Ruihhlo vanga kan buaina hi eng vang nge?
Tunlai, a bik takin Aizawlah ruihhlo avangin kan buai zual niin a lang; Mizoram khawpui ber ni ta chu mihring cheng kan tam a, mi chi tin kan inpawlhsawp hle bawk. Ruihhlo avangin kan buai tehlul nen tunlaiah issue thar kan nei leh ta tlat mai a. ṬBCC-a enkawl mekte a za rualin an lo chhuak zet chu râlkhêl dâr kan vaw ri sup sup mai zawng a ni. Chanchin lêngvâk tam lutuk hian mipui min tithlabar zual niin a lang. Home kan ngah tehlul nen, chuta pawha leng lo khawp kan ram mihring cheng tlemteah home dah sen loh ṭhalai ruihhlovin a tihbuai kan han nei ta mai hi a lungchhiatthlak mang e. Kan hnam kan tlem si a, kan ṭhalai tam tak hman tlak lova an awm zel chuan kan ram chu kan hmabak a thim hle mai. Pathian thu hi chu kan duhin kohhran hrang hrang leh ministry te, revival team-te’n nasa taka camping leh crusade nena kan ram an tuam mup mup chung hian ruihhlo ngai kan pun belh zel si hi eng nge a chhan ni ang aw tih hi inen let kan mamawh khawp mai. A chhan tam tak a awm thei a, chung zing a ka ngaimawh zual kan tarlang ve teh ang.
Pakhatnaah chuan, sum la kluhna dik lo tam lutuk hian kan ram chu min eichhe mek. Kan ram hruaitute leh sorkarah hian eirukna tam ṭhin zia kan hria a; sumdawng ṭhenkhat lah an sumdawnna phênah hauhsak thutna tur hmanhlelin sorkar phal loh ruihhlo laka inham buai an lo awm bawk. He sum lak luhna dik lo tam lutuk hian kan ram chu min ei chhe mek a ni. Kohhran leh khawtlangah a sum thawh tam thei an lo ni a, an tlatlum zel mai bawk si nen; man chhuah hleih theih loh leh haiderin an awm. Hei hian sual pawisak lohna a tipunlun nasa em em a ni.
Tuna kan sorkar hruaitute hi tunah chuan MLA leh minister lam pawh sum leh pai eirukna kawnga sawi hlawh tak an la awm lo ni a lang a, a lawmawm ka ti. Hetianga an din ngheh tlat chuan hma lam hunah beiseina a la awm thei. Manik Sarkara Tripura CM a nih lai khan kan awm ve hman a; an minister-te leh an sorkar hotute in leh lo leh khawsakna kha a sang miah lo. In ropui tak nei an awm lo va, private motor lah an nei vak lo va, an khawsa mâwl khawp mai. Khatih hun lai khan Tripura-ah khan ruihhlo a la hluar miah lo.
Pahnihnaah chuan, kohhran ho pawh hi kan inen let a hun em aw ka ti a ni. Kohhran hruaitute hi kan inhmuam ûp lutukin kan ṭhalaite biak ngam loh khawp hian kan zahawm em? Kohhrante hi mi hausa leh neinung, mi zahawm deuh chauh ngampat ngamna a ni em? Hengte hi kan inen let a ṭul ka ti khawp mai. A dik tak chuan kohhran lo dinchhan chu mi piangthar tawhte awm khawmna leh intihchak tawnna tur a nih rualin, piangthar lo, Isua la nei lo leh ṭanpui mamawhte tana ding tur kan ni dawn lawm ni? Biak ina intihkhawm ngawt ni lo va, kawtthlera rawng kan bâwl hi a ṭul tak zet a ni.
Hmânlai huna kan rama kohhran ding hmasate fîr dante kha tunlaiah nuihzatah kan la mai mai a, a nuihzatthlak miah loh. Khatiang tak khan kohhran hi a fîrna turah chuan fîrin, thunun ngaite hi thunun hmiah hmiah ngam se chuan sum lak luhna thianghlim lo laka inhnamhnawihte hi an ṭi deuh chuan ka ring. Pathian thu lah hi kan nunpui si lo va, sawi thei leh dak thei fe fe chu kan tam a, mahse, mi rinawm tak leh Pathian ṭih mi tak hi hmuh tur kan vâng em a ni. Biak in leh kohhran piah lamah chuan sual pawisa lo kan tam em a ni.
A pathumnaah chuan, chhungkaw tin hi kan inen let a ṭul tak zetin ka hria. Ṭhalaite hian kan in chhung hi nuam an tih a ngai; kan tu leh fate hian kan in chhung bâk hi chu in an nei lo. Kan in chhung nuam an tih loh chuan khawiah nge an kal ang? Kan in chhungah hian hmangaihna hmêl an hmu em? Sum leh paiin em ni a ro rel? Lockdown laia loh theih lova mahni in ṭheuha haw a ngaih laite kha a ngaihawm rum rum mai. Chhungkaw keh chhia tam tak an inpumkhat leh kha a ni a, khalai hun kha a ngaihawm lehling khawp mai.
Tunlaiah chuan nu leh pa tam takin kan fate hnawk kan ti a, hmangaihna nena siamṭhat tum lovin mi dang kutah kan hlan a; kan in chhung aṭangin kan hnawt chhuak a ni ber mai. Kan in chhungah Pathian a leng lo va, sum leh paiin ro a rel a, tu leh fate ngaihsak lêk lovin sum zawngin kan hmanhlel a; hei hian kan in chhungkhur chu chhungkaw keh chhiaah a siam ṭhin a ni. Tunah pawh ṬBCC aṭanga lo chhuakte hi hawna tur nei lo, an chhungte’n an duh tawh loh an awm nual mai hi a va runthlak ve le.
Kan fate hi hmangaihna nena kan enkawl a ngai a, keini bul tluka an ṭhatna tur hi khawiah nge awm chuang? Mi dang kuta ṭha tura ngaih tlat hi ngaihdan dik lo tak a ni. Vawi khat chu Ṭawngṭaina Tlangah hian pa pakhat hian a fapa kum 10 vel drug lo addict tawh a rawn bethel-pui a, chaw ngheia Lalpa auvin a rawn riahpui a ni ber mai. A hmangaihna leh a fapa tana a inpekna chu a thlawn miah lo; Pathianin a hria a, tunah chuana fapa chu drug nghei tawhin nun pangngai a nung tawh a ni.
A palinaah chuan, zûk leh hmuam kan ramin kan uar lutuk hi kan thalaite chhiat chhan pakhat a ni. Sual kawng hi meizial zûk rûk aṭangin a inṭan duh hle; drugs ngawlvei leh zu ngawlvei kan tihte hi meizial zu lo an awm mang lo vang. A bul ṭanna chu zûk leh hmuam bawk a ni.
Chuvangin, chhungkaw nu leh pate hian kan fate entawn tura zûk leh hmuam kawnga fihlim tura ṭan kan lak a ṭul khawp mai. Sikret leh zu te hi a inhmeh riau mai a, a inkawp tlat emaw tih tur a ni. Thla khat chhunga kan ramin kuhva leh zûk leh hmuam (tobacco) lam chia kan sum sên ral hi chhût ta ila, a nasa viau ang. Kan taksa tana thil ṭul lo, kan taksa tichhia a, sual kawnga min hruai luttu zûk leh hmuam kaihhnawih lam hi kan hmelmâk ngam a ngai a, economics lamah nasa takin kan ram leh chhungkua min tichhe nasa em em bawk.
Kan ram hi siamṭhaa ruihhlo tirêm tur leh dingchhuak tur chuan sorkar, NGO, khawtlang, kohhran leh chhungkaw tin kan ṭan rual a pawimawh. Ruihhlo laka fihlim tur chuan a invenna lam hi nasa taka kan kalpui a tul tak zet bawk. Mihring pun kan duh a, kan campaign mup mup laiin, kan ṭhalai chak zawk turte ruihhlovin heti taka a tihbuai chuan engtin nge kan pun theih ang? Pun lam aiin hniam lam kan pan mai ang tih hi hlauhawm tak a ni tawh.
ṬBCC lam buaina kan hriat mek laiin social media chak lutuk pawh hian mipui min tithlabâr a; hei pawh hi kan inven a, kan thunun deuh chu a ngai a ni. Heng social media lama viral tam lutuk pawh hi a bul chu sum duh leh lâr duh vang tho a ni. Kan Bible chuan, “Tangka sum ngainat hi sual tinrêng bul a ni si a; chu chu ṭhenkhatte’n an awt a, rinna chu an kal bosan a, anmahni leh anmahni lungngaihna tam takin an inchhun tlang ta chuk a,“ (1 Tim. 6:10) a lo tih ang hian, tangka sum ngainatna dik lo lakah hian fihlim ila, mi tin hi sual dona kawngah ṭang rual ila, kan ram siamṭha turin theihtawp i chhuah ang u.
- Reuben Lalnunthara Hnamte