Written by
- H. Lalchhuanliana

Eng ang hmasawnna nge kan mamawh

Mizoram hian chief minister paruk kan nei tawh a, chung zinga pathum chu an la dam a, pathum dangte erawh chuan mual min liamsan tawh a ni. Kan CM-te hian an hun lai ṭheuhah theihtawp an chhuah vek a, vawiin hi kan dinhmun niin, hma pawh kan sawn ve hle tawh a ni.

Kan CM-te hian kan ram hmasawnna atan policy an nei ṭheuh a, chung zinga kan la sawi zui zel chu Brig. T Sailo policy–Six Basic Needs kha a ni awm e. Kum 1978 vel daih tawha a lo aupui kha kum sawmnga dawn hnuah hian a la ṭul reng em ni, ti ta ila zawhna awm tak pawh a ni awm e. Nimahsela, vawiin thlenga kan ram hmasawnna atana la pawimawh reng–ei leh bara intodelh, hriselna, kawlphethaa intodelh, tui in tur hnianghnar, zirna ṭha leh kawngpui ṭhate hi a la ni reng si a; kan mamawh reng tur pawh a ni ang.

Khawvel changkang zelah hian kan mamawh hi a pung zel a, tunah chuan kan basic needs pawh kum 1978 hun laia mi bak kha a awm belh thei tawh ang a. Chuti chung chuan Brig. T Sailoa Six Basic Needs hi kan mamawh a la ni reng tho va, kan CM ni lai mek pawh hian a la aupui zel a nih kha.

Kan state hi India ram state hnufual zual zinga mi kan ni a, a bika enkawl ngai kan la ni reng. Central sawrkar hian hmasawnna hna thawh nan zaa sawmkua min la tumsak ngar ngar a, keini hian zaa sawm chauh kan tum ve a ni. Ram kilkhawr, tlang ram chhengchhia leh thil engkim man tona hmunah kan awm a, hei hi hmasawnna dâltu pakhat chu a ni ngei awm e. Nimahsela, mi ṭhenkhat chuan Central aṭanga kan sum hmuh hi keini ang state, mipui nuai sawm awrh tan chuan a tlem hran lo va, dik taka hman ni se, tun aia hmasawnpui tham niin an sawi.

Pastor pakhatin a inlêng politician-te bula a sawi, Central aṭanga kan pawisa hmuh hi a tam thu leh kohhran hovin an hman anga dik taka hman ni ve se nasa takin hma kan sawn thei, a tih kha rilruah a châm reng ṭhin.

Hmasawnna tur pawisa hman dik loh leh ram hruaitute thlenga lo hausakpui nia sawi, ram hmangaih ber anga inchhâl hreh chuang lo, hna thawh ṭha bawk si lo leh tlo lo lutuk, culvert leh building chhawng bo thawm ang te kha reh hmiah tawh teh se. Politics eizawn nana hmang leh hausakpui kan ngah lutuk hi hmasawnna dâltu a ni thei mai em, ngaihtuah tham a ni awm e. Central sawrkar hi chuan kan mamawh phuhru tur sum hi chu min pe a, a dawngtu lam hian kan hmang dik tawk lo zawk ni berin a lang. Hei hi ram ṭhanmawhbâwk pakhat chu a ni a, siam ṭhat ngai lai tak pawh a ni ang.

Hmasawnna tur chu

Mihring hi hmasawn tura din kan ni a, Pathian thu aṭang phei chuan dinna ngaia din reng chu hnungtawlh nihna an ti a. Pawisa hi hmasawnna tura hmanraw pawimawh ber a nih rualin, a hmangtu rilru hi a hrisel phawt a pawimawh hmasa ang. Mihring rilru hrisel tak pawh hi pawisa hmanga tihchhiat theih a ni a, chu chu kan ram hri vei pakhat ti ila a sawi fiah mai awm e.

Kan ram hmasawnna sawi ruala rilrua lo lang ve ṭhin chu, kan sakhuana mil hmasawnna hi a ni. Lal Isua ringtute hian eng ang hmasawnna nge kan mamawh leh kan ṭhatpui ang, tih hi kan rilruah châm reng se a ṭha hle mai. Chanchin ṭha avanga thlarau lam bakah tisa lama kan hmasawnna hi kan chhiar thiam reng a ṭha awm e. Chanchin ṭha min thlentu Wales ram pawh khu khawvel thilah nasa takin hma an sawn a, thlarau lamah erawh chuan vei let an ngai nasa hle tawh an ti. Ram hmasawnna hi khawi aṭangin nge keini ringtute hian kan teh ang, ngaihtuah tham tak a ni awm e.

Kan ram hruaitute pawh hian hmasawnna kawng min zawhpui mek lai hian Lal Isua min zirtir kawng hi hre reng se la; hausate hausak belh zel lam aia rethei leh mi harsa zawkte din chhuahna lam ngaihsak zawng hian hma han la ngei teh se. Ram rorel dan dik chu Bible-ah hian a lang tam hle mai a, chu chu kan ram roreltute hian darthlalangah an hmang tur a ni ang.

Hmasawn kan duh luatah hian ring lo mite ang mai hian pawisak nei lêk lo hian kan tlân ṭhin em le? Kan sakhuana leh ram rorelna hi chawhpawlh tur ni lo mah sela, kan sakhua (sakhaw) zirtirna pêla kal chu kan tih tur a ni thei lo vang. Hmasawnna kawng zawh tur hian Lal Isua zirtirna pêla kal kher a ngai lo va, rinawmna, dikna nen ram dan ṭha tak kan neih zawm chunga hmalak mai hi a tawk ang. Chu chu kan kalphung a nih ngat chuan malsawmna hnâr a ni ngei ang tih i ring ngam ang u.

Kan ram hian chanchin ṭha meichher mit lo zawnga ram rorelna kan kalpui thiam a pawimawh a, kan ṭhatpui loh tur hmasawnna, kan rinna thlenga kan chhiatpui theih laka kan inven reng a ṭul hle a ni. ‘Miin khawvel hi a pumin nei se la, a nun chân si se la, a tan eng nge sâwt ang,’ tih hi i hre nawn fo ang u.

- H. Lalchhuanliana