuan dangdam tak a ni. Kan hmel dan vang nge min zuam zual bikin ka hria. An tam bawk si, kan hmuh chin ngawt pawh kha khaw te rûn tham zet an ni hial ang. Pawisa pe ngei ngei turah min ngai ngawt mai a. Fiamthu thu ti tak deuh reuhin, ‘Min dil apianga kan pek zelte’n haw lamah keimahni zawk hian kan dil lêt ve a ngai mai ang,’ kan ti rilru ṭhin a, pek loh erawh a hrehawm ang reng ṭhin.

3. Traffic rules palzamna: Infrastructure-a hma an sawn ang ai hian mihring mihrinna (morality/manners)-ah hma an sawn mawh khawp mai. One way-ah pawh, lo-ah pawh mahni side lo lam aṭanga inlehpelh an hrât em em a. An han tlan chak thei mai mai khawp a, commercial vehicle-te thleng thlengin an phit fua fua mai a ni. Kawng kân mai mai theih a ni ve lo va, ngamna chi pawh a ni lo; kawng min ken zeuh kha an hreh ngar ngar thei hle, mi tin mai kha mahni mual mualah an buai mup mup a ni ber. Horn hmeh an uar hle a, beng a tikhamin vah chhuah hrim hrim kha a tihahthlak zual. Silent City min lo ti pawh hi a âwm hliah hliahin ka hriat phah.

4. Sumdawng rilru: Sumdawn kawnga kan rilru inzau hleih lutuk hi kan phak tawk lohna niin ka hria. An au taima em em a, an intibuai emaw tih mai tur khawpa ringin hrawk phiar ṭâwng ṭawng chung pawha au tlauh tlauh peih an ni. Inhralh loh mawlh an hlau a, kan han inrem lawk theih loh avanga kan kalsan hnu pawha min rawn la ûm zui ṭâng ṭang duh khawpin an inphah hniam der thiam hle. Keini lamah erawh chuan ṭhenkhat chuan lei lo mah ila pawi ti lo ni âwm fahran hian biak an har a, lo induh tâwk lah bâng lo; he mi kawngah hian sorkar hnathawkte pawh an bâng chuang bik lo. Customer care kan inneih ṭhat hleih deuhin ka hria, insiam ṭhat kan ngai hle a ni.

5. Fashion-ah an sang lo: Fashion-ah an sang lo han ti ngawt ila, kan mawi tih zawng a inan loh vangte pawh a ni mai thei. Khawthlang (western) lamho inthuamna a tam lo hle a, a awmchhunte pawh a nalh hran lo (an hnam thuam an ha uar a, hnam ze chawi nun zel nan a ṭha viau thung ang). Chuvangin, fashion-ah na nâ nâ chuan duhthlan tur kan ngah zawk a, kan sang zawk bawk. Amaherawhchu, chu erawh a ṭha ber em tih ngaihtuah ila. Fashion leh hlimhlawp buaipui hian kan kal ral palh ang tih a hlauhawm khawp mai.

6. Development a chak: Kawngpui an nei ṭha em em a, han insawh dawtna tur khawpa kawng khuar a awm lo va, an kawng a fai ang reng viau bawk. Road divider an chei thlap a, hmuh a tinuam hle. Traffic light an hmang thlap a, zebra crossing aṭang khera kawng kân a ngai a, zebra crossing dahin awmzia a nei deuh. He lama duh duhnaa kan kân ang ngawt kha chu a ni lo. Zan lamah streetlight a eng up reng thei a, bus a service rei bawk a, tin Uber car online-a koh mai theihin a awm reng bawk a, a remchang hle. Monument/sculpture an uar reuh hle a, kawng kamah Mahatma Gandhi, Mother Teressa leh an pathiante lim hmuh tur a awm nual mai. Kawng chhawng leh metro mawlh kha a ṭangkai si, chuan man a tlawm bawk si nen, kan ram leilung hi han zir ve deuh se, central aṭangin fund-te dawng ve ni ila neih ve a chakawm mang e; kan chhawr ṭangkai nasa dawn mai si a.

7. Zu: Zu zawrh phalna state a ni a, chuti chung chuan khawlaia rui hmuh tur an awm lo. Kan thlenna aṭanga hla vak lovah zu zawrhna a awm a, chinchâng hriat ve hrim hrim nan tiin ṭhiante ka zui ve a. Mi dang pawh an lo awm nual a, an lei a, an haw leh mai a, rui buai leh ri bur bur hriat tur a awm ve lo va, a lo felfai hle. Sorkar hnenah tax a lut ve ngei awm si a, mihring tamnaah phei chuan tax tam tham tak sorkar a lut tur chu economic-a hmasawn nan a va han ṭha dawn êm. Tax a tam poh leh development fund a tam ṭhin tih te, zalen taka zu zawrh erawh a ṭha ber chuang ang em tihte mahni tawkah ka ngaihtuah zui neuh neuh.

8. Tourist a hîp: Phai ram tih takah ram an nei ṭha a, tourism-ah an chungnung hle. British ṭhuthmun ṭhin a nihna leh khawpui hmasa a nih vang piah lamah, remhriatna (creativity) an neih ṭhat em avangin mi a hîp a, kan hmun tlawhho pawh hi ni khatah mi sang chuangin an tlawh ziah reng a ni. Compound an nei zau bawk a, thil dang pawh dah belh duh se hmun a la âwl tam em em a, a rem thluam mai. Kan ramah erawh khualzinte hîp thei tur thil a tam lo hle a, kan neih ve chhun kan pi pute sûlhnu leh hmunhma lah kan tidanglam zel duh mai si a, state ṭhang duang nih kan la hlat deuh chuan ka hria.

9. Mipa hnathawk tamna: Hna thawktu ka hmuh zing 70% chuang kha mipa an ni. Dawrkai, driver, thil zuar (ṭhi leh sari dawr thlengin), security, receiptionist, labour, etc. thleng khan mipa deuh vekin an thawk a. Hei mawlh hi an entawn tlak zualna lai niin ka hria. Kan ramah erawh hmeichhiate’n min luahlân ta zeuh zeuh mai. HSLC leh HSSLC top 10 tam zawk hi hmeichhia an ni ta a, MPSC leh sorkar hnaa inziak tlingah hmeichhia an tam tawh em em a, sa sât thlengin an awm tawh ni awm a ni. Zirlai tam zawk hi hmeichhia an lo ni ta a, biak in ni se, hmeichhiain an luah tam zawk ziah a, office han dawr ila, hmeichhia an lo awm leh rûih a; kan va tluk tawh lo nasa tak êm. Kan tluk vena lah death rate-ah leh HIV kai tih ang rengah te a ni leh lawi si. Ruihhlo leh tisa hlimhlawp buaipuiin mipate kan awm rei ta, harh thar kan ngai; insiam ṭhat kan mamawh a, kan mawhphurhna kan hriat chian a ngai bawk.

India khawpui hmasa ni ṭhin, tunah pawh khawpui lian pawl la ni phakah kar khat vel kan zuk châm chhungin nuam tiin hmuh ngai lohte hmua hlawkpui viau chungin hlim ve viau mah ila, awm hlen nan chuan a hahthlak ngawtin ka ring. Khawpuia awm hi nuam viau angin lang mah se la, a chhun a zana motor ri bengchheng tak tak hriat tur awm te, kan ram anga hmeichhe tan zan lama mahni pawha pâwn chhuah ngamna ang a nih ve lohna te, inlên pawh tawn leh chawhmeh insuah ve ngai lohna hmun a nih avangte hian kei chuan tlawmngaihna leh inhriatthiamna lan chhuahtir fona hmun -

“Kan Zo tlang ram nuam hi chhawrpial rûn i iang e,

Hal lo ten lungrual dar ang kan lenna,"

kan ti leh lo thei ṭhin lo a ni. Zoram kan hlat poh leh Zoram lo nawmzia te, a lo thlakhlelhawmzia te, a lo ngaihawmziate a chiang deuh deuh ṭhin tia ngaihtuah rauh rauh chungin Kolkata lamtluang chu ka mangṭha ta a ni.

- Zonunkima, 6th Semester, Department of Political Science, Govt Aizawl West College