Written by
Hmingthanzami

VAI POLITICS VS ZO POLITICS

RSS hi September 27, 1925 ah Nagpur, Maharashra-ah Dr Kesha Baliram Hedgewar-an a din a. A thil tum pui ber chu zalenna leh, hnam innghahna bulṭhut, hnam nunzia, culture chawi nun a ni. Ramdang miten India an awp kha a duh loh len ber a nih rualin, chumi avanga hnam nun lo tlachhe ta em em mai kha a vei ber a ni. Sakhua bik neih lohna secularism changchawia hnam inpumkhatna lo keh chhe zel te, ei leh bar leh rilru tlakchhiatna te, politics leh sakhuana aṭanga inlakhranna lo hluar zel te, sum leh pai duhna avanga Hindu sakhua aṭanga sakhaw danga inlehna te, mipui nunphung nena inpersan tak zirna kalphung te, sorkar thlawpna hmua Hindu leh Hindutwa hming pu reng reng tih thangchhiat tumna avang tein he pawl lo pian hi ṭul tihna lian tak an nei a. Tun thleng hian a la pawimawh ta reng niah an ngai.

Heng hnam nun tlakchhiatna zawng zawng hi mingo hoin India an awp avanga lo awm a ni. Hetianga hnam nun tlachhe zel hi siam ṭhat a nih loh chuan British ho hian India hi chhuahsan mahse engtin nge kan zalenna chu kan humhim reng theih ang tih chu Dr. Hedgewara sawi ṭhin dan a ni. India Independent ruala Punjab, Bengal, Sindh leh ramri hrul ho te India aṭanga ṭhen darha lo awm ta kha a thil lo sawi lawk dik chhohna niah an ngai.

An ngaihdanah chuan, Assam hi Muslim rama siam tumna a la kal reng a. Kristian ten Hindu aṭanga Kristiana inlehtir tuma beihpui an thlakna chu a la kal mup mup reng bawk a. Tharum thawha Independent Kristian sorkar siam tumna hial (eg Nagaland) chu ramdang puihnain a thleng a. Heng ralthuam chelekna hian ramdang aṭanga puihna sum leh pai an dawng nghek nghek reng a ni. Hei hian Kristiante leh Hmarchhaka helna an ngaihdan chu a tichiang hle awm e. Assam-a BJP-in inthlan campaign an neih pawha an bitum chat kha chu ramdang mi (Bangladesh muslim) lo lut ṭhinte dan chah leh ramdang mi hnawh chhuah te a nih kha.

British-in India a awp lai khan mahni hnam ngaihsanna zawng zawng a tlahniam vek tawh a. Khawthlang nun Western culture ngaihsanna leh changkanna chhinchhiahna hiala ngaihna leh, Hindu chu hnam puitling ‘Nation’ pawh la ni lo, hmanlai leh changkang lo lutuk nia ngaihna te, khawthlang nun changkanna chu Hindu hnam thi mek tana beiseina awmchhun nia ngaihna te, thawnthu phuahchawp (Aryan ho hi ramdang aṭanga Indiaa lo pem lut an ni tih ang te) History dik tak anga inzirtirna leh pawmna te, chutianga pawmtute chu a lehkhathiam leh changkang hlei hleite nihna tura ngaihna te kha thil awmdan a lo ni tawh a ni.

India independent hnu khan Congress sorkar khan heng thilte hi siamṭhatna hun remchang an neih ngah vei nen, chu lam chu siam ṭha loin hmasawnna leh sum leh paia hamṭhatna economic progress leh material welfare ringawt an buaipui a. America-in capitalist economy, mimal zalenna nena hmasawnna an kalpui a; (hei hian khawtlang nun ṭha chu a eichhe vek a ni). Russia chuan socialist economy (five year plan) duhthusama ṭha ni mai awm chu a kalpui thung a. He thil pahnih hi duh ve ve siin, a eng zawk zawk mah ang pha tak tak si loin sorkar chu a kal ta a ni, an ti.

Keini tribal Kristiante min ngaihdan chu- Hindu chhungkua ami, mahse kan mawl leh rilru thianghlimna avanga awlsam taka hruai kawi theih, chu vanga Kristian missionary-ten sum leh pai leh therhlo te te hmanga zirtirna dik lo lama min hruaipen tak te kan ni. Heng mite hruai let leh vat hi hna hmanhmawh thlak takah an ngai bawk. Kan rilru hmin let lehna tur kawng chu an rawn duang thiam viau maithei.

Heng an rindan kan sawi aṭang hian an thil tum laimu, Hindu Nation chak tak siam- Uniform Civil Code, zirna kalphung tihdanglam, Safronisation of Education, history ziah ṭhat, re-writing of History, tih te chu a inkawk dik nghal vek a ni tih kan hre thei ang.

RSS thurin pawmtu pawl an lo chhuak ṭeuh tawh a, hengte hi kawng hrang hranga hma an lak theihna atan a ni. Chungte chu Sangh Pariwar (RSS Chhungkuate) tiin an ko. Chung zinga thiltithei ber lo ni ta chu BJP hi a ni. India rama thuneihna an chan aṭangin an thurin tipuitling tura an hmalakna hrang hrang chu a lo lang chho te mek zel a ni. Congress party-in an beihna ber pawh Sakhaw tih bik nei party, Communal party an ni, tih hi a ni a, a dik reng bawk a ni. India ram state zawng zawng hi an thuneihnaah tlu lut ta se chuan thil a inthlak danglam chak viau ang.

Kan duh emaw duh lo emaw, mi chu an party din chhan leh an thil tumah an chiang a ni. Mizorama kan party te hi han en ta ila- thuneihna chan hi an thil tum lian ber, an goal ni maiin a lang. Thuneihna an chan tawh chuan, chumi dinhmuna an din reng theihna chu an ngaihtuah pui ber ni leh maiin a lang. Kum sawm te, kum sawm aia tam te thuneihna an chan hnu pawhin mipuite hian an vision pawh kan hriatpui meuh lo. Party pakhat chuan sum sem hi thuneihna chantirtu a ni tih an hre chiang khawp a; kan sem chhung chu kan chak reng ang, ti niawm takin sem zel dan an la ngaihtuah chhunzawm reng a. Thil dang chu an ngaihthah viau mai. An hotupa ber pawhin, manifesto te chu kan inziah ṭhat siak mai mai alawm, a ti a ni.

Kan Opposition party neih len ber, kum sawm chhung lo sorkar tawh bawk chuan sorkar an tum chhan, an thil tih tur, mipuiin an duh chhan tur leh an thlan chhan tur, chu an la hrual mum mek chauh a. Heti chung hian sorkar chu an la tum ve em em tho! Ruling mek party hi mipuiin an duh chhan chu sum an sem vang hi ni ngeiin an hre bawk a, chuvang chuan an sem aia tam hi an sem theih chuan tuna sorkar mek hi an lehthal thei ngei dawnin an inhria ni tur a ni a; chutiang tur policy chu an duang mek a ni. Ram vei, ram leh hnam tan chauha inpe theiten ṭan kan laka 'Ram hi Lalpa ta ni' ti chunga ram leh mipui tan kan luankhawm hi a va pawimawh tehlul em!

- Hmingthanzami