Vai sumdawng en uluk an ngai ta

Mizoram chu British sorkarin min awp aṭang khan enkawl ngai bik leh hung bik ngaiah min dah a, India a Independence pawh khan Inner Line Regulations min hnuchhiah a; phalna nei lo chuan tribal lote chu an lutin an chhuak mai mai thei lo. Chutiang chuan tun thleng hian ILP nei lo chuan tribal ni lo chu khuahkhirh an ni a, hei hi la kalpui zel a ni a, ILP hi kan hnam inhumhimna pawimawh tawpkhawk a ni.

Central sorkar chuan ILP-a hung bik kan nihna hi ṭhiah a chak hle a, Pu Hipheia MP anih lai pawh khan nasa takin central lam hotute chuan hma an la a. Mahse, Pu Hiphei khan Mizoram chu nupa innei thar hlim, chim buai chi loh leh an pindan thlenga hlim dek dek chi a la nih loh thu sawiin, nasa takin ṭan a la a; ILP chu ṭhiah ani ta rih lo a, engtikah emaw chuan min la ṭhiahsak ang tih a hlauhawm hlel lo e.

Tribal hnam leh inhungbik kan nih avangin tribal lote chu phalna nei loa sumdawn khap tlat a ni a. Hnamdang (vai) tlemte chuan sumdawn phalna an nei a, zalen takin an sumdawng reng a. Hetihlai hian phalna pawh nei loa a ruka sumdawng an pung ta em em a, a ṭhen car ṭha tak tak te, a ṭhenin scooty leh bike hmangte'n a rukin an sumdawng a. Heng phalna nei loa sumdawngte hi Mizo tam takin tlema midang rate aia an tih tlawm avangin an dawr nasa viau leh nghal a, kan harh lo viau a ni.

Heng dan loa sumdawngte dapchhuaka vil tur hian Taxation department chu a enkawltu tur ber an ni a, theihtawpin hma pawh an la viau a, chuti chung chuan a ruka sumdawng an tam em em reng a ni. Mizo dawr neitute lah hian dan kalha sumdawng an nih ngaihtuah lem loin an dawr char char a, Mizo sumdawng dangte tan an hnawk ta viau a ni. Taxation department ringawt chuan heng a ruka sumdawngte hi a thlithlai hman meuh lo niin a ng. A chhan chu thawktu tihchak viau an ngai tihna a ni a, mi an lak belh a nih ngawt loh chuan dan loa sumdawng manchhuak tur chuan beisei theih pawh an ni meuh awm lo e.

Kumin kumtir aṭang lahin Aizawl leh Mizoram hmun nhrang hrangah tow wheelers-in vai an kat ta nuk mai a, Pathianni phei chuan an tam zawk tawh emaw tih mai tur a ni. Heng ho hi Mizote thurualpui an ni tlangpui a, hnam phatsanna lian tak a ni. ILP chu Mizote'n kan chhawr ngei tur leh a nihna ang taka kan chhawr tura sorkarin a pekchhuah an ni a, mahse an ILP neih ang loa hnathawk an tam tawh em em a ni. Mizote kan harh thar a ngai hle mai.

Heng vaiho tam ta lutuk hi engtin nge kan dan tak ang. Mizote chu kan la mawl em em a, sum hmuhna a nih pawht chuan an in leh dawr thlengin an luahtir a, an la hum hial zawk bawk. Veng hrang hranga cement, rod, bricks leh balu zuarte hi vai deuh vek an ni a, zaa 90 chu vai dawr a ni. Mahse an chhui chiang ila, Liani emaw, Lala emaw ta a lo zel si. Mahse Mizote'n an nghak ngai miah si lo. Sa zuar thlengin vai an ni fur ta mai.

Chhuanmang rorel takin heng vai sumdawngte hi an kut phuar an ngai ta. Central YMA aṭanga veng/khua tin kan ṭanrual a ngai ta a ni. Sorkar kut ringawt nghak thei kan ni tawh lo. A ṭul anih chuan tharum deuh, dan pel si loa kan chet a hun ta viau mai. MNF rammut laia hnamdang an tim ang khan rammu awmin hnam chhan tur hi rawn penchhuak leh se tih mai a awl ta a ni. Mizoram pumah hnam leh hnam, chi leh chi inkar la alh hluai thei a ni a, tun aṭanga sorkar lam pawhin a ven viau chu a ngai ta a ni.

-Lal Rinmawia, Mission Compund, Mission Veng, Aizawl.