Fianrial
Mipui zik nuaih nuaihna khawpui tlansanin American Philosopher ropui tak Henry David Thoreau (1817-1862) chu United States of America state pakhat Massachusetts hmuna Concord ram bial chhunga dil mawi tak ‘Walden Pond’ kiangah a kal a. A bula thing in te tak teah chuan kum hnih zet a invalh hrang a. Thlamuang leh hlim takin a cheng a, ‘tah chuan a lehkhabu lar tak “Walden; or, Life in the Woods” tih kha a ziak a ni.
He hmunah hian ‘nature’ hlutnate a hriat belh nasa a, hmun reh raih mai chuan finna tam tak a lo zirtir a ni, tih a sawi nghe nghe. Scottish Philosopher Thomas Carlyle ((1795-1881) chuan, “Fianrial reh raih maiah hian a ni thil ropui tam takte hi a lo pian chhuah ni,” tiin a sawi ve bawk.
Hmasawnnain na takin min nuai a, a bik takin Information Technology hmasawn chak lutukin kum 15 vel aṭang khan hun dang zawng aiin min nuai nasa a ni. Scientist-te khawl siam mawi, changkang, nalh leh ṭangkai tak tak a lo chhuak ur ur a. Mi tam berin a hman dan pawh kan thiam chian hmain a aia
ṭha a rawn chhuak zel a. A hmangu mipuite lah chu kan au nuaih nuaih a, message kan inthawn kual nuaih nuaih a. A dik a dawk thlu lovin thil thleng thar apiang kan in pe chhawng zung zung bawk a.
Hetiang karah hian awmze nei mang lova mipui au nuaih nuaih thawmin a thlen phak lohna hmun fianrial hmun reh kan mamawh. Anthropologist hovin “Mihring chu Social Animal kan ni” an ti. A huhova cheng tur chu kan ni na meuh mai. Amaherawhchu, a huhoa ropui taka kan chen a, hma kan sawn zel theih nan te, hma hun eng tak kan neih theih nante hian muk tak leh ril taka thil kan ngaihtuah a ngai ṭhin. Chutiang tur chuan a fala awm a, inngaihtuah fimna hunte kan insiam a pawimawh hle.
Thomas Caryle-a'n, “Fianrial reh raih maiah hian a ni thil ropui tam takte hi a lo pian chhuah ni,” a ti. Electricity te, electric bulb te, electric motor leh lirthei zawng zawng, a tel lova nun ngaihna awm tawh miah lova vawiina miten kan ngaih takte leh in ropui leh mawi danglam tak takte hi scientist leh engineer-te hi ni sang tam tak, nitin darkar tam tak hmun fianriala ngawi renga ngaihtuah nan hun an hman avanga lo awm thei chauh an ni. Ram ropui tak tak leh sawrkar ṭha tak tak lo pian chhuahna dik tak chu hmun fianriala ngawi renga mûk taka inngaihtuah ṭhin mifingte rilru a ni daih a ni.
Lehkhabu ropui tak tak pawh hi pindan ril tak leh hmun fianrial aṭanga ziah vek a ni. Exam beitu zawng zawngte pawh hian exam-na hmun atana an thlan ber chu hmun fianrial a ni ṭhin.
Society-ah kan cheng a, thil tam tak hi chu pumpelh tak tak theih a ni lo. Amaherawhchu, a chang chuan hmun bengchheng hi tlan-chhiatsan a ṭul; chuti lo chuan mihring nun lairil tak tak hi pawh phak a har em em a ni.
Thil ropui zawng zawng tih theih deuh thaw hi hmun fianrial aṭanga lo piang chhuak a ni. Sap thufingin, “Tin ruak apiang a ri a ring,” a ti a, mi thawveng leh bengchhengte hi rilru ruak an ni duh. Hmun fianrial zawng ngai lo, pan ngai lo mihring nun chu a ril lova, a thawh-veng duh chawk a ni.
- Zomawia Khiangte