Written by
M.S.Dawngliana

Thim thuah hnih... Zir chiang ang aw

Thim thuah hnih hi zawlnei Saikhuma, S.Vanlalphai khua khan a sawi nasa hle a. Pu Chawngkhupa pawh khan Pu Saikhuma te ina a riah zanin mumangah hmuin a insawi bawk a. Pastor Chhawna pawh khan tlem chu a sawi lang ngei a, tunlai hian kan vawrh lar leh nasa ta hle mai a. Engtianga rilru put tur nge tih kan hriatthiam theih nan Bible ṭanchhan pahin heti zawng hian i han thlir teh ang :

Lalpan Zoram a thianfai dawn

Hei hi zawlnei Saikhuma ṭawng­kam lar tak a ni a. Mizorama mipui hmun thuma thena hmun hnih, misual leh Zoram khawvar lo thleng tur dodaltute zawng hi tihboral an nih tur thu a sawina a ni a. Hei hi rin bur chi a ni ang em?

Mt. 13:24-30 ah Lal Isuan 'Buh lem' tehkhin thu a sawi a. Buh tak kara buh lem lo to vete chu bawihte chuan seng hmasak mai an dil khan lo neitupa chuan "Buh seng thlengin to za rawh se" a ti daih mai a. Bible in buh seng a tih chu Lal Isua lokal lehna a ni tih kan hria a, chuti a nih chuan Lal Isua lokal leh thlenga misual leh mi ṭha, ram khata chen za dial dial hi Pathian hian a phal tih a chiang hle mai.

Pathian hian khawi ram mah hi misual zawng tihluma a thenfai sawi tur an awm awm love. A hnam thlan Israelte a hruai luhna Kanaan ram ngei pawh a thenfaisak lova, hmelma an tihboral theih nan Israelte tha tichakin a tanpui chauh zawk a, an hneh hnem leh ram tha an luah tam a nih mai kha. Kan ram pawh hi Pathianin min thenfaisak beisei ai chuan chakna min pek tawh hi hmang tangkai thiam zawk ila, ram thar hmel a lang hma zawk ang.

China ral an tih fo hi...

"Khawchhak aṭangin hnam kawlh tak, ui leh ar ei duak duak mai, sakhaw nei lo, pawisak nei lo, pawngsual hrat an lokal ang a, kan ram thianfaitute an ni ang. Lalpaa innghat tlatte an tipawi lovang....chu hnam kawlh tak chu China an ni" tiin zawlnei Saikhuma khan a sawi an ti bawk a.

Economics lama China than chakzia, khawvelah USA dawttu an nih tawh thu kan hria a, tun hnaiah a ṭhenawm Asia ram hrang hrangte sumdawnna kawngah zarzawmin control a tum (economic invasion) hle niin a lang bawk a. China hian USA a el hle a, a la tluk lo deuh naa a ṭhanna rate erawh a ṭha hle. Indona hian ram economics a nghawng chhiat nasatzia hi ram tinte hian an hriat vek avangin khawi ram mah hian indo hi an chak lo, a theih chhung chu pumpelh an duh. China hian India hi rawn do ngawt se, India hian a hlau bik der si lova, na takin a chhang let ngei ang. Chu indona chuan chak taka economic lama a
ṭhan mekna hi engtiang takin nge a hnuh hniam ang tih chu ngaihtuah thiam phak bak a ni. Indo ngat ila chuan China hian Asia ram hrang hrangte economically-a awp a tumnaah hian a hlawhchham chiang khawp ang. Ram dang el leh zar zawm chu sawi loh, a ram chhung thawm tha reng rengin a buai rei khawp ang.

Mizoten India leh China hi indotir kan tum viau lai hian intisawt tawn tura an thawhhona thuthlung zozaite hi thlir tel teh ang u. Nikum, 2015 May 13-16 chhunga kan Prime Minister Narendra Modi-a han zinin an President Xi Jinping leh an Premier (kan Prime Minister ang) Li Keqiang te a han kawmnaah te khan thawhhona thuthlung 22 zet mai an han ziak a nih kha. US dollar tluklehdingawn 10 zet sengin China sorkar chuan India ah insumdawn tawnna/ sum peipunna (investment) a rawn kalpui ang tihte, Railway, Mining & Tourism lama thawhhona tur te, sipaite inbiak tawnna tur Military hotline leh Border Personnel Meeting Point siam dunte an remti a nih kha. China sorkarin China - Middle East - Europe & Africa insumdawn tawnna kawngpui (tuiah leh khawmualah) sial a tumnaah pawh India chu biak rawn berte zinga mi an nih tur thute pawh kan PM in a rawn hawn a nih kha.

Tin, nimin lawk Oct. 16-17, 2016 ah pawh khan China President chu Goa-ah lo thlawk lutin 8th BRICS Summit (Brazil, Russia, India China & S.Africa ten khawthlang ramte tel lova khawvel economy kalpui theih dan tur zawnna) ah a rawn tel a, kumin aṭang hi chuan mumal zawk leh chak zawka ke pen an rel tlang nghe nghe a nih kha. Ramri ah chanchin ngaihnawm lo deuh nei thet thet thin mah ila, Asia ram lian pahnihte hian indona nghawng tur hi an thlir thiam ve ve tih hria ila, Ui leh Kel thlun pawlh ang maia kan lo ngai ṭhin hi chu a hawi zim thlak deuh e. Mizo lalte an ban dawn hnaiah khan Shillong khawpuia Cinema Hall pakhatah an hruai a, an thu loh tehlul nen "Mizo lalten indo kan en duh e" an ti, tih an sawi ṭhin a, tun thleng pawh hian kan thinlungah mi lu-la hnam (savage) rilru hi kan la thihsan hlei thei lova, India leh China indo kan en chak em em reng mai a nih hi maw!

Hnam kawlh, vir, sakhaw nei lo, pawisak nei lo, pawng­sual hrat lo chhuk tur hi an awm a nih ngai chuan a ngial a ngana pawm ai chuan sum leh pai lama insumdawn tawnna leh khawchhak ramte thawhho puina - Look East/ Act East Policy zawk hi a nih kei chuan ka ring. Khawchhak ram hausate nena insumdawn tawnna kan kalpui tak tak hunah hi chuan kan hmeichhe ṭhenkhat, mobile phone top up nan mai maia inhralh phalte hi sumin a la pawngsual/ pawng­lak khawp ang. "Lalpaa innghat tlatte a tipawi lovang" an tih pawh hi a dik ang. Lalpaa innghat tak takte tan chuan khawvel hausakna hi a chhiatpui loh theih tlat reng a ni.

Tunah hi chuan "Thim a thleng dawn..." ti reng rengin kan intihṭhaih kual a, ṭhenkhat lahin Krista Taksa - Kohhran an lo chhuahsan phah rawl nen, himna dang awmin an ring chu a ni phawt a! Mite beng verh tum zawng taka Pathian thu leh thu lo chawm pawlha aupui chiam chiam ai chuan Mizo Kristiante hian 'Spiritual Look East Policy' lo duan thiam ve tum ila, kan ram leh hnam dinchhuahna bulpui - Chanchin Ṭha hril hi kan thahruiah i hmang thiam teh ang u.

Mizo mipui hmun 2/3

kan thih a phal

Hei hi zawlnei Saikhuma ṭawngkam bawk niin ka hria. Taksa thihna aia hlauhawm thlarau lama thihna a ni zawk lo'ng maw? Khaw­chhak hau­sakna, an sakhaw zirtirna, an sum pai leh ruihtheihthilte nen kan inchiah-piah tak tak hunah chuan sakhuana leh rinna kawnga mitthi kan tam turzia sawina mai a nih ka ring fan e. "Mi suaksual thihnaah hian lawmna reng ka nei lo" (Ezek. 33:11) titu kan Pathian hian Mizo misual tihhlum puk puk (mass masacre) chu a lawmna a nih bik ka ring thei lo.

India leh Pakistan indo mai tura an lan lai chuan kan Mizo sipaite kan ngaihtuah vang pawh a ni ang, Pathian kan au a, indo mai lova remna ṭha tak a awm theih nan tiin kan ṭawngṭai sup sup a, a chhanna pawh kan hmu mek ngei e. Chutih mek laiin ṭhenkhat chuan India leh China hi indotir kan tum hle! Kan Mizo sipaite chu Pakistan kuta an thih kan phal lova, China ral kutah erawh chuan sipai chu sawi loh, nu nau, pitar putar, pawisawi lote pawh thihtir hum hum kan tum leh tlat si! Eng 'rau tak chang i maw?!

A tiawihawm lotu

Thim thuah hnih kal tlanga Zoramthara luh tum hi engemawzat an awm ve a. An beisei dan chuan "He hnam/ ram thuthlunga harh ve lo zawngte chu thim thuah hnihin a nuai hlum ang a, a harhte erawh mak taka zuaha awmin ram tha tawpkhawk - Zoramthar an luah ang a, an chen ang" tiin an zirtir
ṭhin. Zoramthar hi siam tum tur a ni a; dikna, rinawmna, thianghlimna, taimakna leh Pathian ṭihna tak tak nena siam theih chi a ni a, 'khilai' ang deuha luah tumtute hi chu an la beidawng nasa khawp ang. Pathianin eng hnam mah, a hnam thlan Israel te hial pawh ram thar a khilai ngai lo, beih (fight) chhuah chi zawk a ni e.

Inlarna te leh mumang te pawh hi intihhmuh theih deuh roh a nih hmel. Thim thuah hnih leh Zoramthar te hi hmu inti apui hi an tam lutuk tawh a, an sawi hriat tam poh leh a awihawm loh dawn dawnin ka hria. Hmu inti theuh theuh an thu a inmil lo nasa hle bawk si. Ṭhenkhat chuan "Nikum 2015 June thla aṭang khan thim thuah hnih period ah kan lut tawh" an ti a; "Kum 2016 April ni 1 hi India laka kan independence day tur a ni" te an ti a. Hetiang lam tuipui thenkhatin UID an hlau a, thenkhatin an hlau lem hlei lova. Hman ni lawka Presbytery Inkhawmpui kan hman tak te kha ṭhenkhat chuan "In hmang dawn lo, thim thuah hnihin a nangching dawn che u" te min ti a; Kohhran chhuahsana hetiang lam tuipuitu ṭhenkhat lahin "Vanram hi a takin a awm lo, leia Zoramthar lo thleng tur hi vanram chu a ni mai" te an lo ti mek bawk a, "In tan hmun ka han siam chuan ka lo kir leh ang a, ka hnenah ka la ang che u..." (Jh.14:3) tihte chu an chhiar ngai tawh lo a ni ang. An zirtirna hrang hrangte hi Bible thuchah nen vuak thluk rual a har hle mai.

Ṭhenkhatin "China ral lianin India lak aṭangin min la chhuak ang a, min awp zui lovin min sezawl chhuah ang a..." te an han ti ngawt a. Tunlaiah thenawmpa ram feet khat tling mang lo pawh kan it em em zel a ni a, chutih laia hetiang ram ve riang ruang China chuan awpzui lova kalsan mai phalin an ngai a ni chek ang chu! Zawlnei Saikhuma ten lengkir kham hnuaia khawl ropui tak tak inbun leh tlang kara rope way tam tak an hmuh laiin thenkhat lahin, "Kan ram hi lirnghingin a sawi zawl vek ang a, ram laili ah Biak In lian tak pakhat chiah a ding ang..." te an han ti ngawt bawk a, eng zawk nge ni kan awih dawn ni?! "Hei aw, i Aizawl kalna tur sumo ticket" tih ruala uak tuar tuar mai thin tan chuan, eng anga mifel pawh ni mah se, tlang zawng zawng sawi mam khawp lirnghing chu paltlang a har awm mang e!

Vanram a ni lo maw?

Thim thuah hnih hnua Zoramthar lo thleng tur an sawi hi leia thleng thei chi niin kei chuan ka ngai lo; intihnat awm tawh lohna, inpumkhat vekna ram, min tina thei rannung reng reng awm tawh lohna, natna tinreng damdawi awmna, hausakna kim chen (enjoy) na hmun... tih vel hi chu Vana mi tur a ni ang, an inlarna hmuh hi tawngtaina nen an thlifim thiam tawk lo a ni lo maw aw? Kan khawvel hun en lahin hun hmawr lam a nihzia tirinawmtu hmuh tur a tam hle mai si a. Chuvangin, hawh u, "Thim a lo thleng dawn, inring rawh u" tih aiah "Sim rawh u, vanram chu a hnai tawh e" tih hi i uar zawk tawh ang u. A him zawkin a Biblical zawk bawk.

Zoramthar hi siam tum tur a ni a; dikna, rinawmna, thianghlimna, taimakna leh Pathian ṭihna tak tak nena siam theih chi a ni a, 'khilai' ang deuha luah tumtute hi chu an la beidawng nasa khawp ang. Pathianin eng hnam mah, a hnam thlan Israel te hial pawh ram thar a khilai ngai lo, beih (fight) chhuah chi zawk a ni e