Hmeichhia/Minu

Pathian zarah chhia leh ṭha hre rual tleirawl ka lo ni ve ta; kan Bible-ina mihring dam chhung kum a tih zatve pawh la pha lo mah ila, hringnun han inlumleh dan leh a kal chhoh dan vel chu a bo lo tawk chuan ka man ve ṭan riai riaiin ka hria. Hringnun chhiar dan leh nunpui dan erawh inzir ngai berte zinga mi ka la ni fan ang, mahse, kan ti ang e, he hringnuna pawimawh tak pakhat langsar vût si lo chu ‘inzah tawnna’ hi a niin ka hria; hre dik tak ang maw?

Ni e, kan Bible-ah pawh chiang takin hmeichhia aia mipa an chungnun zawkzia chu kan hmu ngei alawm; hmeichhe lu chu mipa a ni a, a ni reng bawk ang. Mipa dik takina thutlukna a han siam tawh hi chuan mipa taksa pêng (an nakruh) aṭanga siam hmeichhia ai chuan vaivut aṭanga siam nge nge chuan an lo ngaihtuah kimin an ngaihtuah pawh a phuisui zawk leh nge nge ṭhin. Hmeichhia hi chu a âwm nêm zawk kan nih vang nge ni, mipaah hian kan lo innghat leh châwk ṭhin; a âwm lo hran lo ve, Siamtu min siam dan a ni miau si a. Khuanu duan sa chu hringmi hian her danglam tum ṭhin mah ila kan her danglam zîktluak thei lo chu a nih ber hi maw. ’Mahse’ kan ti leh ang e, a chhiartu rilruah chuan ‘mahse’ a awm aṭang chiah hian chhiar châkna a tuhin ka ring tlat.

A ziaktu hi hmeichhia ka nih angin ka âwnna lam tur pawh a hriat viauin ka ring, mahse, ṭan lam nei tam lo takin he thu hi ka ziak a ni tih min lo hriatsak dawn nia. Ngaihtuah chet chet hi chuan hmeichhia nih hi a nawm loh châng a va tam tak. Hming a chhiat tawhin a reh har si, hming a chhe hma em em bawk si; a châng hi chuan a harsain a hrehawm lek lek zawng a nih hi. Mipa tih atana thil ho mai mai ni si, hmeichhe tih atana thil mawi lo leh zahthlak a ni bik ṭhinte hian lung a tidam mawlh ṭhin lo a ni. Hmei akara chhia han nih tlat mai bikte hian thin a tinâin lung a tidam lo ṭhin ngawt mai. Nimahsela, hmeichhe lu chu mipa la ni se ka la ti fan. Keiin ti loin do viau pawh ni ila, a ni dawn tho tho bawk nen; mipa an chungnun zawkna hi chu keini lo duh loh leh lo do theih ngawt pawh a ni lo, khuanu hian a lo ruat lâwk diam tlat a ni.

Chhungkuaah pawh pa berin uluk taka thil a ngaihtuah tawha thuthlukna a han siam meuh tawh hi chuan a thachhang dâwltu chhungkaw nu (hmeichhia) chuan ngaihtuahna dang sên leh chuan ngaiin a hre lo, a lo pawm leh nge nge ṭhin. Chhungkua timawitu a khaipa ber chhungkaw pa hi chu kan va thlamuanpui tehlul em. Chutih rual erawh chuan, chhungkaw pa finna leh rorel thiamna phênah hian chhungkaw nu (hmeichhia) hi an awm deuh zel lai tak hian hmeichhiate kan hniam bik lohzia hi a tilang ve tlat a ni.

Amaherawhchu, hmeichhe â tak, chhungkuaa rorel tum tlat, chhungkaw pa ber ring zo loa ‘thaibawi’ nihtir pawh pawisa lêk lova thuneih tum an awm ṭhin erawh hi chuan hmeichhe mawina a hliahkhuh deuh zawng a nih hi maw. Rorel thiam leh zahkai ni tur hian mi zir sang tak nih kher hi a lo ngai lo a, he khawvel thiamna leh finna lama zir san lam ai mah chuan hringnunina a ken tel finna te, khawvel lo dai zau tawhnate hian mihring nunah hian nghawng tam tak a nei a, kan lan dan thlengin a lo timawiin a lo tizahawm hi a lo ni. Hei vangte pawh hi a ni ang, mi zir sang tak aia tawnhriat ngah zawkte thurâwn kan lak zawk châwk ni.

Mipa chu an chungnung zawk a, an fingin rorel pawh an thiam teh meuh mai. Chutih rual erawh chuan, hmeichhiate pawh fing lo leh hnuaihnung bik kan ni chuang lo va, hmânlai aṭang tawhin hmeichhe chanchin kan hriat rêng rêngin hnuaichhiah leh enhniam zawk chan kan chang zel ṭhin. Mahse, hmeichhe tel loin mipate hi an lo awm thei hauh lo mai hi a lo nia. Khawvel mihring zawng zawng hi hmeichhe fa vek kan ni a, hmeichhiain harsatna hrang hrang tâwk chunga thla kua a paite kan ni (a tam zawk chu). Chuvangin, hmeichhiate hi enhniam chi rual kan ni lo va, mipa tih theih tam zawk hi kan tih theih ve rualin, mipa tih theih loh thlengin kan ti thei zawk bawk nen, Pathian aia hnuai deuh chauh kan nihna hi a tlem bik âwm lo ve.

Ram leh khawtlang inrelbawlnaah pawh ni se hmeichhe fing tak leh rorel thiam si an va tam tehlul em. Hmeichhiaina ro a rela khawtlang leh ram hruaitu a nih hian mipate hi an hnuaihnung ta viau e tihna lam a ni hauh lo; kan intluktlanna entirna zawk a ni. Hmeichhia an nih vanga an hnuaia thawh hreh tlat mipa hi an kat nuk mai, pà lo riaua inhriatna a awm pawh a ni mahna le!

Mipa dik tak kan tehna erawh tharum thawh leh inhrosak lam a kâwk hauh si lo. Mipa dik tak chu a zahawm a, a zâwldawh a, a aia chak lo zâwk hmeichhiate a zah thiamin a chawimawi thiam em em zawk lawi si a ni. Mipa nih tawh chuan intihpa chawp a ngai leh tawh chuang lo; a pian tirh ata mipa a ni sa tawh reng si a, a baka han pa vak leh chuan dan hi a awm dawn em ni le?

Hmeichhe rorelna hnuaia awm a, an thupek zawm te hi kan la tlâwmlak tlat a nih chuan inenfiah kan ngai viauin a rinawm. Khawtlang leh kohhran hruaitu thlannaah hian sum enkawltu (treasurer)-ah hian a tlangpuiin hmeichhia thlan an ni ṭhin. A chhan ni tura ka rin chu hmeichhia chu mipa aiin kan che fel a, kan hnuhma chhui a ngai vak ngai lo ṭhin hi a ni berin ka hria; ka hriat dik ngei ka beisei. Kan chet fel vangte pawh hi a ni ta ve ang, Khuanu pawn tharum ni loa in chhung sekrek khawih zawk tura min lo duan ni.

Han ziah belh tur tam tak la awm mah se, a tawp lam hnaih tawh mai ila. Mipa chak tak leh hna thawk ṭhate leh hna tlin takte chu a ve reng tura kan ngaih lain, hmeichhe chak tak hi chu kan hmu sang bik riau ṭhin; a chhan erawh kan ngaihtuah zawm atan ni se. Engpawh chu ni se, khawi hmunah pawh mipa tih theih ang tam zawk hi hmeichhia hian kan ti ve thei tih hi pawm tlan a hun viau tawhin ka hria. Hmeichhiain dinhmun sang a chan leh rorelna a kuta a awm hian mipa hi an hniam zawk dawn reng reng lo va, hmeichhe â tak lo chuan a pasal atan a thuhnuaia a dah theih ni loin, a thusawi zahsaktu, mahse, chhungkuaah chuan roreltu zawk hi a duh ngei ang.

Intluktlan kan duh luatah hmeichhe tam tak hian kan huang chin te pawh kan lo pêl ve nual tawhin ka ring. Ka ngaihdanah erawh chuan mipa hi chu englai pawn an sang zawk reng ang, mahse, kan hniam zawkna erawh tihlan leh inhrilh rengte hi a ṭul ber tawh lo. Khawvel thiamna sang zelah hmeichhiate thiltihtheihna leh thiamna pawh a pung ve zel bawk nen, inzah tawn takin hun leh nite hi i hmang zawk zel ila. ‘Mipa’ tih an nih vanga ‘Minu’ nih châk ve kher loin ‘Hmeichhia’ kan nihnaah hian lawm thiam i zir zawk ang u khai. Kan mipate pawn min ngaihluin, min zah in lo zir thar zawk zel dawn nia.

Hmeichhe lu chu mipa a ni a, a ni reng bawk ang.

- Esther Laldingngheti Sathing